“Anniversary Effect” รู้จักวันครบรอบที่ไม่จอย แต่แสนเจ็บปวดใจ

Anniversary หนนี้จะ Happy หรือว่าจะ Sad?

…โดยทั่วไปแล้ว หากเรานึกถึงคำว่า Anniversary หรือวันครบรอบ ในความทรงจำของใครหลายคนคงจะนึกถึงวันแห่งความสุขที่ผู้คนมารวมตัวกันเพื่อเฉลิมฉลองให้กับความพิเศษของสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่เราเห็นว่ามีค่าและมีความสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นวันครบรอบวันเกิด วันครบรอบแต่งงาน วันครบรอบการขึ้นปีใหม่ วันครบรอบเทศกาลคริสต์มาสหรือเทศกาลอื่น ๆ ที่ได้เวียนมาบรรจบครบในแต่ละปี

แต่เคยสงสัยไหมว่า ทำไมเราจึงชอบฉลองวันครบรอบ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในความสัมพันธ์แบบคู่รัก ด้วยตลอดประวัติศาสตร์ของการเฉลิมฉลองวันครบรอบแต่งงานถือเป็นช่วงเวลาสำคัญของชีวิต ที่ถือเป็นเครื่องเตือนใจของการเดินทางร่วมกันในชีวิตคู่ของคนสองคนที่เต็มไปด้วยความทรงจำ ไม่ว่าจะเป็นช่วงเวลาแห่งความสุขหรือความทุกข์ ซึ่งการเฉลิมฉลองเหล่านี้ไม่เพียงเกี่ยวข้องกับการล่วงเลยผ่านไปของกาลเวลาเท่านั้น แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของความรักที่ยั่งยืนและมั่นคงอีกด้วย

แต่วันครบรอบที่เราจะกล่าวถึงนี้ ไม่ได้เป็นสัญญาณแห่งความสุขและการสังสรรค์เพียงอย่างเดียว แต่อาจเป็นเครื่องที่ตอกย้ำความทรงจำที่รบกวนจิตใจเรา ซึ่งหลายคนอาจกำลังเผชิญอยู่ กับวันครบรอบที่จะปลุกความเคว้งคว้างและความโศกเศร้าภายในจิตใจของเราขึ้นมาหรือที่เรียกกันว่า “Anniversary Effect”

(Daniela E. / Unsplash)

รู้จัก Anniversary Effect
“Anniversary Effect” คือความรู้สึก ความคิด หรือความทรงจำที่รบกวนจิตใจ ซึ่งมักจะเกิดขึ้นใกล้กับวันที่เคยมีเหตุการณ์บางอย่างที่ทำให้รู้สึกเศร้า หงุดหงิด หดหู่ใจ เมื่อจิตใจของเรารับรู้ว่าเหตุการณ์เหล่านั้นที่เคยสร้างบาดแผลลึกไว้กำลังใกล้เข้ามา ความรู้สึกนี้แทบจะเป็นการผสมผสานระหว่างการอยากหยุดเวลาเอาไว้เพื่อหลีกเลี่ยงวันครบรอบของเหตุการณ์นั้น ขณะเดียวกันก็ปรารถนาที่จะเร่งเวลาให้ผ่านไปเร็วที่สุด ไม่ว่าจะด้วยวิธีใดก็ตาม

ในหลายคน การเพิ่มขึ้นของความเจ็บปวดและความรู้สึกทุกข์ใจจะยิ่งทวีคูณมากขึ้นหากใกล้ถึงวันครบรอบของเหตุการณ์นั้น ๆ เพียงแค่มองปฏิทินก็อาจทำให้ความรู้สึกทุกข์ทรมานของวันนั้นถาโถมเข้ามาได้อย่างชัดเจนราวกับว่าเหตุการณ์นั้นเพิ่งผ่านไปไม่นาน

นักวิจัยด้านจิตวิทยากล่าวว่า ปฏิกิริยาต่อวันครบรอบที่เกิดขึ้นเป็นประจำทุกปีเหล่านี้ ควรได้รับการระบุเป็นอาการของ PTSD (Post-traumatic Stress Disorder) หรือภาวะความผิดปกติทางอารมณ์ที่เกิดขึ้นหลังจากพบกับเหตุการณ์ความรุนแรงหรือสะเทือนใจ ซึ่งสามารถเกิดขึ้นได้ทั้งทางตรงและทางอ้อม นั่นแสดงให้เห็นว่า สมองของเราจะเก็บความทรงจำที่เจ็บปวด เศร้า และกระทบกระเทือนจิตใจในวิธีที่เข้าถึงได้อย่างง่ายดาย เพื่อที่ร่างกายเราจะเตือนให้เราระลึกถึงเหตุการณ์ต่าง ๆ ในการปกป้องตัวเอง เช่น ผู้ที่เคยประสบอุบัติเหตุทางรถยนต์ก็จะมีความทรงจำที่ให้ข้อมูลเกี่ยวกับสิ่งที่ผู้ขับขี่ควรจะกลัวหรือระมัดระวังมากกว่าคนทั่วไป

อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ว่าการรู้สึกหรือนึกถึงเหตุการณ์เลวร้ายที่มาผ่านในช่วงวันครบรอบจะเป็นเรื่องปกติ และเกิดขึ้นบ่อยครั้งในกระบวนการของการบรรเทาความโศกเศร้า แต่มันก็เป็นหนึ่งในสัญญาณที่บ่งบอกว่า เราจำเป็นที่จะต้องรับมือและจัดการกับอารมณ์เหล่านี้เพื่อให้สามารถผ่านพ้นความเจ็บปวดนั้นได้อย่างแท้จริง

(Bruno Souza / Unsplash)

Anniversary Effect จะอยู่กับเรานานแค่ไหนและวิธีการรับมือ
ถ้าหากว่าเราลืมเหตุการณ์เหล่านั้นไม่ได้ ทั้งยังเป็นสิ่งที่วนเวียนมารบกวนจิตใจของเราทุก ๆ ปี แล้วความรู้สึกเหล่านี้จะอยู่กับเราไปอีกนานแค่ไหน

ผู้เชี่ยวชาญหลายคนระบุว่า สิ่งเหล่านี้ขึ้นอยู่กับระยะเวลาและความรู้สึกของแต่ละคนในการรับมือกับความโศกเศร้า บางคนอาจไม่เคยรู้สึก แต่กับบางคนอาจเป็นความรู้สึกที่เลวร้ายมากในชีวิตจนถึงขั้นต้องเข้ารับการบำบัดรักษาในโรงพยาบาลกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ทั้งยังขึ้นอยู่กับเหตุการณ์และบาดแผลทางใจที่ได้รับ อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลาผ่านไป บางคนจะรู้สึกดีขึ้นตามช่วงเวลา แต่โดยทั่วไปแล้ว ความรู้สึกโล่งใจจากการผ่านพ้นช่วงเวลาแห่งความเลวร้ายเหล่านี้ ก็เพียงพอที่จะทำให้เราสามารถหายใจหายคอได้ง่ายขึ้นในวันต่อมา เพื่อที่จะใช้ชีวิตให้เหมือนกับปกติต่อไป

แต่หาก 24 ชั่วโมงอาจนานเกินไปที่จะทน เราขอแนะนำวิธีการในการรับมือกับอาการเจ็บปวดเมื่อวันครบรอบอันแสนเลวร้ายใกล้เข้ามา ดังนี้

• เรียนรู้ที่จะเมตตาต่อตัวเอง วันครบรอบของเหตุการณ์แสนเลวร้ายที่ย้ำเตือนความทรงจำของเราก็มีผลกระทบต่อจิตใจมากพออยู่แล้ว ดังนั้นการพูดจาดูถูกตัวเองให้รู้สึกแย่ จะยิ่งทำให้วันนั้น ๆ แย่ลงไปมากกว่าเดิม เพียงยอมรับความรู้สึกของเราที่กำลังเกิดขึ้น และคิดเสียว่าวันนี้ก็เป็นเพียงวันหนึ่งที่ผ่านไปยากเป็นพิเศษ พร้อมให้กำลังใจตัวเองว่าที่สุดแล้วเราจะผ่านมันไปได้ก็เพียงพอ
  
• เมื่อลำพังอาจไม่เพียงพอ การรับมือเรื่องยาก ๆ อาจไม่จำเป็นต้องเป็นงานเดี่ยวที่เราต้องฝ่าฟันไปเพียงลำพัง หากว่ามีเพื่อนสนิทหรือคนในครอบครัวที่ทำให้เราสบายใจและสามารถสื่อสารสิ่งที่กำลังรู้สึกออกไปได้ นี่ก็จะเป็นวิธีที่ดีที่จะช่วยให้เราได้ปล่อยวางความรู้สึกอัดอั้นหรือและความกังวลในใจลง เพราะการถูกโอบกอดและปลอบโยนย่อมช่วยให้เราผ่านพ้นความทรงจำนั้นคอยรบกวนจิตใจไปได้
  
• แสดงความรักต่อตัวเอง วิธีนี้อาจดูเป็นวิธีแสนธรรมดา แต่หากเราลองคิดถึงความรู้สึกของตัวเองมากขึ้น แล้วพาตัวเองไปอยู่ในสถานที่ที่สงบ สบายใจ ไม่ว่าจะเป็นร้านอาหารร้านโปรด หรือไปทำกิจกรรมที่โปรดปราน เช่น ช้อปปิงที่ห้างสรรพสินค้า ไปเดินเล่นที่สวนสาธารณะเพื่อทำให้จิตใจเย็นสบาย หรือเป็นอะไรสักอย่างที่ทำให้เรามีความสุข ก็จะทำให้รู้สึกว่าวันนั้น ๆ ผ่านไปเร็ว และไม่ได้ผ่านไปยากอย่างที่คิด
  
• วางแผนล่วงหน้า เมื่อรู้ตัวว่าวันครบรอบแสนปวดใจนั้นใกล้เข้ามา ให้ลองเริ่มวางแผนสิ่งที่จะทำในวันนั้นไม่ว่าจะเล็กหรือใหญ่ เพื่อป้องกันไม่ให้อารมณ์ของเราจมจ่อมอยู่กับการนั่งอยู่เฉย ๆ แล้วปล่อยให้จอตใจฟุ้งซ่าน ซึ่งอาจยิ่งไปปลุกความเศร้าและความคิดในเชิงลบขึ้นมา
• ปรึกษากับผู้เชี่ยวชาญ ความโศกเศร้าที่ไม่ปกติเช่นนี้หลายครั้งก็ต้องได้รับการเยียวยา การใช้เวลาไปกับการพูดคุยเกี่ยวกับประการณ์ที่เราพบเจอกับนักบำบัดหรือผู้เชี่ยวชาญเฉพาะทาง จะทำให้เราเรียนรู้วิธีรับมือและสามารถผ่านวันนั้น ๆ ไปได้ง่ายขึ้น ทั้งยังได้รับคำแนะนำที่สามารถช่วยให้เราฟื้นฟูจิตใจของตัวเองได้อย่างถูกวิธีอีกด้วย

วันครบรอบของเหตุการณ์สะเทือนใจที่วนมาบรรจบอาจทำให้หลายคนรู้สึกทุกข์ใจ แต่หากรู้การรับมือที่ถูกวิธีและวางแผนในการรับมือล่วงหน้า ก็จะช่วยให้เราจัดการกับความคิดและความรู้สึกในเชิงลบนั้นได้

ที่มา : บทความ “What Is The “Anniversary Effect”? And What To Do If You Have It” โดย Bridget Freer
บทความ “How Our Bodies Remember Anniversaries of Trauma: The Anniversary Effect” โดย Meraki Holistic Counseling
บทความ “Anniversaries - are they happy or sad? The silent dates in your calendar that can bring back the past..” จาก harleystreetwellbeingclinic.co.uk
บทความ “The ‘anniversary effect’: Processing the pain year after year” โดย Rachelle Zemlok, PsyD
บทความ “Why are Milestone Anniversary Celebrations Important?” โดย Wendy Han
บทความ “Anniversary Reactions and Other Recurring Trauma Reminders” โดย Sadie E. Larsen, PhD
บทความ “Trauma Reminders: Anniversaries” โดย PTSD: National Center for PTSD
บทความ “ภาวะ PTSD ผลกระทบจากเหตุการณ์ที่ไม่คาดคิด” โดย Petcharavej Hospital
บทความ “เป็นเด็กก็เครียดได้! ทำความรู้จักกับ PTSD โรคทางใจ..หลังประสบภัยรุนแรงในชีวิต” โดย พญ. ชนม์นิภา แก้วพูลศรี

เรื่อง : ณัฐนิธิ ประเสริฐแท่น