พลิกชนะ "กัมพูชา" ต้องปรับกลยุทธ์การทูต "เกมการเมืองระหว่างประเทศ"

เมื่อวันที่ 24 ก.พ.2569 นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รมว.ต่างประเทศ ได้กล่าวถ้อยแถลงโต้ตอบคำกล่าวหาของกัมพูชาที่บิดเบือนใส่ร้ายประเทศไทย รุกล้ำ-ยั่วยุ โจมตีไม่เลือกเป้าหมาย ทั้ง ๆ ที่ทหารไทยตั้งฐานที่มั่น ตามข้อตกลงหยุดยิง ในการประชุมระดับสูงของคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ (UNHRC) สมัยที่ 61 ณ Assembly Hall,Palais des Nations สำนักงานใหญ่ สหประชาชาติ นครเจนีวา

ถัดจากนั้นเพียง 3 วัน (27 ก.พ.2569 ) พลทหาร เดชศักดิ์ ตรีคำ ทหารกองประจำการสังกัดกองพันทหารราบที่ 3 กรมทหารราบที่ 23 (ร.23 พัน 3) เหยียบทุ่นระเบิด ในพื้นที่ฐานปฏิบัติการเอราวัณ ช่องระยี อ.กาบเชิง จ.สุรินทร์ ทำให้ขาขวาขาด และแขนซ้ายบาดเจ็บ หลังเกิดเหตุ นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และ รมว.มหาดไทย เดินทางลงพื้นที่เยี่ยมให้กำลังใจ พลทหาร เดชศักดิ์ พร้อมให้สัมภาษณ์ต่อสถานการณ์ชาย แดนไทย–กัมพูชา โดยระบุว่า ยังสามารถควบคุมได้ ไม่มีการปะทะ และยืนยัน ยังไม่มีแนวคิด “เปิดด่าน” หรือ “เจรจา” แต่อย่างใด

จากปัญหาเกิดขึ้นทำให้มีการตั้งคำถามถึงการเดินเกมการเมืองระหว่างประเทศ โดยใช้กลไกการทูตในเวทีโลก จะส่งผลยุติความขัดแย้งระหว่างไทย-กัมพูชาได้จริงหรือไม่ ?

“การโต้ตอบอาจมีรับบ้าง รุกบ้าง ในข้อกล่าวหาที่บิดเบือน แต่ถ้าจะไปกล่าวต่อว่ากัมพูชามากเกินไป จะกลายเป็นเวทีทะเลาะกัน ด้วยธรรมเนียมที่ถือปฏิบัติในเวทีโลก” รศ.ปณิธาน วัฒนายากร ผู้เชี่ยวชาญด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและความมั่นคง และอดีตอาจารย์คณะรัฐศาสตร์ ภาควิชาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ให้ความเห็นใน “รายการนิวส์รูม” สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส

ในฐานะนักวิชาการด้านความมั่นคง มองว่า ด้วยข้อจำกัดการประชุมที่มีหลายสิบเรื่อง มีสมาชิกกว่า 190 ประเทศ ซึ่งเข้าร่วมประชุมในครั้งนี้กว่า 120 ประเทศ ดังนั้นด้วยธรรมเนียมปฏิบัติจึงไม่สามารถที่จะตอบโต้กัมพูชาได้ทั้งหมด แต่หากลองย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 27 ก.ย.2568 รมว.ต่างประเทศ เคยแถลงตอบโต้ข้อกล่าวอ้างกัมพูชากลางวงประชุมสมัชชาสหประชาติ ถือว่าเป็นเรื่องเดิมที่อาจจะไม่ได้ทำให้นานาชาติเกิดกระแสเหมือนครั้งก่อน

จะมีก็แต่การที่ประเทศไทยพยายามควบคุมไม่ให้สถานการณ์บานปลาย เป็นสัญชาติญาณใหม่ว่าจริง ๆ กำลังเริ่มบานปลาย กำลังเผชิญหน้า มีการสั่งเตรียมพร้อม 100% ทั้งแนวการวางกำลัง พอเราไปพูดอย่างนั้น สัญญาณก็มาดี แต่ก็ทำได้ประมาณนี้

ในขณะระหว่างวันที่ 16-17 มี.ค.2569 ก็จะมีการประชุมสหประชาชาติ Global Fraud Summit ว่าด้วย เรื่องของการปราบปรามสแกมเมอร์ ณ กรุงเวียนนา ประเทศออสเตรีย ซึ่งไทย และกัมพูชา อาจจะตกเป็นเป้าของการประชุมดังกล่าว ซึ่งประเทศไทยก็จะให้ข้อมูลว่าได้มีการปราบปรามแก๊งสแกมเมอร์แล้ว ส่วนกัมพูชาเองก็จะบอกว่าได้ร่วมมือกับจีน และเกาหลีใต้ ในการปราบปราม โดยมีตัวเลขยืนยันได้ดีกว่าประเทศไทย และอ้างผลกระทบที่ไทยไปทิ้งระเบิดในศูนย์กลางสแกมเมอร์กัมพูชา ผิดกฎหมายระหว่างประเทศ

ท้ายสุดประเทศไทยก็จะชี้แจงเพื่อตอบโต้ข้อกล่าวหาอีก ซึ่งเชื่อว่า เราจะทำได้ดีเหมือนทุกครั้งที่ผ่านมา แต่ท้ายสุดสิ่งเหล่านี้ไม่ได้ยุติพฤติกรรม เพราะกัมพูชาจะทำแบบนี้ในทุกเวทีโลกเพื่อพลิกบทบาทจากเหยื่อเพื่อเรียกความสงสาร และเป็น “ผู้พิทักษ์สันติภาพโลก” ในการประชุมคณะกรรมการสันติภาพ (Board of Peace) ที่กรุงวอชิงตัน สหรัฐอเมริกา

การที่ ฮุน มาเนต นายกรัฐมนตรีกัมพูชา เดินทางไปด้วยตัวเอง ถือว่า เป็นการเปิดเกมเชิงรุกทางการเมือง ทำให้กัมพูชาได้พื้นที่สื่อเยอะ เพราะเขาอาจจะมีบริษัทที่ปรึกษา คณะทำงานพิเศษ หรืออาจมีล็อบบี้ยิสต์ ช่วยเปิดทางให้ ยังมีเอกสารนำร่องออกมาก่อนเดินทาง เมื่อพิจารณาดูเอกสารเหล่านี้ ก็ตรงตามที่กัมพูชาเดินเกม ทั้งเรื่องยื่นหนังสือประท้วง เรื่องพื้นที่อ้างสิทธิบ้านหนองหญ้าแก้ว หนองจาน ซึ่งเรื่องเหล่านี้มันอยู่ในระบบทำให้ได้เปรียบไทย

อย่างไรก็ตาม รศ.ปณิธาน ตั้งข้อสังเกตว่า แม้จะได้เปรียบอย่างไรก็ไม่ควรตระหนก เนื่องจากเป็นเวทีที่มีรุกมีรับ และการทูตก็ทำได้ประมาณนี้ เพียงแต่กัมพูชาสอดแทรกรุกทางการเมืองเข้าไปด้วยจึงได้พื้นที่พิเศษกับสหรัฐอเมริกา และจีน ซึ่งการทูตแบบเดิม ไม่ลดความขัดแย้งระหว่างไทย-กัมพูชา

ในฐานะผู้เชี่ยวชาญด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและความมั่นคง วิเคราะห์ว่า การทูตของไทยทำได้ดีตามรูปแบบที่ควรจะเป็น ไม่ทำผิดกติกา ไม่ผิดธรรมเนียมปฏิบัติตั้งแต่อดีต แต่ในปัจจุบันอาจใช้ไม่ได้ผล เนื่องด้วยตามแนวชายแดนประชาชนยังไม่รู้สึกถึงความปลอดภัยไม่มีสัญญาณยุติธรรมความขัดแย้งเศรษฐกิจยังส่งผลกระทบต่อทั้งสองประเทศ และการบาดเจ็บของทหารก็ยังมีอยู่จากการเหยียบกับระเบิด และยังมีแนวโน้มที่จะเกิดขึ้นอีก หมายความว่า การทูตยังไม่ประสบความสำเร็จ

ปลายทางจริง ๆ กัมพูชาต้องกลับมาคุยกับไทย เลิกเดินสายโจมตี ลิกเตรียมพร้อมตามแนวชายแดนแล้วตกลงในข้อตกลงใหม่ ๆ เพราะหากยังยึดข้อตกลงเก่า ๆ JBC แบบเดิม MOU แบบเดิม กว่า 75 ปี สำหรับความสัมพันธ์ที่เป็นทางการกลับนำไปสู่ความขัดแย้งทะเลาะเบาะแว้ง ทำสงครามอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อนหลายครั้ง และจะเข้าสู่ครั้งที่ 3 ครั้งที่ 4 ด้วยซ้ำไป

นอกจากเกมทางการทูตแล้ว ไทยต้องเปลี่ยนไปสู้ใน “เกมการเมืองระหว่างประเทศ” เพื่อชิงพื้นที่ความได้เปรียบในระดับสากลเฉกเช่นเดียวกันกับกัมพูชา

แม้ที่ผ่านมาคณะที่ปรึกษาหลายรัฐบาลพยายามที่จะเสนอ แต่ก็ยังทำไม่ได้เนื่องจากมีข้อจำกัดหลายอย่าง และต้องยอมรับว่าการประกอบทีมของกัมพูชา ทำมานานกว่าเรา เขาไม่ได้เปลี่ยนแปลงรัฐบาลบ่อยเท่าไทย ไม่ได้ขัดแย้งทางตัวบุคคลเท่าไทย สิ่งเหล่านี้กลายเป็นอุปสรรคในการตัดสินใจ

ขณะที่เกม “ด้านการทหาร” จะต้องส่งสัญญาณเชิงรุก โดยกดดันให้กัมพูชาเห็นว่า ไทยพร้อมจะปกป้องอธิปไตยขั้นเด็ดขาด

ถ้าถามว่าความขัดแย้งที่เกิดขึ้นมาจาก “การเมืองที่ไม่นิ่ง” ใช่หรือไม่..? รศ.ปณิธาน ได้อ้างอิงจากสถาบันวิจัยสิงคโปร์ และ Human Rights Watch (HRW) จำนวนกว่า 81 ชิ้นงาน ชี้ว่าความขัดแย้งบริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา โดยเฉพาะช่วงปี 2554-2568 ไม่ใช่แค่เรื่องพื้นที่ทับซ้อน แต่มีชนวนหลักจากการเมืองภายในกัมพูชา การสร้างกระแสชาตินิยมเพื่อประโยชน์ทางการเมือง

“จุดเริ่มต้นมาจากการเมืองภายใน ต้องการชนะกันจากการเมืองภายใน ซึ่งไม่ยุติธรรมกับไทยและกัมพูชาด้วยซ้ำ ต้องบอกว่า ทั้งสองประเทศเอาความเป็นชาตินิยมมาหาเสียง เพราะทำให้บางประเทศ บางพรรคชนะเลือกตั้งถล่มทลาย อันนี้คิดว่าต้องแก้ มันคือการโจมตีทางการเมือง ซึ่งไม่เป็นธรรม ซึ่งขณะนี้ยังไม่มีใครแก้ได้” รศ.ปณิธาณ ทิ้งท้าย

อ่านข่าว :

บันทึกชายแดน "เบญจบูรพา" เรื่องเล่าผ่าน "หลังเลนส์"

เลิกค้ำ "ตระกูลฮุน" เจ้านโรดม จักราวุธ ทางเลือกใหม่ของ "จีน"