ไหลเลื่อน บาทก้าว บาทฐาน บางกอก รีคอร์เดอร์ ปักหมุด วัฒนธรรม
บทความพิเศษ
ไหลเลื่อน บาทก้าว
บาทฐาน บางกอก รีคอร์เดอร์
ปักหมุด วัฒนธรรม
มีผลสะเทือนอย่างเป็นรูปธรรมจากการเข้ามาของ “แท่นพิมพ์” จากการเกิดขึ้นของ “โรงพิมพ์” จากการเกิดขึ้นของ “บางกอกรีคอร์เดอร์”
ไม่ว่าในทาง “ความคิด” ไม่ว่าในการแปรความคิดไปสู่ “การปฏิบัติ”
ดำเนินไปเช่นเดียวกับการเข้ามาของ “สำเภา” จากโลกตะวันตก ไม่เพียงแต่นำเอา “สินค้า” เข้ามา หากแต่ยังนำเอาสินค้าให้ออกไปสู่ “สากล”
เหมือนกับเป็นเรื่องของ “เศรษฐกิจ” แต่สัมพันธ์กับ “วัฒนธรรม” และ “การเมือง”
กล่าวเฉพาะแท่นพิมพ์ของ “มิชชันนารี” ในที่สุด ก็นำไปสู่การจัดตั้ง “โรงพิมพ์” ขึ้นของราชอาณาจักรสยาม
ยิ่ง “บางกอกรีคอร์เดอร์” เสนอ “เนื้อหา” แหลมคม สร้างปมความขัดแย้ง
ตั้งแต่ประเด็นทาง “ศาสนา” ไปยังประเด็นในเชิง “บริหาร” บ้านเมือง เกิดการเปรียบเทียบระหว่างระบอบการเมืองการปกครองแบบสหรัฐอเมริกากับที่ดำรงอยู่ในราชอาณาจักรสยาม
กลายเป็นความขัดแย้งระหว่างความเชื่อในแบบ “คริสต์ศาสนา” กับความเชื่อในแบบ “พุทธศาสนา”
ยิ่งมีความรู้ทางการแพทย์ ทางวิทยาศาสตร์เข้ามายิ่งแหลมคม
ปมที่ทวีความร้อนแรงมากยิ่งขึ้นเป็นลำดับจึงมิได้อยู่ที่ “ประดิษฐกรรม” หากแต่อยู่ที่การสถาปนาในทาง “ความคิด”
ความขัดแย้งในทางความเชื่อในทาง “ศาสนา” กลายเป็นเรื่องที่ “แหลมคม”
ขัดแย้ง ทางศาสนา
วิวาทะ ทางความคิด
จากบทสรุปของ สุกัญญา สุดบรรทัด โดยเหตุที่หมอบรัดเลย์มิใช่นักหนังสือพิมพ์โดยตรง แต่ท่านเป็นศาสนาจารย์ในลัทธินิกายโปรเตสแตนต์ด้วย ดังนั้น จึงเป็นเรื่องธรรมดาที่ท่านจะต้องพยายามสอดแทรกการเผยแผ่ศาสนาไปตามความเหมาะสม
แต่โดยเหตุที่วิธีการเผยแผ่สมัยก่อนนั้นใช้วิธีการโจมตีพุทธศาสนาควบคู่ไปกับการเสนอความดีงามในศาสนาของตน
จึงก่อให้เกิดความไม่พอใจในหมู่ผู้อ่านเป็นอย่างมาก
ยกตัวอย่างเช่น ในวันที่ 3 พฤศจิกายน พ.ศ.2408 มีผู้โต้แย้งเรื่องหลักศาสนาที่หมอเขียนว่าคริสต์ศาสนาดีเช่นนั้นเช่นนี้ไม่เห็นด้วยในหลายข้อ หมอบรัดเลย์ตอบโดยยกนิทานเรื่อง “บุรุษแบกฟาง” เดินมา
บุรุษอีกคนหนึ่งเห็นเข้าก็สงสงสารยื่นเพชรให้กลับไม่เอา บอกว่าฟางนั้นตนถือมานานแล้ววางไม่ได้ถึงใครจะยื่นของใหม่มาให้บอกว่าดีกว่าก็ไม่เอา
หมอจบข้อคิดโดยสรุปว่า เกิดเป็นคนมีสมองควรเลือกเอาได้ว่าอะไรดีอะไรชั่ว
ในวันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ.2409 มี “หนังสือหลวง” มาขัดแย้งหมอบรัดเลย์ว่าที่หมอว่าศาสนาคริสต์เป็นแสงสว่างในความมืดนั้นเห็นคงจะไม่จริง คนนับถือคริสต์ศาสนาถึงพระเจ้าทุกวันยังเป็นโรคเรื้อน ง่อยเปลี้ยเสียขาก็มีมาก
หมอตอบในวันที่ 31 มกราคม พ.ศ.2509 (ตามปฏิทินเดิม) และจบลงด้วยถ้อยคำว่า
“ขอท่านได้เอาคำบูราณฝ่ายพุทธศาสนามาเปรียบเทียบคำบูราณของโมเซนั้น พิจารณาดูให้เลอียดว่าข้างไหนจะดีกว่ากัน ข้างไหนจะสำแดงความสมควรที่พระเจ้าจะบอกมนุษยมากกว่ากัน”
ทั้งหมดนี้กลายเป็นฐานที่มาแห่งการเขียนและตีพิมพ์หนังสือ “โกศลกิจจานุกิจ” ของ เจ้าพระยาทิพากรวงษมหาโกษาธิบดี เมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ.2410
จำเป็นต้อง “ศึกษา” และทำ “ความเข้าใจ” อย่างเป็นพิเศษ
โกศล กิจจานุกิจ
บทสรุป หมอบรัดเลย์
จากการตั้งข้อสังเกตของ สุกัญญา สุดบรรทัด ข้าราชการไทยที่ไม่พอใจการติเตียนพุทธศาสนาและการยกเอาพฤติกรรมที่ไม่ถูกไม่ควรของพระสงฆ์มาลงพิมพ์ในบางกอกรีคอร์เดอร์คงมีมาก
จนถึง เจ้าพระยาทิพากรวงษมหาโกษาธิบดี ตีพิมพ์หนังสือ “โกศลกิจจานุกิจ” เมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน พ.ศ.2410
หมอบรัดเลย์ชมว่า ตัวหนังสือที่ตีพิมพ์ออกมาด้วยฝีมือคนไทยนี้สวยงามดีมาก ทั้งที่เป็นผลงานพิมพ์ด้วยแท่นพิมพ์ชนิดหินครั้งแรกของคนไทย
ใน “โกศลกิจจานุกิจ” ซึ่งมีเป้าหมายที่เด็กที่กำลังเรียนหนังสือในโรงเรียนพุทธมีหลายบทหลายตอนที่เล่าถึงการถกเถียงเรื่องศาสนาระหว่างท่านเจ้าคุณกับมิชชันนารีเท่าที่ปรากฏนามมี “หมอกัศแวนต์” และ “หมอกิลคลับ”
ข้อโต้แย้งของท่านเจ้าคุณที่ไม่เห็นด้วยกับข้อสาธกของมิชชันนารีนั้นถึงกับทำให้พวกมิชชันนารีสั่นศีรษะ
เห็นว่าท่าน “เป็นคนพาลสั่งสอนยาก เสียเวลา”
นายเฮนรี อลาบาสเตอร์ ถึงกับแปลข้อคิดของท่านเจ้าคุณในหนังสือ “โกศลกิจจานุกิจ” ลงพิมพ์ในหนังสือของตน คือ The Wheel of the Law และ The Modern Budhist (พ.ศ.2413)
“โกศลกิจจานุกิจ” นี้ตีพิมพ์ภายหลังหยุด “บางกอกรีคอร์เดอร์” แล้ว แต่หมอบรัดเลย์กล่าวว่า
“หนังสือเรื่องนี้ดูเหมือนว่าจะครอบคลุมเรื่องอภิปรายกันใน “บางกอกรีคอร์เดอร์ระหว่างผู้นำทางศาสนาพุทธกับเรา (มิชชันนารี) กล่าวสั้นๆ หนังสือเล่มนี้ดูจะมีจุดมุ่งหมายพิเศษที่จะระแวดระวังมิให้เยาวชนไทยที่กำลังจะเติบโตขึ้นมาหันมานับถือศาสนาคริสเตียน”
หนังสือเล่มนี้มี 300 หน้า พับแปด 200 volume
เป็นหนังสือที่กระตุ้นเด็กให้เกิดความคิดและให้ความรู้แก่เด็กในรูปของปุจฉาวิสัชนาในเรื่อง ภูมิศาสตร์ ดาราศาสตร์ ปรัชญา ศาสนา ข้อวิสัชนาในหนังสือเล่มนี้นั้นอิงหลักพุทธศาสนา
แต่ก็ให้วิทยาการตะวันตก ซึ่งในความเห็นของหมอบรัดเลย์ที่เขียนและตีพิมพ์ใน Bangkok Calendar ในภายหลังว่า
“ส่วนใหญ่ผิดพลาดทั้งหมด”
บางกอก รีคอร์เดอร์
ราชกิจจานุเบกษา
บทสรุปจากการทำงานวิจัย “ภาษากับมวลชน วิวัฒนาการของภาษาเพื่อการเสนอข่าวในหนังสือพิมพ์ไทย” ของ จำนง วิบูลย์ศรี ดวงทิพย์ วรพันธุ์ แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในวาระ “ฉลอง 700 ปีแห่งลายสือไทย”
จึงนำเอาข้อสังเกตจากวิทยานิพนธ์ที่เสนอต่อบัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ของ พรภิรมณ์ เอี่ยมธรรม มาสรุป
เนื่องจากในสมัยนั้นยังไม่มีธรรมเนียมการให้ข่าวแก่หนังสือพิมพ์ ด้วยเหตุนี้ การหาข่าวจึงเป็นหน้าที่ของหนังสือพิมพ์ที่ต้องคอยสอดส่องและสืบหาเอาเอง ทำให้ข่าวที่ตีพิมพ์ใน “บางกอกรีคอร์เดอร์” มีข้อผิดพลาดหรือคลาดเคลื่อนจากความเป็นจริงไป
ทางราชการไทยในสมัยนั้นจึงต้องหาทางแก้ไขด้วยการออก “ราชกิจจานุเบกษา” เพื่อแก้ข่าวให้ถูกต้อง เพราะเหตุว่าไทยไม่สามารถควบคุมการเสนอข่าวของ “บางกอกรีคอร์เดอร์” ได้เลย
ทั้งนี้ เนื่องจากหนังสือพิมพ์ “บางกอกรีคอร์เดอร์” มีเอกสิทธิ์ทางการศาลคุ้มครองอยู่
การเกิดของ “ราชกิจจานุเบกษา” จึงเป็นความจำเป็น
เทคโนโลยี กำหนด
ปักหมุด ความคิด
หากทำความเข้าใจต่อการเข้ามาของ “ตัวพิมพ์” หากทำความเข้าใจต่อการเข้ามาของ “แท่นพิมพ์”
อันถือว่าเป็น “วัตถุ” อันถือว่าเป็น “เทคโนโลยี”
จึงจะมองเห็นความต่อเนื่อง จึงจะมองเห็นผลสะเทือน ในทาง “วัตถุ” และในทาง “ความคิด”
นี่มิได้เป็นการดำรงอยู่ของ “วัตถุ” อย่างโดดๆ หากสัมพันธ์กับ “ความคิด” แนบแน่น
สัมพันธ์กับความต้องการอาศัย “วัตถุ” มาเป็นเครื่องมือในการเผยแผ่ “ศาสนา” อันเป็น “อาวุธ” ในทางความคิด
เมื่อ “โรงพิมพ์” ตั้งขึ้นก็มีการตีพิมพ์ “หนังสือ”
จากหนังสือเป็น “เล่ม” อย่างเช่นบัญญัติ 10 ประการ พัฒนาไปสู่การจัดทำหนังสือจดหมายเหตุอย่างที่เรียกว่า “บางกอกรีคอร์เดอร์”
จดหมายเหตุ นั้นเองคือฐานแห่ง “หนังสือพิมพ์”
เมื่อ “บางกอกรีคอร์เดอร์” ดำรงอยู่ในสถานะแห่งความเป็นจดหมายเหตุความเป็น “หนังสือพิมพ์”
ก่อเกิด “โรงพิมพ์สยาม” ก่อเกิด “จดหมายเหตุสยาม”
https://twitter.com/matichonweekly/status/1552197630306177024
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ไหลเลื่อน บาทก้าว บาทฐาน บางกอก รีคอร์เดอร์ ปักหมุด วัฒนธรรม
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichonweekly.com