เตือน เอลนีโญระดับรุนแรงมาก ถึงต้นฤดูร้อนปี 70

นักวิชาการ เผย ไทยเสี่ยง “เอลนีโญระดับรุนแรงมาก” ทั่วประเทศอาจเผชิญภัยแล้ง ขาดแคลนน้ำ อุณหภูมิสูงกว่าปกติ 1 – 2.5 องศาเซลเซียส และปัญหาฝุ่น PM 2.5 ในช่วงต้นปี เสนอ เร่งเตรียมแผนรับมือ น้ำท่วม-ภัยแล้ง ควบคู่กัน โดยเฉพาะพื้นที่นอกเขตชลประทานและกลุ่มเปราะบาง

วันนี้ (18 ต.ค. 69) รศ.วิษณุ อรรถวานิช รองคณบดีฝ่ายวิจัยและพันธกิจเพื่อสังคม และ ผอ.ศูนย์วิจัยเศรษฐศาสตร์ประยุกต์ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เผย เอลนีโญรุนแรงมาก ภาคใต้ระวังท่วมปลายปีและทั้งประเทศเสี่ยงแล้ง ร้อน ขาดแคลนน้ำ และฝุ่นพิษ PM 2.5 ต้นปี 70

รศ.วิษณุ เผยผ่าน เฟซบุ๊ก Witsanu Attavanich ว่าองค์การบริหารมหาสมุทรและชั้นบรรยากาศแห่งชาติ (NOAA) ให้โอกาสเอลนีโญรุนแรงมาก 100% ช่วง ต.ค. – ธ.ค. 69 และยังอาจต่อถึงฤดูร้อนปี 70 ขณะที่ ดัชนี IOD สูงกว่าเกณฑ์บวกแล้ว และมีแนวโน้มอยู่เหนือเกณฑ์ถึง ธ.ค. 69 ต้องจับตาฝนและน้ำต้นทุน โดยช่วงพ.ย. – ธ.ค. 69 ใต้ยังต้องระวังฝนหนักและน้ำท่วม แม้แบบจำลองให้แนวโน้มฝนต่างกัน ติดตามช่วง ม.ค. – เม.ย. 70 ที่ภาคใต้จะเสี่ยงฝนน้อย ก่อนขยายสู่ไทยตอนบนหลายพื้นที่ใน มี.ค.- เม.ย และช่วงพ.ย. 69 – เม.ย. 70 ไทยอาจร้อนกว่าปกติ 1–2.5°C จับตาน้ำใช้ ผลผลิต สุขภาพ และ PM2.5

ภาพที่ 2 ซ้าย จากแบบจำลอง NOAA CFSv2 บ่งชี้ว่า ดัชนี Relative Niño3.4 มีแนวโน้มสูงสุดช่วงปลายปี 2569 ก่อนทยอยลดลงในปี 2570 แต่ช่วงสิ้นสุดเอลนีโญยังไม่แน่นอน ส่วนภาพขวาจากสำนักงานอุตุนิยมวิทยาออสเตรเลีย (BoM) ชี้ว่า ค่าไอโอดี (Indian Ocean Dipole: IOD) ที่วิเคราะห์ล่าสุดสูงกว่าเกณฑ์ +0.4°C แล้ว และค่าเฉลี่ยพยากรณ์ยังสูงกว่าเกณฑ์ในช่วง ต.ค. – ธ.ค. 2569 ก่อนลดลงต้นปี 2570 แต่ยังต้องติดตามความต่อเนื่องก่อนยืนยันภาวะ positive IOD หากเกิดร่วมกับเอลนีโญ อาจเสริมความเสี่ยงฝนน้อยในบางส่วนของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทั้งนี้ ผลต่อไทยต้องดูมรสุม พายุ และพยากรณ์ฝนรายพื้นที่ประกอบ

ภาพที่ 3 ซ้าย NOAA CPC ให้โอกาสเอลนีโญ 100% ตั้งแต่ ก.ย. – พ.ย. 69 ถึง ม.ค. – มี.ค. 70 ก่อนลดเหลือ 98% ใน ก.พ. – เม.ย. และ 85% ใน มี.ค. – พ.ค. 70 ส่วนภาพขวาซึ่งใช้ดัชนี Relative Niño3.4 ให้โอกาสเอลนีโญระดับรุนแรงมาก 100% ใน ก.ย. – พ.ย. และ ต.ค. – ธ.ค. 69 ก่อนลดลงชัดเจนต้นปี 2570 แม้เอลนีโญจะอ่อนกำลัง แต่ยังมีโอกาสอยู่ต่อถึงฤดูร้อนปีหน้า จึงควรเตรียมรับภัยแล้งและภัยร้อนอย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ ความแรงของเอลนีโญไม่ได้บ่งชี้ความรุนแรงของผลกระทบต่อไทยโดยตรง

ภาพที่ 4 ค่าเฉลี่ยผลพยากรณ์ของ 12 สำนักอุตุนิยมวิทยาบ่งชี้ว่า พ.ย. – ธ.ค. 69 ไทยตอนบนส่วนใหญ่มีแนวโน้มฝนใกล้เคียงค่าปกติ ขณะที่ภาคใต้หลายพื้นที่ โดยเฉพาะตอนกลางและตอนล่าง มีแนวโน้มฝนมากกว่าปกติเล็กน้อย จึงควรเตรียมรับฝนหนัก น้ำป่า และน้ำท่วมฉับพลันในช่วงฤดูฝนของภาคใต้ ส่วนไทยตอนบนเริ่มเข้าสู่ฤดูแล้ง แม้ฝนใกล้ค่าปกติแต่ปริมาณฝนตามฤดูกาลลดลง จึงควรติดตามน้ำสะสมและวางแผนบริหารน้ำต้นทุนสำหรับปี 70

ภาพที่ 5 ค่าเฉลี่ยผลพยากรณ์ของ 12 สำนักอุตุนิยมวิทยาบ่งชี้ว่า ม.ค. – ก.พ. 70 ไทยตอนบนส่วนใหญ่มีแนวโน้มฝนใกล้เคียงค่าปกติ ขณะที่ภาคใต้หลายพื้นที่มีแนวโน้มฝนต่ำกว่าปกติ โดยเดือน ก.พ. สัญญาณฝนน้อยขยายครอบคลุมภาคใต้มากขึ้น จึงควรติดตามน้ำสะสมและวางแผนน้ำใช้สำหรับการเกษตรและการอุปโภคบริโภคล่วงหน้า สำหรับไทยตอนบน แม้ฝนใกล้ค่าปกติแต่เป็นช่วงที่มีฝนน้อยตามฤดูกาล จึงต้องใช้น้ำต้นทุนที่สะสมจากฤดูฝนอย่างระมัดระวัง

ภาพที่ 6 ค่าเฉลี่ยผลพยากรณ์ของ 12 สำนักอุตุนิยมวิทยาบ่งชี้ว่า มี.ค. 70 ภาคใต้และไทยตอนบนหลายพื้นที่มีแนวโน้มฝนต่ำกว่าปกติ ก่อนขยายครอบคลุมเกือบทั่วประเทศในเดือน เม.ย. 70 หากน้ำต้นทุนไม่เพียงพอและอุณหภูมิสูงกว่าปกติร่วมด้วย อาจเกิดความตึงตัวด้านน้ำมากขึ้น ควรวางแผนน้ำใช้และเตรียมรับภัยแล้งและภัยร้อน รวมทั้งไฟป่า/PM2.5

ภาพที่ 7 IRI มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย สหรัฐอเมริกา พยากรณ์ว่า พ.ย. 69 – ม.ค. 70 ภาคใต้หลายพื้นที่มีโอกาสฝนต่ำกว่าปกติ ขณะที่ไทยตอนบนส่วนใหญ่ยังไม่มีสัญญาณเด่นชัด ส่วน ธ.ค. 69 – ก.พ. 70 ภาคกลางและเหนือตอนล่างบางพื้นที่มีโอกาสฝนมากกว่าปกติ แต่ภาคใต้ยังเสี่ยงฝนน้อย ก่อนสัญญาณฝนน้อยขยายกว้างขึ้นในช่วง ก.พ. – เม.ย. 70 โดยเฉพาะเหนือ ตะวันตก และใต้ จึงควรติดตามน้ำสะสมและบริหารน้ำต้นทุนฤดูแล้งอย่างระมัดระวัง

ภาพที่ 8 ผลพยากรณ์ของ 12 สำนักอุตุนิยมวิทยาบ่งชี้ว่า พ.ย. 69 – เม.ย. 70 ไทยมีแนวโน้มอุณหภูมิเฉลี่ยสูงกว่าปกติราว 1–2.5°C จึงควรเตรียมรับภัยร้อนและวางแผนน้ำใช้ล่วงหน้า

แนะเตรียมรับมือน้ำท่วมภาคใต้ปลายปี 2569ภัยแล้ง ร้อน และฝุ่น PM2.5 ต้นปี 2570

รศ.วิษณุ ชี้ว่า สำหรับข้อเสนอแนะการเตรียมรับมือน้ำท่วมภาคใต้ปลายปี 2569 และภัยแล้ง ภัยร้อน การขาดแคลนน้ำ และฝุ่น PM2.5 ต้นปี 2570 ควรเตรียมรับความเสี่ยงทั้งสองช่วงควบคู่กัน โดยเน้นป้องกันความเสียหายก่อนเกิดเหตุและประเมินการเข้าถึงน้ำรายพื้นที่ แม้เขื่อนหลักมีน้ำมาก เกษตรกรและชุมชนที่พึ่งฝนหรือแหล่งน้ำท้องถิ่นยังอาจขาดน้ำได้ จึงควรดำเนินการดังนี้

1. เตือนภัยและเตรียมน้ำให้ถึงพื้นที่นอกชลประทาน ติดตามฝนสะสม ฝนทิ้งช่วง ความชื้นดิน และน้ำใช้ได้ในสระ บ่อ และแหล่งน้ำดิบประปารายหมู่บ้าน ประเมินว่าน้ำสำรองใช้ได้กี่วัน เร่งซ่อมระบบและลดการสูญเสียน้ำ เตรียมแหล่งสำรองและแผนกระจายน้ำสะอาดก่อนแหล่งน้ำแห้ง พร้อมกันน้ำสำหรับอุปโภคบริโภคและรักษาระบบนิเวศ

2. เตรียมรับน้ำท่วมภาคใต้ก่อนฝนหนัก ตรวจทางระบายน้ำ คันกั้นน้ำ เครื่องสูบ และพื้นที่หน่วงน้ำ เฝ้าระวังน้ำป่าและดินถล่มตามความเสี่ยงของพื้นที่ กำหนดเส้นทางอพยพและจุดพักพิงที่มีน้ำสะอาดและสุขาภิบาล เตรียมเคลื่อนย้ายกลุ่มเปราะบาง ปศุสัตว์ ผลผลิต เครื่องจักร และสารเคมี พร้อมบริหารน้ำหลากควบคู่กับเก็บน้ำต้นทุนเมื่อปลอดภัย

3. ลดความเสียหายและรักษารายได้ภาคเกษตร ประเมินน้ำให้เพียงพอตลอดรอบก่อนเริ่มปลูก ปรับปฏิทินและพื้นที่เพาะปลูกตามน้ำที่เข้าถึงได้จริง ส่งเสริมพืชใช้น้ำน้อยที่เหมาะกับดินและมีตลาดรองรับ หากจำเป็นต้องลดหรือชะลอปลูกควรมีรายได้ทดแทน เตรียมน้ำรักษาไม้ผล ไม้ยืนต้น และปศุสัตว์ รวมทั้งเฝ้าระวังคุณภาพน้ำในฟาร์มประมงและเตรียมเครื่องเติมอากาศกับไฟสำรอง

4. คุ้มครองสุขภาพและแรงงาน จัดระบบดูแลเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย และผู้ที่อยู่ลำพัง ปรับเวลางานและช่วงพักตามความเสี่ยงความร้อน จัดน้ำดื่มและจุดพักเย็น เตรียมห้องปลอดฝุ่นที่ดูแลความเย็นและการระบายอากาศอย่างเหมาะสม ปรับกิจกรรมกลางแจ้งตามค่าฝุ่นและคำเตือน พร้อมสำรองน้ำ ไฟฟ้า ยา และระบบส่งต่อผู้ป่วย รวมถึงเฝ้าระวังโรคหลังน้ำท่วม

5. รักษาความต่อเนื่องของภาคอุตสาหกรรม ตรวจสมดุลน้ำและนำน้ำกลับใช้ซ้ำตามคุณภาพที่กระบวนการผลิตต้องการ เตรียมน้ำและไฟฟ้าสำรองสำหรับระบบสำคัญ ป้องกันสารเคมีและน้ำเสียรั่วไหล ทบทวนและซ้อมแผนรับน้ำท่วม น้ำขาด ไฟดับ และขนส่งหยุดชะงัก พร้อมประสานการใช้น้ำกับชุมชนล่วงหน้า

6. ดูแลความปลอดภัยและความเชื่อมั่นด้านท่องเที่ยว กำหนดเกณฑ์ปิดพื้นที่เสี่ยงและเลื่อนกิจกรรม เตรียมเส้นทางอพยพและสื่อสารหลายภาษา จัดกิจกรรมทดแทนเมื่อร้อนจัดหรือฝุ่นสูง ให้โรงแรมและสถานบริการลดการสูญเสียน้ำ ดูแลอาหารและน้ำสะอาด และตรวจความปลอดภัยก่อนเปิดบริการหลังน้ำลด

7. ป้องกันไฟป่า ฝุ่น และความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อม เตรียมแผนพื้นที่เสี่ยง ลาดตระเวน ตรวจจับไฟ กำลังและอุปกรณ์ก่อนฤดูไฟ จัดการเชื้อเพลิงให้เหมาะกับระบบนิเวศ สนับสนุนบริการเก็บ ขน และใช้ประโยชน์เศษวัสดุเกษตรเพื่อลดการเผา เฝ้าระวังน้ำเสียและน้ำเค็มรุก พร้อมรักษาน้ำหล่อเลี้ยงพื้นที่ชุ่มน้ำและถิ่นอาศัยสัตว์ป่า

ให้จังหวัดและท้องถิ่นร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกำหนดผู้รับผิดชอบ เกณฑ์เริ่มปฏิบัติ งบประมาณ และอุปกรณ์ให้พร้อม และปรับแผนตามพยากรณ์ระยะสั้นและสถานการณ์จริง โดยให้ความสำคัญกับพื้นที่เข้าถึงน้ำจำกัดและครัวเรือนเปราะบาง