“ปลาผั่น”ปลาเล็กแห่งแม่น้ำเหืองรสชาติฤดูกาลที่ปีหนึ่งมีครั้งเดียว

สำหรับ “ปลาผั่น” คือปลาพื้นถิ่นขนาดเล็กที่พบเฉพาะในลำน้ำใสสะอาดของแม่น้ำเหือง จังหวัดเลย ลำตัวเรียวบาง สีใกล้เคียงกับหินและทรายในลำน้ำ ทำให้มองเห็นได้ยาก มักอาศัยหลบซ่อนอยู่ใต้ก้อนหินใหญ่ และกินตะไคร่น้ำเป็นอาหาร จึงถือเป็นปลาธรรมชาติแท้ที่เติบโตตามระบบนิเวศของแม่น้ำโดยตรง

ปลาผั่นจะพบมากในช่วงหน้าแล้ง เมื่อระดับน้ำลดลงและน้ำใสจนเห็นพื้นหิน ชาวบ้านต้องใช้ “สนาง” เครื่องมือพื้นบ้านลักษณะคล้ายหวดแต่มีช่องตาห่าง ค่อย ๆ ครอบตามซอกหินจึงจะจับได้ ต้องอาศัยความชำนาญและจังหวะฤดูกาล ทำให้เป็นปลาหายากที่ไม่ได้มีให้บริโภคตลอดปี

จุดเด่นของปลาผั่นอยู่ที่รสชาติ เนื้อแน่นละเอียด มันและหวานตามธรรมชาติ ไม่มีกลิ่นคาวจัด นิยมนำมาปรุง “แจ่วปลาผั่น” ใส่สมุนไพรพื้นบ้านต้มขลุกขลิก หรือ “หมกปลาผั่นโรยเกลือ” ห่อใบตองย่างไฟอ่อน กลิ่นหอมใบตองผสานความมันของปลาอย่างลงตัว

ปลาผั่นจึงไม่ใช่เพียงอาหารพื้นบ้าน แต่เป็นรสชาติแห่งฤดูกาล และภาพสะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของแม่น้ำเหืองที่ชาวบ้านหวงแหนอย่างยิ่ง