“อีสาน” ความแห้งเเล้งที่อุดมสมบูรณ์

ปัญหาภัยแล้งเป็นปัญหาเรื้อรังที่มีผลกระทบต่อเศรษฐกิจและสังคมของคนอีสานมาช้านาน ด้วยลักษณะภูมิประเทศเป็นที่ราบสูง พื้นที่ป่าไม้ที่มีน้อยและไม่ค่อยติดต่อกันเป็นผืนใหญ่ ถึงแม้จะมีแม่น้ำสายหลักที่สำคัญ แต่ทั้งจำนวนแม่น้ำและปริมาณน้ำที่มีนั้นเทียบไม่ได้เลยกับพื้นที่อันกว้างใหญ่และจำนวนประชากรผู้ใช้น้ำที่มีมากกว่าภาคอื่นๆ ซึ่งแม่น้ำสาขาของแม่น้ำสายหลักในภาคอีสานมักขาดแคลนน้ำในฤดูแล้ง ภัยแล้งจึงตามมาเป็นปัญหาประจำปีของภาคอีสาน
.
มุมมองของคนนอกพื้นที่อาจมองว่าภาคอีสานแห้งแล้ง ไม่มีความอุดมสมบูรณ์ในด้านทรัพยากรจนไม่สามารถที่จะดำรงชีวิตไปได้ แต่หากคนในพื้นที่กลับไม่ได้มองเห็นแบบนั้น ด้วยวัฒนธรรมของคนอีสานที่มองเห็นถึงคุณค่าของทรัพยากรรอบตัว สิ่งที่หลายคนมองข้าม แต่คนอีสานกลับใช้ได้เกิดประโยชน์อย่างสูงสุด โดยเฉพาะการใช้ทรัพยากรให้เหมาะสมกับฤดูกาลต่างๆ
.
ฤดูฝน นอกจากจะเป็นช่วงเวลาแห่งการเพาะปลูกและดำนาแล้ว ยังเป็นช่วงที่ผืนป่าเริ่มเขียวชอุ่ม ตามคันนามีลุ่มน้ำขัง จึงเป็นแหล่งสัตว์น้ำ เช่น กบ เขียด และพืชผักล้มลุกที่เจริญได้ดีในที่ชื้น เช่น ผักตบ ผักปอด ผักคราด ผักหัวแหวน ผักกะแยง ผักลืมผัว ผักพาย ผักบุ้ง ผักแว่น ผักกะโตวา ที่เก็บได้ในแปลงนาหรือแหล่งน้ำใกล้เคียง และเห็ดหลากหลายสายพันธุ์ เช่น เห็ดป่า เห็ดโคน เห็ดเผาะ เห็ดหน้าแหล่ และเห็ดผึ้ง
.
ฤดูหนาว คือช่วงเวลาแห่งการเกี่ยวข้าวที่เคยดำไว้ตอนฤดูฝน ซึ่งนอกจากข้าวแล้ว ก็ยังมีพืชผักอีกหลายชนิดที่พร้อมให้เก็บเกี่ยวได้ดีในฤดูกาลนี้เช่นกัน ไม่ว่าจะเป็น ขมิ้น เผือก มัน ตะลิงปลิง ขี้เหล็ก ผักเฮือด สะเดา และผักฮ้วนหมู รวมถึงฤดูร้อน ช่วงหน้าแล้งเป็นช่วงที่ผักตามธรรมชาติหายากกว่าฤดูอื่น ๆ ทำให้ผักที่มีฤทธิ์เย็นได้รับความนิยม เช่น ผักติ้ว ตำลึง ฟ้าทะลายโจร ผักหวานป่า และใบบัวบก
.
ถึงจะเป็นภูมิภาคที่แห้งแล้งกว่าภาคอื่น ๆ แต่จริง ๆ แล้ว ภาคอีสานมีแม่น้ำสายสำคัญหลายสาย ทั้งแม่น้ำโขง แม่น้ำชี หรือแม่น้ำมูล เป็นสาเหตุให้มีปลาน้ำจืดตามธรรมชาติหลายชนิด รวมถึงมีการเพาะเลี้ยงปลาตามพื้นที่ริมแม่น้ำจำนวนมาก ชาวอีสานจึงมักจะนำปลาที่จับได้มาถนอมอาหารสำหรับเก็บไว้กินตลอดทั้งปี พร้อมถึงได้เกิดการถนอมอาหารยอดนิยม นั่นก็คือการทำปลาร้า
.
และไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน ภาพของข้าวเหนียวมักเป็นภาพประจำที่พบเห็นตามครัวอีสานอยู่เสมอ แม้คนอีสานจะทานข้าวเหนียวเป็นหลัก แต่พื้นที่ภาคอีสานสามารถปลูกข้าวเจ้าได้หลากหลายสายพันธุ์ และยังได้รับการยอมรับว่าเป็นแหล่งปลูกข้าวหอมมะลิที่ดีที่สุดในประเทศอีกด้วย โดยพันธุ์ข้าวที่โดดเด่น คือข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้ ที่มีความนุ่มและหอมเป็นเอกลักษณ์
.
การกินอาหารตามฤดูกาลเป็นอีกหนึ่งวิถีความเป็นอยู่ที่ชาวอีสานปฏิบัติกันมาช้านาน การใช้วัตถุดิบที่มีในแต่ละฤดูมาปรุงอย่างเรียบง่ายเพื่อเน้นรสชาติของวัตถุดิบหลัก เป็นอีกหนึ่งเอกลักษณ์และเสน่ห์ของอาหารอีสานที่หลายคนชื่นชอบ เมื่อสภาพแวดล้อมเปลี่ยนไป วัตถุดิบจากธรรมชาติหาได้ยากขึ้น ผู้คนจึงหันมาเพาะปลูกทำฟาร์ม เข้าสู่ยุคการผลิตเพื่อจำหน่าย มีการปรับใช้เทคโนโลยีและความคิดสร้างสรรค์เพื่อต่อยอดภูมิปัญญาดั้งเดิมและยกระดับคุณภาพของวัตถุดิบจากภาคอีสานให้ทัดเทียมและตอบโจทย์ผู้บริโภคมากที่สุด
.
ข้อมูลอ้างอิง : https://shorturl.asia/4COHQ
.
Read Me - We Shout l The Shout
Living Online Magazine
[Life, Culture, Creative, Play]