สุนทรภู่หักหน้ารัชกาลที่ 3 เหตุเพราะผู้อุปถัมภ์ทรงอำนาจ?

ยุครุ่งเรืองของ “สุนทรภู่” กวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ คือในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) แต่เมื่อเข้าสู่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) กวีท่านนี้กลับต้องหลบลี้หนี “ราชภัย” ที่อาจเป็นผลเมื่อครั้งสุนทรภู่หักหน้ารัชกาลที่ 3 คราวพระองค์ยังทรงดำรงพระอิสริยยศเป็น “กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์”

ย้อนเหตุการณ์สุนทรภู่หักหน้ารัชกาลที่ 3

รัชกาลที่ 2 โปรดวรรณกรรมอย่างยิ่ง ทรงมีกวีทรงปรึกษาหลายคน อาทิ สมเด็จพระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี (จุ้ย), พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ขาดไม่ได้คือสุนทรภู่

การเป็นกวีทรงปรึกษาในพระเจ้าแผ่นดิน ได้ปฏิบัติราชการต่อหน้าพระพักตร์ จึงเลี่ยงไม่ได้ที่จะมีการแข่งขันกันทั้งโดยตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ตาม อาจเพื่อสั่งสมความดีความชอบ และนัยหนึ่งก็อาจเพื่อให้อีกฝ่ายเสียหน้าหรือได้รับความอับอาย

จุดนี้เองที่นำสู่เหตุการณ์สุนทรภู่หักหน้ารัชกาลที่ 3

ครั้งหนึ่ง รัชกาลที่ 2 ทรงบทละครเรื่อง “อิเหนา” และทรงแบ่งให้กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์แต่งตอนนางบุษบาเล่นธารเมื่อท้าวดาหาไปใช้บน เมื่อพระองค์ทรงแต่งเสร็จก็ทรงวานให้สุนทรภู่ช่วยอ่านตรวจ สุนทรภู่อ่านจบก็ทูลว่าเห็นดีอยู่แล้ว

แต่เมื่อถึงวันที่กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์อ่านถวายรัชกาลที่ 2 สุนทรภู่กลับติว่ายังไม่ดี และขอแก้ ณ ที่หน้าพระพักตร์ ทำให้กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ทรงขัดเคืองพระทัย เพราะกลับมาติหักหน้าเล่นกลางคัน

อีกครั้งหนึ่งเมื่อรัชกาลที่ 2 ทรงมีรับสั่งให้กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์แต่งบทละครเรื่อง “สังข์ทอง” ตอนท้าวสามลให้ลูกสาวเลือกคู่ พระองค์ก็ทรงแต่งโดยขึ้นต้นคำปรารภของท้าวสามลว่า “จำจะปลูกฝังเสียยังแล้ว ให้ลูกแก้วสมมาดปรารถนา”

ทว่าเมื่อถึงเวลาอ่านต่อหน้าพระพักตร์รัชกาลที่ 2 สุนทรภู่ก็ท้วงและถามขึ้นว่า “ลูกปรารถนาอะไร” ทำให้กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ต้องทรงแก้เป็น “จำจะปลูกฝังเสียยังแล้ว ให้ลูกแก้วมีคู่เสน่หา”

การกระทำต่างๆ ของสุนทรภู่จะเป็นไปด้วยความปรารถนาดี ต้องการให้บทกลอนสละสลวยได้ใจความชัดเจน หรือเป็นการล่วงเกินกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ไม่มีใครทราบแน่ชัด และอาจขึ้นอยู่กับการตีความว่าจะมองมุมใด แต่ก็ทำให้เห็นว่า กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ทรงไม่ได้เป็นผู้มีอำนาจมากในราชสำนักแต่เพียงพระองค์เดียว

เพราะในศูนย์กลางแห่งอำนาจ ยังมีเจ้านายชั้นสูงอีกหลายพระองค์ที่ทรงมีบทบาท หนึ่งในนั้นคือ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี (จุ้ย) พระโอรสในสมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากรมพระศรีสุดารักษ์ (พระโสทรเชษฐภคินีในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช) กับเจ้าขรัวเงิน ซึ่งเจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี (จุ้ย) ทรงกำกับกรมมหาดไทย กรมวัง รวมทั้งทรงเป็นผู้สำเร็จราชการต่างพระเนตรพระกรรณอยู่เสมอ

เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี (จุ้ย) ทรงอุปภัมภ์สุนทรภู่ นี่จึงอาจเป็นสาเหตุหนึ่งที่สุนทรภู่หาญกล้าหักหน้ากรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ก็เป็นได้

ไม่เพียงเท่านั้น เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี (จุ้ย) ยังทรงเป็นแกนนำเจ้านายที่นับถือ “เจ้าฟ้ามงกุฎ” ที่ต่อมาจะทรงขึ้นครองราชย์เป็นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ทั้งไม่ทรงลงรอยกับ กรมหมื่นศักดิพลเสพ เจ้านายชั้นผู้ใหญ่อีกพระองค์ ซึ่งทรงสนิทสนมกับกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์

อย่างไรก็ตาม ช่วงท้ายรัชกาลที่ 2 กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ทรงมีอำนาจมาก เจ้านายชั้นสูงหลายพระองค์ต่างทรงเกรงพระทัย ไม่เว้นแม้แต่เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษมนตรี (จุ้ย) ที่ต่อมาสิ้นพระชนม์ใน พ.ศ. 2365

นี่จึงอาจเป็นเหตุผลว่า เมื่อกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ทรงขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าแผ่นดิน สุนทรภู่จึงออกจากราชการและออกบวช

อ่านเพิ่มเติม :

• รัชกาลที่ 3 ทรงเคืองวังหน้า เหตุสร้างยอดปราสาทเทียบ “วังหลวง”
• ทำไมรัชกาลที่ 3 ทรงสั่งประหารขุนนางลาวที่นำไพร่พลมาถวาย “เจ้าฟ้ากรมขุนอิศเรศรังสรรค์”
• ราชสกุลรัชกาลที่ 3 มีราชสกุลใดบ้าง?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ปวีณา หมู่อุบล. อำนาจนำพระนั่งเกล้าฯ: การเมืองวัฒนธรรมของชนชั้นนำต้นรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: มติชน, 2567

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 29 เมษายน 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : สุนทรภู่หักหน้ารัชกาลที่ 3 เหตุเพราะผู้อุปถัมภ์ทรงอำนาจ?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com