4 ปีที่ผ่านมา ส.ก. ทำอะไรในสภา กทม. บ้าง ?

นับถอยหลัง 1 เดือนเข้าสู่สนามเลือกตั้ง กรุงเทพมหานคร (กทม.) ปัจจุบัน แต่ละกลุ่ม แต่ละพรรคการเมือง ก็เริ่มทยอยเปิดตัวว่าที่ผู้ลงสมัครท้าชิงผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กันบ้างแล้ว

แต่การเลือกตั้งวันที่ 28 มิ.ย. 2569 ที่จะถึงนี้ ไม่ใช่แค่จะเลือกใครมาเป็น ผู้ว่าฯ กทม. คนถัดไป แต่ยังมีการเลือก สมาชิกสภากรุงเทพมหานคร หรือ ส.ก. ในวันเดียวกันด้วย

The Active ชวนทำความเข้าใจบทบาทหน้าที่ที่ผ่านมาของ ส.ก. ซึ่งถือเป็นตัวแทนระดับเขตของคนกรุงเทพฯ ผ่านข้อมูลการดำเนินงานในสภา กทม. ของ ส.ก. ชุดนี้ตลอด 4 ปี ซึ่งรวบรวมโดย WeVis กลุ่มเทคโนโลยีเพื่อประชาสังคม และบทสัมภาษณ์ รศ.พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์ คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ถึงบทบาท ส.ก. ที่ควรรักษาไว้ และควรปรับปรุงเพื่อตอบโจทย์การพัฒนาเมืองต่อไป

4 ปีที่ผ่านมา (พ.ศ. 2565 – 2569) ส.ก. ทำอะไรในสภาบ้าง ?

ตาม พ.ร.บ.ระเบียบการบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2528 แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 6 พ.ศ. 2562 ระบุถึงหน้าที่ของสภากรุงเทพฯ เช่น

• มาตรา 29 สภา กทม. มีอำนาจตราข้อบังคับเกี่ยวกับจรรยาบรรณของ ส.ก. ข้อบังคับการประชุมเกี่ยวกับการเลือกและการปฏิบัติหน้าที่ของ ประธานสภา กทม. รองประธานสภา กทม. และคณะกรรมการสามัญหรือวิสามัญของสภา กทม. วิธีการประชุม การเสนอและพิจารณาร่างข้อบัญญัติ การเสนอญัตติ การปรึกษา การอภิปราย การลงมติ การตั้งกระทู้ถาม การเปิดอภิปรายทั่วไป การรักษาระเบียบและความเรียบร้อย และกิจการอื่นอันเป็นหน้าที่ของสภา กทม.
• มาตรา 36 ในที่ประชุมสภา กทม. สมาชิกย่อมมีสิทธิตั้งกระทู้ถามผู้ว่าฯ กทม. ในเรื่องใด ๆ อันเกี่ยวกับงานในหน้าที่ของ กทม. แต่ผู้ว่าฯ กทม. ย่อมมีสิทธิที่จะไม่ตอบเมื่อเห็นว่าเรื่องนั้น ๆ ยังไม่ควรเปิดเผย เพราะเกี่ยวกับประโยชน์สำคัญของ กทม.
• มาตรา 38 วรรค 1 สภา กทม. มีอำนาจเลือก ส.ก. ตั้งเป็นคณะกรรมการสามัญของสภา กทม. และมีอำนาจเลือกบุคคลผู้เป็น ส.ก. หรือมิได้เป็น ส.ก. ตั้งเป็นคณะกรรมการวิสามัญของสภา กทม. เพื่อกระทำกิจการหรือพิจารณาสอบสวนหรือศึกษาเรื่องใด ๆ อันอยู่ในอำนาจหน้าที่ของ กทม. แล้วรายงานต่อ สภา กทม.
• มาตรา 104 ภายใต้บังคับ ม.106 ในกรณีที่สภา กทม. เห็นชอบด้วยกับร่างข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่าย ให้สภา กทม. เลือกคณะกรรมการวิสามัญตามมาตรา 39 เพื่อพิจารณาร่างข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายนั้นตามข้อบังคับของสภา กทม. และให้ผู้ว่าฯ กทม. ลงนามและประกาศในราชกิจจานุเบกษาเพื่อบังคับใช้

นำมาสู่การสรุปหน้าที่ ส.ก. ในสภา กทม. ได้ 4 หน้าที่

• ตรวจสอบและติดตามฝ่ายบริหาร
• ศึกษาและให้ข้อเสนอแนะกับฝ่ายบริหาร โดยตั้งกรรมการสามัญและวิสามัญ
• เสนอและพิจารณาข้อบัญญัติ
• พิจารณางบประมาณ

โดย WeVis ได้นำหน้าที่ดังกล่าว มาเชื่อมโยงกับข้อมูลกลไกในสภา กทม. ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ของสภา กทม. (bmc.go.th) จากนั้นนำไปตรวจทานกับ ส.ก. อีกที

จากนั้นทำการนับจำนวนเรื่องของแต่ละกลไก ตามจำนวนเอกสารที่ปรากฏ เช่น 1 กระทู้ หรือ 1 ญัตติ จะมี 1 เอกสารที่ต้องยื่นให้สำนักเลขานุการสภา กทม. เช่น

• [กระทู้] สอบถามกรณีเวนคืนที่ดินเพื่อสร้างและขยายทางหลวงท้องถิ่นในพื้นที่เขตทุ่งครุและเขตข้างเคียง
• [ญัตติ] ขอให้กรุงเทพมหานครเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารราชการกรุงเทพมหานคร
  

ยกเว้นการนับจำนวนเรื่องของคณะกรรมการสามัญ เนื่องจากแต่ละคณะจะมีรายงานผลการดำเนินการปีละ 1 เล่ม/คณะ ตัวอย่างเช่น

• [คกก.สามัญ] สรุปผลงาน คกก.การปกครองและรักษาความสงบเรียบร้อย ประจำปี 2568

ซึ่งภายในเล่มจะแบ่งผลการดำเนินงานเป็นหัวข้อย่อย จึงนับจากหัวข้อเหล่านี้แทน โดยไม่นับรวมผลงานของคณะกรรมการตรวจรายงานการประชุม เนื่องจากเป็นงานเชิงธุรการ ไม่ใช่เชิงเนื้อหา และไม่นับรวมผลงานของอนุคณะกรรมการ เนื่องจากรูปแบบการรายงานส่วนนี้ของแต่ละคณะกรรมการมีความแตกต่างกันมาก และไม่ได้มีการรายงานครบทุกคณะกรรมการ และทำการแบ่งประเภทแต่ละเรื่องว่าเกี่ยวข้องกับประเด็นอะไรบ้าง

โดยสรุปแล้ว สภา กทม. มีกลไกที่ใช้ได้และมีจำนวนเรื่อง/ฉบับ ดังนี้

• ตั้งกระทู้ถาม 130 เรื่อง (ส่วนใหญ่เป็นเรื่องเฉพาะเขต)
  
• เสนอญัตติ 211 เรื่อง (เรื่องที่ครอบคลุมทั้ง กทม.)
• ศึกษา สอบสวน ติดตามเรื่องที่อยู่ในอำนาจหน้าที่ของ กทม. 386 เรื่อง
  
• ศึกษาเรื่องทั่วไป 35 เรื่อง
• ศึกษาร่างข้อบัญญัติ 31 ฉบับ
  
• เสนอร่างข้อบัญญัติ 14 ฉบับ
• ผลการลงมติ สภา กทม. ไม่เปิดเผยข้อมูล
• ปรับ ลด และอนุมัติงบฯ ราว 90,000 ล้านบาท/ปี

ข้อมูลดังกล่าวมีข้อสังเกตว่า กลไกการตั้งกระทู้ถามส่วนใหญ่จะใช้กับเรื่องเฉพาะเขต ในขณะที่กลไกเสนอญัตติจะเป็นเรื่องที่ครอบคลุมทั้ง กทม.

4 ปีที่ผ่านมา สภา กทม. กลับมีการเสนอร่างข้อบัญญัติเพียง 14 ฉบับเท่านั้น ซึ่งถือว่ามีจำนวนที่น้อยเมื่อเทียบกับกลไกอื่น ๆ รศ.พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์ ระบุว่า การดูเพียงจำนวนข้อบัญญัติอาจยังไม่เพียงพอ เพราะต้องดูว่าเป็นข้อบัญญัติประเภทใด และในความเป็นจริง กทม. ก็มีข้อบัญญัติเดิมรองรับการบริหารราชการอยู่จำนวนมาก จึงไม่ได้คาดหวังว่าต้องมีการออกข้อบัญญัติใหม่เสมอไป

แต่สิ่งที่ต้องดูให้ลึก คือ มีการถกเถียงเรื่องข้อจำกัดในข้อบัญญัติเก่าแค่ไหน และประเด็นที่จะเห็นบ่อยคือข้อถกเถียงที่ค้านกับความเข้าใจของผู้คน เช่น เรื่องห้องเรียนปลอดฝุ่น หรือการทำให้บางเรื่องช้าลง

นอกจากนี้จะเห็นว่าสภา กทม. ไม่เปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับการลงมติ รศ.พิชญ์ ชี้ว่า ส่วนตัวไม่แน่ใจว่าสามารถแก้ไขข้อบัญญัติหรือระเบียบในส่วนไหน แต่เป็นเรื่องควรจะต้อง “กดดัน” ว่า ส.ก. เห็นด้วยหรือไม่กับการแก้ระเบียบในส่วนนี้เพื่อให้ประชาชนได้รับทราบ

ตัวเชื่อมระหว่างประชาชนกับ กทม. – บทบาทของ ส.ก. นอกสภา

บทบาทหน้าที่ของ ส.ก. ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในสภา หรือดำเนินการผ่านกลไกสภา กทม. เท่านั้น รศ.พิชญ์ ระบุว่าส.ก. ยังทำหน้าที่เป็นตัวเชื่อมระหว่างประชาชนกับระบบราชการของกรุงเทพมหานคร ส.ก. หลายคนมีทีมงานในพื้นที่ เชื่อมโยงกับประธานชุมชน หรือเครือข่ายคนในพื้นที่ คอยช่วยประสานงานตั้งแต่เกิดจนตาย คือ ตั้งแต่เรื่องเด็กเล็ก การเลี้ยงดู ศูนย์เด็กเล็ก หรือถ้ามีคนเสียชีวิตที่บ้าน บางครั้งครอบครัวไม่รู้ด้วยซ้ำว่าต้องแจ้งใคร ต้องประสานตำรวจหรือแพทย์อย่างไร ส.ก. ก็เข้ามาช่วยดูแล ไปจนถึงร่วมงานศพ เป็นประธานในพิธีอย่างภาพคุ้นตาในกรุงเทพฯ ว่าวัดเล็ก ๆ ริมคลองหรือวัดชุมชน มักมีพวงหรีดจาก ส.ก. หรืออดีต ส.ส. ท้องถิ่นปรากฏอยู่เสมอ เพราะนี่คือความสัมพันธ์แบบใกล้ชิดระดับพื้นที่ ที่ผูกพันกับชีวิตประจำวันของคนเมืองนอกจากนี้ ในอดีต ส.ก. หรือ ส.ข. (สมาชิกสภาเขต) ยังทำหน้าที่ที่หลายคนอาจคาดไม่ถึง เช่น ประสานเรื่องฉีดยุง ฉีดพ่นป้องกันโรค หรือจัดการปัญหาสุนัขจรจัดในชุมชน ซึ่งแม้ กทม. จะมีหน่วยงานดูแลอยู่แล้ว แต่การมีคนในพื้นที่คอยประสาน ก็ทำให้การทำงานเข้าถึงชุมชนได้เร็วขึ้น

“ฉะนั้นหน้าที่ ส.ก. นอกสภาก็คือดูแลพื้นที่ เชื่อมประสาน เพราะว่าสิ่งที่มันขาดหายไปในกรุงเทพฯ 2 เรื่อง คือ หนึ่ง กรุงเทพฯ เป็นพื้นที่เมือง 100% ฉะนั้น กำนันผู้ใหญ่บ้านไม่มีแล้ว ส.ก. ทำหน้าที่ลงไปถึงระดับนั้น สอง กรุงเทพฯ ยังต้องการคนเหล่านี้ที่จะเป็นตัวแทนของชุมชน แต่ว่าลักษณะการเป็นตัวแทนอาจจะไม่ได้คลุมทั้งหมด เพราะบ้านมีรั้ว คอนโดฯ อาจจะไม่ได้ค่อยพึ่งพา ส.ก. เท่าไหร่ เพราะว่าเขามีนิติบุคคลที่จะไปจัดการติดต่อกับเขตโดยตรง”

รศ.พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์

รศ.พิชญ์ ชี้ว่าข้อจำกัดของบทบาทการเป็นตัวแทนของ ส.ก. ไม่ได้ครอบคลุมคนกรุงเทพฯ ทุกกลุ่มเท่ากัน เพราะโครงสร้างการเมืองท้องถิ่นของ กทม. จริง ๆ แล้วยังมีอีกโครงสร้างหนึ่งที่หายไปนั่นคือ “ส.ข.” หรือสมาชิกสภาเขต ที่ยกเลิกไปหลังรัฐประหาร ทำให้บทบาทของ “พี่เลี้ยง” หรือคนกลางที่คอยเชื่อมระหว่างชุมชนกับผู้บริหารระดับเขตหายไปด้วย ทั้งที่เดิม ส.ข. ถือเป็นตัวแทนของชุมชนในระดับพื้นที่อย่างแท้จริง

รศ.พิชญ์ อธิบายว่า ภูมิทัศน์ของคนเลือกตั้งในกรุงเทพฯ แบ่งได้เป็น 4+1 กลุ่ม ได้แก่ บ้านมีรั้ว คอนโดมิเนียม ชุมชน ตลาด-ตึกแถว และอีกกลุ่มคือ ประชากรแฝง ซึ่งมีอยู่กว่า 30% ของคนกรุงเทพฯ

โดยใน “กลุ่มบ้านมีรั้วและคอนโดมิเนียม” คนจำนวนมากอาจไม่ได้พึ่งพาระบบเขตโดยตรง โดยเฉพาะคอนโดฯ ที่มีนิติบุคคลทำหน้าที่ประสานกับสำนักงานเขตอยู่แล้ว ส่วนบ้านจัดสรรขนาดใหญ่ คนอยู่น้อย การเข้าถึงของ ส.ก. ก็มีจำกัด ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับเรื่องบริการพื้นฐาน เช่น ขยะ หรือโครงสร้างพื้นฐานบางเรื่อง แต่สำหรับ “ชุมชนและตึกแถว” กลุ่มคนเมืองที่พึ่งพาบริการของ กทม. โดยตรง ส.ก. กลับมีบทบาทมากกว่า เพราะเมื่อเกิดปัญหาคนกลุ่มนี้ต้องวิ่งหา กทม. ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสาธารณสุข โรงเรียน ศูนย์เด็กเล็ก การฝึกอาชีพ หรือบริการพื้นฐานต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน แต่แม้ว่า ส.ก. จะมีหน้าที่ในสภากรุงเทพมหานคร แต่คนกรุงเทพฯ จำนวนไม่น้อยแทบไม่รู้ด้วยซ้ำว่า สภา กทม. ทำงานอย่างไร เพราะไม่มีการติดตามอย่างจริงจัง ไม่มีโต๊ะข่าวกรุงเทพฯ ที่รายงานการเมืองท้องถิ่นอย่างต่อเนื่องเหมือนการเมืองระดับชาติ

“ส.ก. หรือสมัยก่อน ส.ข. จึงเป็นคนที่เข้าถึงชุมชนได้ง่ายกว่า และเป็นที่รู้จักในพื้นที่มากกว่า เพราะชุมชนเมืองมีคนอยู่หนาแน่น เดินเข้าไปนิดเดียวก็เจอคนจำนวนมาก อีกทั้งหลายพื้นที่ก็ยังขาดแคลนการช่วยเหลือจากรัฐ”

รศ.พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์

10 ประเด็นที่ถูกพูดถึงในสภามากที่สุด

จากทั้งหมด 51 ประเด็น มี 10 ประเด็นที่ถูกพูดถึงในสภา กทม. มากที่สุด ดังนี้

ประเด็น ตั้งกระทู้ถาม เสนอญัตติ ศึกษาในคณะกรรมการ เสนอร่างข้อบัญญัติ รวม ค่าใช้จ่าย การเงิน งบประมาณ 8 13 74 6 101 กิจการภายใน กทม. 6 19 73 1 99 มาตรฐานการก่อสร้าง 8 22 27 2 59 ขยะมูลฝอย 3 10 29 0 42 การระบายน้ำ 14 13 12 0 39 กีฬา 5 5 28 0 38 รถติด 6 14 11 0 31 อุบัติเหตุ 6 13 11 0 30 การพัฒนาชุมชน 2 11 15 2 30 ที่ดิน 2 8 18 0 28 ถนน 12 11 4 0 27

ข้อมูลพบว่า สภา กทม. มีการพูดคุยประเด็น ‘ค่าใช้จ่าย การเงิน งบประมาณ’ มากที่สุด จากการติดตามการใช้งบฯ ของสำนักต่าง ๆ และการพิจารณาร่างข้อบัญญัติงบประมาณ จึงอาจเรียกได้ว่าเป็นงานพื้นฐานของ ส.ก. โดยเฉพาะการศึกษาในคณะกรรมการทั้งสามัญและวิสามัญ

อีกประเด็นหนึ่งที่เยอะรองลงมาคือ ‘กิจการภายใน กทม.’ เป็นเรื่องเกี่ยวกับการบริหารงานของ กทม. ด้านบุคลากร โครงสร้างองค์กร อำนาจหน้าที่ (ซึ่งอาจเกี่ยวโยงกับประเด็นอื่นด้วย)

ประเด็นดังกล่าวจึงสะท้อนถึงบทบาทของ ส.ก. ทั้งงานที่เกี่ยวข้องกับเรื่องการเงินและงบประมาณ รวมถึงการเสนอ ตรวจสอบ พัฒนาโครงสร้างภายใน กทม.

รศ.พิชญ์ มองเพิ่มเติมว่า ส.ก. มีหน้าที่อนุมัติงบประมาณของฝ่ายบริหาร และรูปธรรมที่สุดในการตรวจสอบ ที่สำคัญทิศทางของเมืองในปัจจุบันมีความพยายามพัฒนาสู่การเป็น “เมืองอัจฉริยะ” หรือ Smart City ที่เทคโนโลยีต่าง ๆ แก้ปัญหาเมือง และพัฒนาฐานข้อมูลสำหรับใช้ปัญหาเมืองในระยะต่อไป สิ่งที่ตามมาของการใช้เทคโนโลยีคือการต้อง “จัดซื้อจัดจ้าง” ให้ได้เทคโนโลยีมากกว่าที่จะ “คิดค้นเอง” ทำให้เทคโนโลยีมีราคาแพง จึงเป็นประเด็นที่ทำให้ ส.ก. หยิบมาเป็นประเด็นการเมือง ถามถึงความคุ้มค่า

ประเด็นจำนวนมากเกี่ยวกับโครงสร้างพื้นฐานและสิ่งปลูกสร้าง

ประเด็นที่ถูกพูดถึงเป็นจำนวนมากในสภา คือเรื่องที่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นฐานหรือสิ่งปลูกสร้าง โดยมีสัดส่วนที่สูงในกลไก ‘ตั้งกระทู้ถาม’ เช่น ประเด็นมาตรฐานการก่อสร้างในโครงการต่าง ๆ ปัญหาหารระบายน้ำ ตัวอย่างเช่น

• [กระทู้] ความคืบหน้าโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ในพื้นที่เขตยานนาวา (category: ถนน, การปรับปรุงภูมิทัศน์ และการระบายน้ำ)

ในการประชุมสภา กทม. เมื่อ 24 เม.ย. 2569 ส.ก. เขตยานนาวา มีการตั้งกระทู้ถามผู้ว่าฯ กทม. เรื่อง “ความคืบหน้าโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ ในพื้นที่เขตยานนาวา” เนื่องจากการดำเนินโครงการก่อสร้างขนาดใหญ่ในพื้นที่เขตยานนาวา 3 โครงการ ได้แก่ โครงการปรับปรุงผิวจราจรบนถนนพระรามที่ 3 (ช่วงจากแยกถนนตกถึงถนนเชื้อเพลิง), โครงการปรับปรุงภูมิทัศน์คลองช่องนนทรี และโครงการก่อสร้างแนวป้องกันน้ำท่วมริมแม่น้ำเจ้าพระยา (บริเวณชุมชนโรงสี ถนนพระรามที่ 3) ที่ก่อสร้างมาระยะหนึ่งแต่ไม่แล้วเสร็จ นับเป็นการสะท้อนปัญหาจากพื้นที่ของตน

ประเด็น ตั้งกระทู้ถาม เสนอญัตติ ศึกษาในคณะกรรมการ เสนอร่างข้อบัญญัติ รวม มาตรฐานการก่อสร้าง 8 22 27 2 59 การระบายน้ำ 14 13 12 0 39 ที่ดิน 2 8 18 0 28 ถนน 12 11 4 0 27 ทางเท้า 11 9 3 0 23 การปรับปรุงสิ่งปลูกสร้างในโรงเรียน 5 4 9 0 18 การก่อสร้างโรงพยาบาล 5 3 10 0 18 รถไฟฟ้า 4 4 7 0 15 อาคาร 6 1 8 0 15 สะพาน/ทางด่วน 4 1 6 0 11 ไฟฟ้าสว่าง 4 2 4 0 10 กล้องวงจรปิด 0 2 8 0 10 การปรับปรุงภูมิทัศน์ 4 3 0 0 7 เขื่อน 3 0 4 0 7 สายไฟ 2 2 0 0 4 โครงสร้างใต้ดิน 0 1 0 0 1

รศ.พิชญ์ ชี้ว่า การทำงานของ ส.ก. โดยส่วนใหญ่มักจะคำนึงถึงปัญหาภายในพื้นที่เขตของตน เพื่อนำไปสู่การแก้ไข เช่น สะพาน ถนน มากกว่า เนื่องจากปัญหาเหล่านี้สะท้อนมาจากเสียงของคนในพื้นที่

ประเด็นอีกจำนวนไม่น้อย เป็นปัญหาที่ชาวกรุงเทพฯ คุ้นเคยกันดี

นอกจากนี้ยังมีอีกหลายประเด็นที่เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง และเป็นปัญหาซ้ำ ๆ ที่คนกรุงเทพฯ คุ้นเคยดี เนื่องจากยังแก้ปัญหาไม่ได้อย่างเบ็ดเสร็จ เช่น

• [ญัตติ] ขอให้กรุงเทพมหานครแก้ไขปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนจากการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานบนถนนในพื้นที่กรุงเทพมหานคร (category: รถติด, มลพิษทางอากาศ และมลพิษทางเสียง)ประเด็น ตั้งกระทู้ถาม เสนอญัตติ ศึกษาในคณะกรรมการ เสนอร่างข้อบัญญัติ รวม ขยะมูลฝอย 3 10 29 0 42 รถติด 6 14 11 0 31 อุบัติเหตุ 6 13 11 0 30 มลพิษทางอากาศ 5 6 14 0 25 น้ำท่วม 4 5 11 0 20 มลพิษทางเสียง 1 1 3 0 5
  

ภาพ ส.ก. ในอุดมคติ กับการเป็น “ผู้แทนสะท้อนเรื่องในเขต”

รศ.พิชญ์ มองว่า เรายังไม่มี ส.ก. ที่ดีพอ และว่าที่ ส.ก. ในอนาคตควรจะพิจารณาว่าแต่ละเขตควรมีตัวแทนเฉพาะด้านอะไรบ้าง เช่น เขตปทุมวัน อาจมีตัวแทนคนพักอาศัยคอนโดฯ ผู้แทนร้านค้า หรืออย่าง เขตบางขุนเทียน อาจมีตัวแทนด้านชุมชนประมง แต่ปัจจุบันในมิติเหล่านี้ไม่ถูกมอง และปัญหาใหญ่ของกรุงเทพฯ คนจะสนใจไปที่ตัวผู้ว่าฯ แต่สนใจ ส.ก. ที่เป็นฝ่ายติดตามตรวจสอบผู้ว่าฯ เพราะเราไม่พัฒนา ส.ก. ให้เป็นตัวแทนจริง ๆ ของเขตนั้น ๆ

“ยังดีว่า ส.ก. กับ ผู้ว่าฯ เลือกวันเดียวกัน แต่เราต้องฝากความหวังไว้กับสื่อฯ ว่าจะทำอย่างไรให้คนสนใจ ส.ก. มากขึ้น และออกไปเลือก ส.ก. และการพูดถึงความใฝ่ฝันของแต่ละเขตว่าอยากให้แต่ละเขตเป็นอย่างไร ผู้สมัคร ส.ก. ในเขตนั้น ๆ มีข้อเสนออะไรที่เขาจะไปช่วยปรับปรุงโครงสร้างของ กทม. ในเขต”

รศ.พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์

คนชายขอบในกรุงเทพฯ ประชากรที่ยัง “ไร้เสียง”

กลุ่มคนชายขอบเป็นกลุ่มคนในสังคมที่ไม่ได้รับการดูแล ยังเข้าไม่ถึงทรัพยากร สิทธิสวัสดิการพื้นฐาน ถือเป็นอีกกลุ่มหนึ่งที่ต้องได้รับความช่วยเหลืออย่างเร่งด่วน อย่างไรก็ตาม สัดส่วนการพูดถึงกลุ่มคนเหล่านี้ในสภา กทม. ยังถือว่าน้อย โดยพบข้อมูลการพูดถึงดังนี้

• คนไร้บ้าน พบ 3 เรื่อง (category: ที่อยู่อาศัย) ได้แก่

• [ญัตติ] ขอให้กรุงเทพมหานครแก้ไขปัญหาคนเร่ร่อนในพื้นที่กรุงเทพมหานคร
  

  • [คกก.สามัญ] ติดตามความคืบหน้าการบริหารจัดการกลุ่มคนไร้บ้านและการปรับปรุงอาคาร 3 ชั้น บริเวณการประปาแม้นศรี (เดิม) เขตป้อมปราบศัตรูพ่าย
    
  • [คกก.สามัญ] การขับเคลื่อนโครงการบ้านมั่นคงพลัส เพื่อยกระดับชีวิตคนชุมชนเมือง เดินหน้าแก้ปัญหาที่อยู่อาศัย สร้างชุมชนที่มีคุณภาพ สร้างกรุงเทพฯ ที่ทุกคนอยู่ดี มีบ้านมั่นคง
    

• คนพิการ พบ 2 เรื่อง (category: คนพิการ) ได้แก่

• [กระทู้] ความคืบหน้าร่างข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร เรื่อง การส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. …. ที่สมาชิกสภากรุงเทพมหานครขอคำรับรอง

  • [ข้อบัญญัติ] ร่างข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร เรื่อง การส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. .…

• คนจนเมือง พบ 1 เรื่อง (category: ที่อยู่อาศัย) ได้แก่

• [ญัตติ] ขอให้สภากรุงเทพมหานครตั้งคณะกรรมการวิสามัญศึกษาแนวทางการช่วยเหลือและพัฒนาที่อยู่อาศัยสำหรับประชาชนในพื้นที่กรุงเทพมหานคร (ไม่ได้พูดถึงโดยตรงในหัวข้อ แต่พูดถึง คนรายได้น้อย ชุมชนแออัดในเอกสาร)

รศ.พิชญ์ มองว่า เป็นเรื่องปกติในสภา กทม. ที่ปัญหาคนชายขอบมักไม่ถูกพูดถึงมากนัก แต่จะเห็นว่า กทม. เป็นหน่วยงานที่ดูแลคนชายขอบเยอะมาก ไม่ว่าจะเป็นเรื่องสาธารณสุข ที่เปิดให้คนนอกพื้นที่หรือประชากรแฝงเข้ามาใช้บริการได้ การทำบัตรประชาชนที่พบว่ารวม 30-40% เป็นคนนอกเขตมาใช้บริการ แต่การหยิบยกประเด็นกลุ่มชายขอบไปพูดในสภาฯ สะท้อนว่า ส.ก. อาจจะคำนึงถึงแต่ประเด็นของผู้มีสิทธิ์เลือกเขา และ ส.ก. ไม่ได้มองภาพรวมของกรุงเทพฯ มากนัก ถือเป็นสิ่งที่ต้องผลักดันในการเลือกตั้งครั้งนี้ โดยการหาเจ้าภาพในการทำให้ข้อถกเถียงในสภา กทม. เปิดกว้างและเข้าถึงได้มากขึ้น และไม่ใช่แค่การเปิดเผยข้อมูล แต่คือการเปิดพื้นที่ข้อมูลข่าวสารให้ประชาชนเข้าถึงและมีส่วนร่วมได้จริง

คอร์รัปชัน ปัญหาที่ยังอยู่ใต้พรมสภา กทม. ?

ในการเลือกตั้งระดับชาติเมื่อต้นปีที่ผ่านมา หลายพรรคการเมืองประกาศชูนโยบายปราบทุนเทา ต้านทุจริต ในหลายพรรคการเมือง

อย่างไรก็ตาม บทบาทการตรวจสอบการบริหารงานของผู้ว่าฯ กทม. โดยเฉพาะในประเด็นข้อกล่าวหาเรื่องการคอร์รัปชัน กลับไม่ค่อยปรากฏให้เห็นชัดเจน

ข้อมูลชี้ให้เห็นว่าไม่ปรากฏคำว่า ‘ทุจริต’ ‘คอร์รัปชัน’ และ ‘สินบน’ ในชื่อเรื่อง สะท้อนถึงการไม่พูดถึงปัญหานี้โดยตรง แต่อาจมีการอภิปรายประเด็นดังกล่าวแทรกอยู่ในเรื่องอื่น ๆ เช่น การติดตาม ตรวจสอบงบประมาณของหน่วยงานและโครงการต่าง ๆ เช่น

• [ญัตติ] ขอให้สภากรุงเทพมหานครตั้งคณะกรรมการวิสามัญเพื่อตรวจสอบการใช้งบประมาณของกรุงเทพมหานครในการจัดงานลักษณะกิจกรรมต่าง ๆ (Organizing event)
• ข้อเสนอแนะจากผลงาน คกก.สามัญ เกี่ยวกับการติดตามงบ ซึ่งมีลักษณะกว้าง ๆ เช่น “..สำนักการศึกษาควรมีมาตรการควบคุม ตรวจสอบ และกำกับดูแลการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ให้เป็นไปด้วยความโปร่งใสและป้องกันปัญหาการทุจริตที่อาจเกิดขึ้นได้ในทุกขั้นตอน..”

รศ.พิชญ์ ชี้ว่า ปัญหาสำคัญของการถกเถียงเรื่อง ส.ก. ในปัจจุบัน คือ การถูกทำให้เหลือเพียงคำถามว่า ควรอยู่ฝ่ายเดียวกับผู้บริหาร หรือ ควรทำหน้าที่ฝ่ายค้านคอยคัดค้านผู้บริหารกันแน่ ทั้งที่ในความเป็นจริง ต่อให้ ส.ก. อยู่ฝ่ายเดียวกับผู้ว่าฯ ก็ไม่ได้หมายความว่าจะตรวจสอบได้อย่างมีประสิทธิภาพ และหากอยู่คนละฝ่ายก็ไม่ได้แปลว่าความขัดแย้งนั้นจะสร้างสรรค์เสมอไป จำเป็นต้องมีกลุ่มคอยติดตาม คอยกดดันให้วาระของเมืองเดินต่อไปด้วย เราคาดหวังการทำงานแค่ ส.ก. กับฝ่ายบริหารไม่ได้

นอกจากนี้รศ.พิชญ์ ยังกล่าวถึงช่องว่างที่เกิดขึ้นหลังการหายไปของ ส.ข. ซึ่งทำให้การตรวจสอบผู้อำนวยการเขตอ่อนแอลง และประเด็นสำคัญอาจไม่ใช่เพียงการให้มีเลือกตั้ง ผอ.เขต แต่คือการทำให้ประชาชนในพื้นที่มีสิทธิมีเสียงในการประเมินว่า บุคคลนั้นเหมาะสมกับการบริหารพื้นที่ของตนเองหรือไม่

แก้ปัญหา กรุงเทพมหานคร ไม่ใช่แค่การ “เพิ่มอำนาจ”

รศ.พิชญ์ เสนอว่า การแก้ปัญหาโครงสร้าง กทม. อาจไม่ได้อยู่แค่เรื่องเพิ่มอำนาจให้ กทม. หรือการต้องเลือกตั้ง ผอ.เขต เท่านั้น แต่ต้องกลับไปคิดเรื่องการออกแบบตัวแทนเพราะที่ผ่านมา ส.ข. หายไป ทำให้ระดับพื้นที่ขาดกลไกตัวแทนที่เชื่อมโยงประชาชนกับการบริหารเมือง โดยยกตัวอย่าง “เขตบางนา” ที่มี ส.ก. คนเดียว แต่ถ้าข้ามไปยังพื้นที่เทศบาลขนาดเล็กอย่างเทศบาลตำบลด่านสำโรง พื้นที่เมืองเหมือนกัน กลับมีสมาชิกสภาท้องถิ่นจำนวนมากกว่า มีการเลือกตั้งนายกเทศมนตรี จัดเก็บรายได้เอง ดูแลปัญหาเฉพาะหน้าได้ละเอียดกว่า แต่โมเดลเทศบาลขนาดเล็กก็มีข้อจำกัดเช่นกัน โดยเฉพาะพื้นที่รอบกรุงเทพฯ อย่าง สมุทรปราการ นนทบุรี หรือปทุมธานี ที่เต็มไปด้วยหน่วยปกครองขนาดเล็กจำนวนมาก ทั้ง อบต. เทศบาลตำบล เทศบาลเมือง และเทศบาลนคร ทำให้การบริหารจัดการภาพรวมขาดเอกภาพ

เมื่อถามถึงบทบาทของ ส.ก. นอกสภา โดยเฉพาะกรณีการรับเรื่องร้องเรียนในหมู่บ้านเอกชนที่ประสบปัญหาน้ำท่วม แต่ กทม. ไม่สามารถนำงบประมาณหรือเครื่องจักรเข้าไปช่วยเหลือได้โดยตรง เพราะติดข้อจำกัดเรื่องพื้นที่เอกชนรศ.พิชญ์ มองว่า เรื่องนี้สะท้อนข้อจำกัดเชิงโครงสร้างของ กทม. เช่นกัน ปัญหาสำคัญของ ส.ก. คือการทำงานคนเดียวแต่ต้องรับบทหลายอย่างในเวลาเดียวกัน

ส.ก. เป็นตัวแทนของแต่ละเขต แต่เราไม่ค่อยเห็น ส.ก. ที่เป็นภาพรวมของกรุงเทพฯ อย่าง มหานครลอนดอน เขามีตำแหน่ง ส.ก. อีกแบบขึ้นมา คือ เลือกระดับเมือง แบ่งย่อยในแต่ละเขต และมีประมาณ 10 กว่าที่ที่เลือกในระดับเมือง คือเข้าไปในฐานะที่เข้าไปกำหนดติดตามประเด็นปัญหาทั้งเมือง แต่ของเราเป็นเขตใครเขตมัน ผมคิดว่าปัญหาของ ส.ก. ตอนนี้ คือ เขาทำงานคนเดียว

รศ.พิชญ์ พงษ์สวัสดิ์

รศ.พิชญ์ ยังชี้ว่า ในอดีตเขตที่มีประชากรจำนวนมากโดยเฉพาะพื้นที่ชานเมือง เคยมี ส.ก. ได้มากกว่า 1 คน แต่ปัจจุบันเหลือเขตละ 1 คนเท่ากันทั้งหมด ทำให้เขตขนาดเล็กอย่างพระนคร มีจำนวน ส.ก. เท่ากับเขตขนาดใหญ่และมีประชากรมากอย่างสายไหมหรือหนองจอก หากจะปรับระบบตัวแทนใหม่ อาจต้องคิดถึงโมเดลคล้ายการเลือกตั้งระดับประเทศ ที่มีทั้งตัวแทนเขต และตัวแทนแบบบัญชีรายชื่อ เพื่อให้มีคนทำหน้าที่ดูภาพรวมของกรุงเทพมหานครทั้งเมืองควบคู่กันไปด้วย

[เลือกตั้ง กทม. ไม่ได้มีแค่ผู้ว่าฯ โปรเจกต์ที่ WeVis กลุ่มเทคโนโลยีภาคประชาชน จัดทำขึ้นเพื่อตอบคำถามว่า ตลอดวาระ 4 ปีที่ผ่านมา ส.ก. ทำอะไรในสภา กทม. ผ่านข้อมูลที่ ส.ก. หยิบยกมาพูดถึงใน 4 กลไกของสภา กทม. ย้อนหลัง 4 ปี (2565-2569) ได้แก่ การเสนอร่างข้อบัญญัติ การเสนอญัตติ การตั้งกระทู้ถาม โครงการของคณะกรรมการสามัญ ข้อเสนอแนะของคณะกรรมการวิสามัญ โดยเมื่อเสร็จสมบูรณ์จะนำเสนอในรูปแบบ Dashboard ต่อไป]

เนื้อหาเพิ่มเติม

• สำรวจข้อมูลเรื่องที่ ส.ก. เสนอในสภา กทม. โดย WeVis เพิ่มเติมได้ที่ link.wevis.info/bmcdata