“เซจิจุนเร” การเดินทางแสวงบุญ ณ ดินแดนศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นฉากในโลกบันเทิง
เซจิจุนเร (聖地巡礼) แต่เดิมเป็นคำศัพท์เชิงศาสนา โดย เซจิ (聖地) หมายถึงพื้นที่หรือดินแดนอันศักดิ์สิทธิ์ ส่วน จุนเร (巡礼) หมายถึงการแสวงบุญหรือการสักการะบูชา เมื่อนำ 2 คำมาประกอบกันเป็น “เซจิจุนเร” จึงหมายถึงการเดินทางไปสักการะบูชา หรือ การเดินทางไปแสวงบุญ ณ ดินแดนอันศักดิ์สิทธิ์
แต่ปัจจุบัน คำนี้ไม่นิยมใช้ในเชิงศาสนามากเท่ากับใช้ในเชิงธุรกิจการท่องเที่ยว โดยจะหมายถึงการไปท่องเที่ยวในสถานที่ที่ถูกใช้เป็นฉากในละคร ภาพยนตร์ นิยาย มังงะ และอนิเมะ รวมทั้งสถานที่แข่งกีฬาที่โด่งดังอีกด้วย นอกจากชาวญี่ปุ่นแล้ว ยังมีนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติจำนวนมากที่นิยมไปเที่ยวญี่ปุ่นแบบเซจิจุนเร
สาเหตุที่นักท่องเที่ยวชาวต่างชาตินิยมเที่ยวญี่ปุ่น จนวิวัฒนาการมาเป็นการท่องเที่ยวแบบเซจิจุนเร
1. ยุทธศาสตร์ฟุคุดะ
ต้องเท้าความกลับไปถึงช่วงปลายทศวรรษที่ 70s ถึงทศวรรษที่ 80s ที่ญี่ปุ่นผละออกห่างจาก Yoshida Doctrine ที่ใช้ในการฟื้นฟูประเทศหลังสงครามโลกครั้งที่สอง แล้วหันไปใช้Fukuda Doctrine ที่เน้นการเผยแพร่วัฒนธรรมญี่ปุ่นไปสู่นานาชาติ ซึ่งทำให้ญี่ปุ่นเริ่มมีความพยายามส่งออกวัฒนธรรมของตัวเองไปสู่ชาวโลกอย่างเป็นระบบมากขึ้น
2. การขยายฐานการผลิตไปสู่นอกประเทศญี่ปุ่นในช่วงทศวรรษที่ 80s
ญี่ปุ่นขยายฐานการผลิตของตัวเองไปสู่ประเทศเอเชียหลายประเทศโดยเฉพาะอย่างยิ่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทำให้เกิดอุปสงค์ต้องการผู้รู้ภาษาและวัฒนธรรมญี่ปุ่นขึ้นอย่างมาก และการเผยพร่สื่อบันเทิงแนว J-Pop จึงค่อย ๆ ได้รับความนิยมสูงขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากกระแสญี่ปุ่นบูม เพราะช่วงนั้นเรียกได้ว่าเครื่องใช้ไฟฟ้าและรถยนต์ญี่ปุ่นครองตลาดเอเชียอย่างมาก และชาติในเอเชียส่วนใหญ่จึงเปิดรับวัฒนธรรมญี่ปุ่นเป็นอย่างดี ไม่ได้รู้สึกแปลกแยกกับญี่ปุ่น ญี่ปุ่นกลายเป็นตัวแทนของสิ่งดี ๆ ที่น่าเอาเป็นเยี่ยงอย่างสำหรับชาวเอเชียหลายชาติ
3. การปรับตัวของรัฐบาลญี่ปุ่นหลังปี 2013 เน้นเพิ่มนักท่องเที่ยวจากเอเชียและอาเซียน
ที่จริงเพียงแค่สาเหตุข้อ 1 และข้อ 2 ก็มากเพียงพอให้ชาวต่างชาติอยากเที่ยวประเทศญี่ปุ่นกันแล้ว แต่หลังจากปี 2013 เนื่องจากหนึ่งในแนวทางของอาเบะโนมิกส์ที่มีการเปิดประเทศต้อนรับนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติมากกว่าเดิมโดยเฉพาะจากเอเชียและอาเซียน ทำให้ยอดนักท่องเที่ยวจากเอเชียพุ่งขึ้นสูง (ไทยก็ได้ฟรีวีซ่าท่องเที่ยวตั้งแต่ช่วงนี้ ต่างจากเมื่อก่อนที่เข้าประเทศญี่ปุ่นยากมาก) ประกอบกับที่จีน เกาหลีใต้ และเวียดนาม มีระดับทางเศรษฐกิจที่สูงขึ้นมาก ทำให้ Top 10 นักท่องเที่ยวต่างชาติเป็นชาติในเอเชียเกือบทั้งหมดรวมทั้งไทยด้วย
4. นโยบาย Cool Japan
หลังจาก Douglas McGray เขียนบทความเกี่ยวกับ Cool Japan ลงในนิตยสาร Foreign Policy ในปี 2002 และได้รับเสียงตอบรับดีมาก จนรัฐบาลญี่ปุ่นตัดสินใจให้มี Cool Japan Strategies ขึ้นในปี 2010 และมีผลสืบเนื่องมาจนกระทั่งปัจจุบันนี้ที่ภาครัฐใช้ J-Pop ในการส่งเสริมการท่องเที่ยวและส่งเสริมธุรกิจหลายรูปแบบ
5. การเติบโตของอินเทอร์เน็ตและพลังแห่งโอะตะกุ
แม้หลังจากปี 2000 เป็นต้นมา กระแสละครและภาพยนตร์รวมทั้งเพลงญี่ปุ่นจะเริ่มถูกทางเกาหลีใต้เบียดบังความโด่งดังไปมาก แต่ในด้านของมังงะและอนิเมะ รวมทั้งเกมนั้น แฟน ๆ ที่เป็นโอะตะกุยังคงรักผลงานจากญี่ปุ่นอย่างเหนียวแน่น โดยเฉพาะเมื่ออินเทอร์เน็ตเชื่อมต่อทั้งโลกได้สำเร็จหลังจากการเกิด Torrent และ Social Media ก็ทำให้กระแสความชอบญี่ปุ่นไม่ได้จางหายไปง่าย ๆ
ในความคิดของผู้เขียนเองจึงเห็นว่าสาเหตุทั้ง 5 นั้นเป็นปัจจัยครบในหลายมิติ ทั้งในเชิงวัฒนธรรมของชาติตัวเองที่มีความพร้อม นโยบายของรัฐบาลที่สนับสนุนในหลากหลายรูปแบบ ภาคธุรกิจที่มีจังหวะขยายตัวไปสู่ต่างประเทศ การพัฒนาของอินเทอร์เน็ตและเทคโนโลยี จึงไม่น่าแปลกใจว่าแฟน ๆ ญี่ปุ่นทั้งในญี่ปุ่นเองและในต่างประเทศจะถวิลหาการท่องเที่ยวแบบเซจิจุนเร เพราะไม่มีสถานที่อื่นใดจะให้ความสุขดื่มด่ำไปได้มากกว่าสถานที่ที่ตัวเองเคยพบเห็นในสื่อบันเทิงที่ตัวเองชื่นชอบอยู่แล้ว
เซจิจุนเรในปัจจุบัน
เซจิจุนเรที่ฮิตที่สุดในปัจจุบันสำหรับชาวต่างชาติมักเป็นการไปเที่ยวสถานที่ที่ปรากฏในมังงะหรืออนิเมะ รวมทั้งบ้านเกิดของนักเขียนการ์ตูนดัง ๆ ตัวอย่างที่เห็นชัดสุดคือกระแสของอนิเมะเรื่อง Your Name ที่ทำให้เมืองฮิดะในจังหวัดกิฟุ กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวฮิตในหมู่แฟนคลับของ Makoto Shinkai ผู้ผลิตเรื่องนี้ไปเลย เรียกว่ามีสถานที่นับร้อยหรือหลายร้อยแห่งสำหรับนักท่องเที่ยวสายเซจิจุนเรนี้
จริง ๆ แล้วลักษณะคล้ายกันนี้ก็เกิดขึ้นที่เกาหลีใต้มาตลอด พวกทริปเกาหลีใต้ที่ไปตามรอยซีรีส์หรือภาพยนตร์ ก็มีการทำธุรกิจท่องเที่ยวลักษณะนี้กันบ่อย ๆ หรืออย่างเมืองไทยก็เคยมีกระแสเที่ยวอยุธยาตามรอยละครเรื่องบุพเพสันนิวาสมาแล้วเช่นกัน เพียงแต่ไทยกับเกาหลีใต้เราไม่ได้คิดคำศัพท์เฉพาะเพื่อการท่องเที่ยวลักษณะพิเศษแบบนี้เท่านั้น
คิดว่าเมืองไทยเองที่มีวัฒนธรรมที่เข้มแข็งและมีธุรกิจการท่องเที่ยวเป็นแหล่งรายได้มหาศาล น่าจะมีแนวทางการส่งเสริมการท่องเที่ยวแบบใหม่ ๆ ที่ดึงนักท่องเที่ยวเข้าสู่ประเทศไทยได้มากขึ้น และเที่ยวได้อย่างมีความสุขมากขึ้นกว่าที่เคยเป็นได้เช่นกัน
เกี่ยวกับผู้เขียน
วีรยุทธ พจน์เสถียรกุล เป็นคนไทยเพียงไม่กี่คนที่เคยศึกษาที่มหาวิทยาลัยในประเทศญี่ปุ่นมาแล้วถึง 4 แห่ง โดยเคยได้รับทุนแลกเปลี่ยนระหว่างที่ว่าการจังหวัด Okinawa และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยไปศึกษาที่ The University of the Ryukyus รวมทั้งเคยได้รับทุนรัฐบาลญี่ปุ่นแบบสอบผ่านสถานทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทย ไปศึกษาที่ 1) Tokyo University of Foreign Studies / 2) International Christian University / และ 3) Keio University มีประสบการณ์ทำงานที่หลากหลาย เคยเป็นผู้สื่อข่าวและผู้ผลิตรายการโทรทัศน์ให้บริษัท Nippon Production Service (บริษัทในเครือสถานีโทรทัศน์ NHK) / เป็นผู้สอนภาษาไทยที่สถาบันภาษาไทยหลายแห่งในโตเกียว / เป็นผู้เชี่ยวชาญภาษาไทยสำหรับชาวต่างชาติที่สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) / เป็นที่ปรึกษาด้านธุรกิจและการตลาดให้บริษัท Corporate Directions Inc. ของประเทศญี่ปุ่น / เป็นผู้ก่อตั้งสาขาภาษาญี่ปุ่นธุรกิจของคณะศิลปศาสตร์ สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์ / เป็นผู้อำนวยการบริษัท AIRA Capital และเป็นทีมงานก่อตั้งบริษัท AIRA and AIFUL รวมทั้งบัตรกดเงินสด A-Money / เป็นที่ปรึกษาด้านทรัพยากรมนุษย์ของบริษัท TOYO Business Service / เป็นที่ปรึกษาด้านทรัพยากรมนุษย์ของบริษัท JECC ประเทศญี่ปุ่น / เป็นที่ปรึกษาด้านธุรกิจของบริษัท Business Consultants South East Asia / มีประสบการณ์สอนในมหาวิทยาลัยมากกว่า 10 แห่งในประเทศไทย / เป็นที่ปรึกษาและจัดฝึกอบรมให้องค์กรหลายแห่ง
ปัจจุบันมีธุรกิจเล็ก ๆ ของตัวเองคือ บริษัท Consulting Agency for Talent จำกัด ทำธุรกิจให้คำปรึกษาด้านพัฒนาองค์กรและพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ (HROD และ HRD) / เป็นนักวิชาการอิสระ / วิทยากรอิสระ / นอกจากเขียนคอลัมน์ที่ Conomi แห่งนี้แล้ว ก็เขียนคอลัมน์ให้ธนาคารไทยพาณิชย์ / เขียนคอลัมน์ให้ The PEOPLE Online Magazine / เขียนคอลัมน์ให้ Marumura และยังคงใฝ่เรียนรู้สิ่งใหม่ต่าง ๆ อยู่เสมอแม้ว่าจะมีปริญญา 7 ใบแล้วก็ตาม
ติดตามผลงานเขียนทั้งหมดของวีรยุทธได้ที่
Facebook : รวมผลงานของวีรยุทธ – Weerayuth’s Ideas