ปลาพยาบาลจะ 'ส่องกระจก' เพื่อเทียบขนาดตัวกับศัตรู ก่อนจะตัดสินใจว่าสู้หรือถอย
ก่อนออกไปสู้ ปลาพยาบาลจะ ‘ส่องกระจก’ เพื่อประเมินตัวเองและเทียบร่างกายของมันกับคู่ต่อสู้ ซึ่งเผยให้เห็นว่ามันมีความตระหนักรู้ในตัวเองสูงมาก
ปลาพยาบาล (Bluestreak cleaner wrasse; Labroides dimidiatus) เป็นปลาสีน้ำเงินตัวเล็ก ๆ ที่มีขนาดประมาณนิ้วมือมนุษย์โดยอาศัยอยู่ตามแนวปะการังอินโดแปซิฟิก พวกมันมีฉายาว่า ‘สถานีความสะอาด’ ให้ปลาตัวอื่น ๆ มารับบริการนำปรสิตออกจากร่างกาย
ซึ่งดูเหมือนว่าพวกมันจะชื่นชอบหน้าที่นี้เป็นอย่างยิ่งเนื่องจากเคยมีรายงานว่า บางวันปลาพยาบาลให้บริการมากถึง 2,000 ตัวต่อวัน และไม่เพียงเท่านั้นพวกมันยังมีความจำดีที่สามารถจำ ‘ลูกค้าประจำ’ ได้มากกว่า 100 ตัวด้วยซ้ำ
ทำให้นักวิทยาศาสตร์นับถือพวกมันว่าเป็นปลาที่มีความฉลาดสูงมาก จนกระทั่งในปี 2018 ปลาพยาบาลก็กลายเป็นปลาตัวแรกที่ผ่าน ‘การทดสอบกระจก’ (mirror test) ซึ่งเป็นการทดสอบมีขึ้นเพื่อใช้วัดการรับรู้ของตนเองโดยผ่านการประเมินว่าสัตว์ตัวนั้นจำภาพสะท้อนของตนเองได้หรือไม่ (สัตว์ชนิดอื่น ๆ ที่ตามมาได้แก่ โลมาปากขวด ชิมแปนซี และช้างเอเชีย)
ตามการศึกษาล่าสุดที่เผยแพร่บนวารสาร Scientific Reports โดยทีมวิจัยจากญี่ปุ่นได้ทำการทดลองที่ลงลึกมากขึ้นเกี่ยวกับการตระหนักรู้ในตัวเองของปลาพยาบาล ด้วยการนำพวกมันไปไว้ในตู้ใส จากนั้นก็นำภาพถ่ายปลาพยาบาลอีกตัวที่มีขนาดแตกต่างกันมาวางไว้ที่กระจกตั้งแต่เล็กกว่า 10% ถึงใหญ่กว่า 10% ซึ่งให้ผลลัพธ์ว่าปลาพยาบาลจะโจมตีศัตรูเสมอ
แต่อย่างไรก็ตามเมื่อพวกเขาทดลองอีกครั้งแต่เพิ่มกระจกเข้าไปในตู้ปลา ปลาพยาบาลกลับเข้าไปส่งกระจกและดูเหมือนว่ามันกำลังตรวจสอบตัวเองก่อนตัดสินใจว่าจะสู้หรือไม่ สิ่งที่ยืนยันก็คือ หากภาพถ่ายมีขนาดใหญ่กว่ามัน 10% มันจะเลือก ‘ไม่เข้าไปต่อสู้’ แต่จะโจมตีตัวที่เล็กกว่าเท่านั้น
“นี่เป็นสิ่งที่คาดไม่ถึง เพราะเราได้เห็นภาพว่าปลาชนิดนี้มักจะแสดงความก้าวร้าวต่อคู่ต่อสู้เสมอ ไม่ว่าจะขนาดใดก็ตาม” Taiga Kobayashi นักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัย Osaka Metropolitan กล่าว
สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าปลาพยาบาลสามารถเข้าใจขนาดร่างกายของตัวเองได้ รวมถึงขนาดของมันที่นำไปเปรียบเทียบกับผู้บุกรุก กล่าวอย่างง่าย ปลาเห็นคู่ต่อสู้ ปลาไปส่องกระจก และก็นึกภาพขนาดทั้งสองตัวในใจ แล้วจึงตัดสินใจ
แต่มันก็ทำให้เกิดคำถามต่อมาว่า ปลาพยาบาลที่ใช้ชีวิตในมหาสมุทรซึ่งเป็นสภาพแวดล้อมที่ไม่มีกระจก แล้วพวกมันมีความสามารถนี้ได้อย่างไรก็ไม่มีใครทราบ แต่ Kobayashi กล่าวว่าสิ่งนี้ได้สร้างประโยชน์ทางวิวัฒนาการเนื่องจากมันเลือกที่จะสู้ในศึกที่มีโอกาสชนะสูงกว่าได้
กล่าวอีกนัย ปลาพยาบาลมีความฉลาดพอที่จะใช้กระจกที่ไม่เคยเห็นมาก่อนเป็นเครื่องมือในการตัดสินใจ
ที่มา
https://www.nature.com/articles/s41598-024-70138-7
https://www.smithsonianmag.com/…/these-tiny-fish-check…/
https://www.newscientist.com/…/2447414-fish-size…/
Photo: Osaka Metropolitan University