มูลนิธิสืบฯ ชี้ปมเพิกถอน 1.5 แสนไร่ ห่วงเป็น "ทับลานโมเดล"

ภายหลังคณะกรรมการอุทยานแห่งชาติ มีมติเพิกถอนพื้นที่ 155,865.47 ไร่ ออกจากเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน โดยระบุว่าทั้งหมดเป็นพื้นที่ที่หน่วยงานของรัฐได้จัดสรรให้เป็นที่อยู่อาศัยและที่ทำกินแก่ประชาชนมาก่อนประกาศเป็นพื้นที่อุทยานฯ ทับลาน ซึ่งประกอบด้วยพื้นที่ 4 กลุ่ม ส่วนอีก 109,420.99 ไร่ นอกเขตโครงการจัดสรรของรัฐเดิม มีมติให้คงสถานะเป็นอุทยานฯ ทับลาน

ทั้งนี้ กำหนดให้ดำเนินตามกระบวนพิสูจน์สิทธิการครอบครองที่ดินตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และดำเนินการตามมาตรา 64 ของ พ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ พ.ศ.2562 โดยจะเข้าสู่กระบวนการสำรวจและพิสูจน์สิทธิ์ ใช้เวลา 6 เดือน ส่วน 450 คดี ในพื้นที่นี้ จะดำเนินการตามกระบวนการยุติธรรม

กลุ่มป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ ได้รับการประกาศเป็นมรดกโลก ด้วยเกณฑ์ข้อที่ 10 เป็นถิ่นที่อยู่อาศัยสำคัญของสัตว์ป่าที่หายาก หรือมีคุณค่าต่อระบบนิเวศป่า ทั้งเสือโคร่ง กระทิง วัวแดง

"ทับลาน" ไข่แดงของกลุ่มป่ามรดกโลก ดงพญาเย็น-เขาใหญ่ สัตว์ป่าเคลื่อนย้ายไปมาผ่านแนวเชื่อมผืนป่า โดยจุดสะพานยกระดับที่รถวิ่งบนสะพานและสัตว์ลอดใต้สะพาน (Underpass) ที่นักอนุรักษ์หวังว่าในอนาคต "เสือโคร่ง" จากทับลาน จะข้ามไปอุทยานฯ เขาใหญ่ เพราะการตรวจสอบกล้องดักถ่ายสัตว์ป่า พบว่าทับลานฯ มีเสือโคร่งอย่างน้อย 24 ตัว อีกทั้งแนวเชื่อมต่อตรงนี้ กำลังจะมีการพัฒนาเขื่อนขนาดใหญ่ จะทำให้ปิดกัน 100% เป็นภัยคุกคามผืนป่ามรดกโลก โดยประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียร

ภาณุเดช เกิดมะลิ ประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียร สะท้อนข้อกังวลว่า การเพิกถอนพื้นที่ 155,865 ไร่ ในบางส่วนของทับลานจะได้รับผลกระทบจากกิจกรรมของมนุษย์ รวมถึงด้านตอนบน ที่มีเส้นทางที่สัตว์ป่าเดินข้ามไป-มาระหว่างเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง เขตห้ามล่าสัตว์ป่าเขาแผงม้า และอุทยานฯ ทับลาน จะกลายเป็นป่าแหว่ง

พื้นที่ปลายแนวติ่งบางส่วนของพื้นที่ที่จะเพิกถอน จะอยู่ทาบทับกับแนวเคลื่อนของสัตว์ป่าที่เดินลงใต้สะพานที่ข้ามไปเขาใหญ่ จุดนี้เราพบร่องรอยการเข้าใช้พื้นที่ของเสือโคร่ง

ประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียร ระบุว่า แนวทางของคณะกรรมการมรดกโลก กำหนดให้ผืนป่าดงพญาเย็น-เขาใหญ่ ต้องมีบัฟเฟอร์โซน (Buffer Zone) หรือพื้นที่กันชน อาจไม่ใช่ป่า 100% แต่มีมาตรการบริหารจัดการร่วมกันระหว่างชุมชนและการใช้ประโยชน์ของสัตว์ป่า แต่ขณะนี้มาตรการดังกล่าวยังไม่ชัดเจน อาจส่งผลกระทบต่อเกณฑ์การเป็นมรดกโลก

ข้อมูลจากการลาดตระเวนเชิงคุณภาพ ยังพบว่า สัตว์ป่ากระจุกตัว หรือเข้าไปใช้พื้นที่ใกล้ชุมชน เพราะบริเวณที่ถูกเพิกถอนเป็นที่ราบเนินเขาไม่สูงชัน เหมาะแก่การเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า ขณะเดียวกันก็มีศักยภาพสูงในเชิงเกษตรกรรม ทำให้กลายเป็นพื้นที่ทับซ้อน

วันนี้พบปัญหาความขัดแย้งเรื่องสัตว์ป่าเข้ามาใช้พื้นที่เพิ่มขึ้น ด้านบนของอุทยานฯ ทับลาน เมื่อช่วงต้นปีพบช้างรวมฝูงไม่น้อยกว่า 180 ตัว และกินพืชไร่ ซึ่งไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน เพราะปัญหาแหล่งอาหาร แหล่งน้ำ จากสภาพอากาศเปลี่ยนแปลง จึงต้องเตรียมมาตรการรองรับในส่วนนี้ แม้จะเพิกถอนแล้ว แต่ความขัดแย้งคนกับสัตว์ป่าจะยังอยู่และอาจรุนแรงขึ้น

ส่วนพื้นที่อีก 109,420.99 ไร่ กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช จะใช้มาตรา 64 ตาม พ.ร.บ.อุทยานแห่งชาติ พ.ศ.2562 มารองรับเพื่อแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินให้กับชุมชนที่อาศัยอยู่เดิม โดยตั้งเป้าว่าดำเนินการให้แล้วเสร็จภายใน 6 เดือน แต่ประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียร มองว่า เป็นเรื่องยาก และอาจเสร็จไม่ทัน โดยเสนอให้มีมาตรการชัดเจน และให้หน่วยงานของกรมอุทยานฯ เข้าไปดำเนินการ

หลังเพิกถอนแล้ว สามารถบริหารจัดการปัญหาเรื่องชุมชนในพื้นที่ตามมาตรา 64 ได้หรือเปล่า เพราะถ้าทำไม่ได้ พื้นที่อื่นก็อยากแยกออกไป เพิกถอนออกไป จึงต้องเร่งสร้างความมั่นใจให้กับประชาชน

ห่วง "ทับลาน" เป็นโมเดลขอเพิกถอนพื้นที่ป่าอื่น

ภาณุเดช ยังมองว่า กระบวนการเพิกถอนพื้นที่อุทยานฯ ทับลานในครั้งนี้ ไม่ได้ดำเนินการตามระบบปกติ ที่คณะกรรมการอุทยานแห่งชาติ เป็นเจ้าภาพหลักในการออกแนวนโยบาย แม้มติ ครม.เมื่อปี 2566 จะให้ยกเว้นนำไปเป็นโมเดล แต่ส่วนตัวมองว่า มตินี้เป็นมาตรฐานใหม่ที่หลายหน่วยงานน่าจะใช้ประกอบในการพิจารณาขอเพิกถอน

นอกจากนี้ พื้นที่ดังกล่าวยังมีคดีที่ดิน "เปลี่ยนมือ" โดยผู้เข้าไปถือสิทธิครอบครองโดยมิชอบจำนวนมาก ทั้งพื้นที่ ส.ป.ก. และพื้นที่ในอุทยานฯ กว่า 500 คดี รวมนับหมื่นไร่ ซึ่งก่อนหน้านี้ผู้ประกอบการรีสอร์ท ได้ร้องศาลขอให้ระงับการพิจารณาเพื่อรอผลมติในครั้งนี้ แม้กรมอุทยานฯ จะยืนยันดำเนินคดีต่อเนื่อง แต่กังวลว่ามติเพิกถอนดังกล่าวอาจทำให้เจ้าหน้าที่ในพื้นที่เกิดปัญหา หรือถูกฟ้องกลับ

ประธานมูลนิธิสืบนาคะเสถียร ยังกังวลด้วยว่า การมอบป่าทับลานที่ถูกเพิกถอนนั้น ขั้นตอนการการคัดกรองผู้ได้รับสิทธิในพื้นที่ที่ส่งมอบให้ ส.ป.ก. ควรมีมาตรการและกลไกที่ชัดเจนในการตรวจสอบคุณสมบัติของผู้ได้รับสิทธิ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นแก่สาธารณชนว่าผู้ได้รับประโยชน์จากที่ดิน เป็นผู้ที่มีคุณสมบัติตามกฎหมาย ส.ป.ก.อย่างแท้จริง และไม่เกิดการนำที่ดินไปใช้ผิดวัตถุประสงค์หรือเปลี่ยนมือไปสู่กลุ่มทุนและผู้ที่ไม่มีสิทธิ

อ่านข่าว :

กรมอุทยานฯ ยันปมเพิกถอนทับลาน 1.5 แสนไร่ ไม่ตัดผืนป่าธรรมชาติ

มติบอร์ดอุทยานฯ เพิกถอน “ทับลาน” 1.5 แสนไร่ ยันไม่กระทบมรดกโลก

“บะลาโกล” ความสำเร็จ ย้ายเสือโคร่งข้ามถิ่นตัวแรกในไทย