ฝุ่น PM 2.5 วิกฤตโครงสร้าง ทุบเศรษฐกิจ 2.1 ล้านล้าน สภาผู้บริโภคจี้ทุกพรรคดัน “พ.ร.บ.อากาศสะอาด”

สภาผู้บริโภคเขย่ารัฐบาล-พรรคการเมือง ชี้ฝุ่นพิษไม่ใช่เรื่องชั่วคราวแต่เป็น “ปัญหาเชิงโครงสร้าง” เผยยอดผู้ป่วยพุ่ง 10 ล้านคนต่อปี กระทบจีดีพีมหาศาล ชงเพิ่มสิทธิ “ตรวจคัดกรองมะเร็งปอด” ครอบคลุมบัตรทอง-ประกันสังคม-ข้าราชการ หวังใช้กฎหมายอากาศสะอาดคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานในการหายใจ

นางสาวมลฤดี โพธิ์อินทร์ หัวหน้าฝ่ายนโยบายและนวัตกรรม สภาผู้บริโภค กล่าวว่า ปัญหาฝุ่นควันและมลพิษทางอากาศในปัจจุบันไม่ใช่เหตุการณ์ชั่วคราวหรือเกิดเป็นฤดูกาลอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็น “ปัญหาโครงสร้าง” ที่รุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ซึ่งเกิดจากหลายปัจจัยที่ทับซ้อนกัน ได้แก่ การเผาในภาคเกษตรและพื้นที่ป่า ระบบคมนาคมที่พึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล กิจกรรมในภาคอุตสาหกรรมที่ขาดการควบคุมอย่างเข้มงวด และการจัดการในเชิงนโยบายที่แยกส่วนและขาดกลไกการบังคับใช้ที่มีประสิทธิภาพ

“ที่ผ่านมา เราแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่ยังไม่จัดการที่ต้นเหตุ ทำให้ผู้บริโภคต้องเผชิญความเสี่ยงด้านสุขภาพซ้ำแล้ว ซ้ำเล่า สิ่งที่สภาผู้บริโภคเห็นชัดคือ แนวโน้มความถี่และความรุนแรงของปัญหาฝุ่นควันเพิ่มขึ้นทุกปี ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพประชาชน โดยเฉพาะเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคเรื้อรัง ขณะเดียวกันก็สร้างต้นทุนทางเศรษฐกิจมหาศาล ทั้งค่ารักษาพยาบาล การสูญเสียรายได้ และผลกระทบต่อการท่องเที่ยวและการลงทุน” นางสาวมลฤดี กล่าว

ผู้ป่วยพุ่ง 10 ล้านคนต่อปี

ในปี 2568 กรมการแพทย์เปิดเผยข้อมูลของโรงพยาบาลรัฐทั่วประเทศมีผู้ได้รับผลกระทบหรือผู้ป่วยจากฝุ่น PM 2.5 อยู่ที่ประมาณ 10 ล้านคน ยังไม่รวมผู้ที่เข้ารับการรักษาจากโรงพยาบาลเอกชนหรือคลินิกเอกชน โดยกลุ่มที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด คือ กลุ่มโรคทางเดินหายใจ รองลงมากลุ่มโรคผิวหนัง ผื่นคัน และระบบตา ตาแดง เยื่อบุตาอักเสบ ซึ่งผู้ป่วยบางรายที่มีโรคเรื้อรังอยู่แล้วอาจต้องเผชิญภาวะแทรกซ้อนรุนแรงขึ้น เช่น หอบหืดกำเริบหรือปอดอักเสบ

นอกจากนี้ การสัมผัส PM2.5 บ่อยครั้งจะเพิ่มความเสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาว เช่น โรคมะเร็งปอด และส่งผลให้รัฐบาลและภาคครัวเรือนต้องแบกรับค่ารักษาพยาบาล ทั้งในระบบสาธารณสุขและครัวเรือนมากขึ้น ซึ่งภาระนี้กลายเป็นค่าใช้จ่ายที่นับวันยิ่งสูงขึ้นสำหรับผู้บริโภค

นอกจากนี้ จากงานวิจัยโดยสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) พบว่าฝุ่น PM2.5 สร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจจำนวนมหาศาล จากการศึกษาของวิษณุ อรรถวานิช อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ พบว่ามูลค่าความเสียหายทางเศรษฐกิจของครัวเรือนไทยสูงถึง 2.17 ล้านล้านบาท/ปี เฉพาะครัวเรือนในกรุงเทพฯและปริมณฑลมีค่าความเสียหายต่อครัวเรือน 4.36 แสนล้านบาท/ปี

โดยการประมาณการครอบคลุมต้นทุนเพื่อสุขภาพและผลกระทบต่อผลิตภาพรวมของประเทศ ซึ่งรวมถึงการขาดรายได้จากแรงงานที่ป่วยและการลดทอนศักยภาพของกำลังแรงงาน ผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจ เช่น ภาคบริการและการท่องเที่ยว ได้รับผลกระทบจากภาพลักษณ์มลพิษที่เลวร้าย ซึ่งอาจทำให้นักท่องเที่ยวชะลอแผนการเดินทางและลดการจับจ่ายใช้สอย ส่งผลต่อรายได้ของผู้ประกอบการในระดับท้องถิ่นและของประเทศทั้งระบบ

เสนอแผนดูแลสุขภาพเชิงรุก

นางสาวมลฤดี กล่าวว่า จากวิกฤตฝุ่นพิษที่เกิดขึ้น สภาผู้บริโภคเสนอให้ภาครัฐเร่งดำเนินการเชิงรุกในระยะสั้นและระยะยาวเพื่อดูแลสุขภาพคนไทย โดยมาตรการระยะสั้น ควรจัดให้มีระบบแจ้งเตือนคุณภาพอากาศที่เข้าใจง่าย เข้าถึงได้ทุกกลุ่ม สนับสนุนอุปกรณ์ป้องกัน เช่น หน้ากากที่ได้มาตรฐาน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง เพิ่มการเข้าถึงบริการสาธารณสุข การคัดกรองและดูแลผู้ได้รับผลกระทบจากฝุ่นควัน กำหนดมาตรการทำงาน–เรียนจากที่บ้าน เมื่อค่าฝุ่นเกินมาตรฐาน

นอกจากนี้ รัฐควรยกระดับการดูแลสุขภาพเชิงรุก โดยเฉพาะโรคที่มีความเชื่อมโยงกับมลพิษทางอากาศโดยตรง เช่น มะเร็งปอด โดยให้บรรจุ สิทธิประโยชน์การตรวจคัดกรองมะเร็งปอด (เช่น การตรวจด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ความเข้มต่ำ) ให้ครอบคลุม ทุกสิทธิการรักษา ได้แก่ บัตรทอง ประกันสังคม และข้าราชการ โดยเริ่มจากกลุ่มเสี่ยง เช่น ผู้ที่อาศัยในพื้นที่มลพิษสูง ผู้สูงอายุ ผู้มีประวัติสูบบุหรี่ หรือผู้ที่มีโรคระบบทางเดินหายใจ

“เมื่อรัฐยังไม่สามารถควบคุมคุณภาพอากาศให้ปลอดภัยได้ ประชาชนยิ่งต้องได้รับการคุ้มครองด้านสุขภาพอย่างเป็นธรรมและเท่าเทียม ไม่ควรเกิดความเหลื่อมล้ำจากระบบสิทธิการรักษา การเข้าถึงการตรวจคัดกรองมะเร็งปอด ถือเป็นสิทธิด้านสุขภาพขั้นพื้นฐานของผู้บริโภค” นางสาวมลฤดี ระบุ

หนุนพรรคการเมืองเร่งพ.ร.บ.อากาศสะอาด

นอกจากนี้ ภาครัฐควรเร่งแก้ปัญหาที่คำนึงถึงบริบทของแต่ละพื้นที่ เช่น พื้นที่เกษตร สนับสนุนทางเลือกแทนการเผา และมาตรการจูงใจทางเศรษฐกิจ พื้นที่เมือง ลดแหล่งกำเนิดมลพิษจากยานพาหนะ ส่งเสริมขนส่งสาธารณะและ พื้นที่ป่าและชายแดน ควรส่งเสริมความร่วมมือข้ามพื้นที่และข้ามประเทศ

“การกระจายอำนาจให้ท้องถิ่นมีบทบาทในการจัดการคุณภาพอากาศ จะทำให้การแก้ปัญหาตรงจุดและยั่งยืนมากขึ้น” นางสาวมลฤดี กล่าว

ทั้งนี้ สภาผู้บริโภค มีข้อเสนอในระยะยาว โดยเร่งผลักดันพระราชบัญญัติอากาศสะอาด เป็นเครื่องมือสำคัญในการแก้ปัญหาอย่างยั่งยืน และควรเป็นวาระสำคัญของพรรคการเมืองทุกพรรค เพราะพ.ร.บ.อากาศสะอาดจะเป็นกลไกสำคัญในการคุ้มครองประชาชนใน 4 มิติหลัก

• คุ้มครองสิทธิด้านสุขภาพ
  กำหนดมาตรฐานคุณภาพอากาศที่อิงกับผลกระทบต่อสุขภาพ ไม่ใช่เพียงความเหมาะสมทางเศรษฐกิจหรือความสะดวกของผู้ประกอบการ
• สร้างความรับผิดชอบที่ชัดเจน
  ระบุหน้าที่ของรัฐ หน่วยงานกำกับ และผู้ก่อมลพิษอย่างเป็นรูปธรรม ลดปัญหาการโยนความรับผิดชอบกันระหว่างหน่วยงาน
• เปิดทางการเยียวยาและการเข้าถึงความยุติธรรม
  ประชาชนสามารถใช้กฎหมายเป็นฐานในการร้องเรียน ฟ้องร้อง หรือเรียกร้องการเยียวยา เมื่อได้รับผลกระทบจากมลพิษทางอากาศ
• ลดความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพ
  เชื่อมโยงการควบคุมมลพิษกับระบบสาธารณสุข เช่น สิทธิการตรวจคัดกรองมะเร็งปอดในทุกสิทธิการรักษา เพื่อให้ผู้ที่ได้รับผลกระทบมากที่สุดได้รับการดูแลก่อน

“พ.ร.บ.อากาศสะอาด ไม่ใช่แค่กฎหมายสิ่งแวดล้อม แต่คือกฎหมายคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชนในการหายใจอากาศที่สะอาด ปลอดภัย และมีคุณภาพ ขอเรียกร้องให้พรรคการเมืองทุกพรรค ผลักดัน พ.ร.บ.อากาศสะอาด เป็นวาระเร่งด่วนระดับประเทศ ให้ความสำคัญกับหลักการผู้ก่อมลพิษต้องรับผิดชอบ และที่สำคัญต้องบฟังเสียงประชาชนและผู้บริโภคเป็นศูนย์กลางของการออกแบบกฎหมาย” นางสาวมลฤดี กล่าวทิ้งท้าย

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ฝุ่น PM 2.5 วิกฤตโครงสร้าง ทุบเศรษฐกิจ 2.1 ล้านล้าน สภาผู้บริโภคจี้ทุกพรรคดัน “พ.ร.บ.อากาศสะอาด”

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.prachachat.net