5 สัญญาณโลกเปลี่ยนจากเวที World Bank-IMF จากสงครามถึงยุคตัวชี้วัดใหม่แทน GDP

ผู้สื่อข่าวรายงานว่า การประชุมสภาผู้ว่าการธนาคารโลกและกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (World Bank-IMF Spring Meetings) ประจำปี 2569 ซึ่งมีกำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 13 - 18 เมษายน 2569 ณ กรุงวอชิงตัน ดี.ซี. สหรัฐอเมริกา โดยถือเป็นอีกครั้งที่ถูกจัดขึ้นท่ามกลางช่วงเวลาแห่งความไม่แน่นอนของเศรษฐกิจโลก

ทั้งนี้ หากย้อนกลับไปในช่วง 6 ปีที่ผ่านมา การประชุมดังกล่าวต้องเผชิญกับวิกฤตการณ์มาแล้วถึง 4 ครั้ง ได้แก่ วิกฤตการแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ในปี 2563, สงครามระหว่างรัสเซียและยูเครนในปี 2565, นโยบายกำแพงภาษีของสหรัฐอเมริกาในปี 2568 และล่าสุดคือวิกฤตราคาน้ำมันที่สืบเนื่องมาจากความขัดแย้งในภูมิภาคตะวันออกกลาง

อย่างไรก็ดี ท่ามกลางสภาวะเศรษฐกิจโลกที่เปราะบาง ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ฝังรากลึก รวมถึงแรงกดดันด้านการจัดหาเงินทุนเพื่อการพัฒนา การประชุมในครั้งนี้จึงเปรียบเสมือนบททดสอบภาวะวิกฤต (Stress Test) สำหรับการมุ่งสู่การพัฒนาที่เท่าเทียม (Equitable Development) และการรักษาระบบพหุภาคีที่กำลังเผชิญกับความท้าทายอย่างหนัก

ด้านสำนักข่าว Bloomberg และศูนย์วิจัยนโยบายของมหาวิทยาลัยสหประชาชาติ (UNU-CPR) ได้วิเคราะห์และระบุถึง 5 ประเด็นสำคัญที่น่าจับตาในวาระการประชุมครั้งนี้ ประกอบด้วย

1.ความขัดแย้งไม่ใช่ปัจจัยภายนอกอีกต่อไป: สำนักข่าว Bloomberg ชี้ให้เห็นว่าความขัดแย้งในประเทศอิหร่านถือเป็นตัวแปรหลักที่จะกำหนดทิศทางเศรษฐกิจโลกในปี 2569 โดยหากสถานการณ์รุนแรงจนส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบพุ่งทะยานแตะระดับ 170 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล อาจกดดันให้การเติบโตของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) ทั่วโลกขยายตัวเพียง 2.2% และผลักดันให้อัตราเงินเฟ้อพุ่งสูงถึง 5.4% ขณะที่องค์การสหประชาชาติ (UN) มองว่าความขัดแย้งไม่ใช่เพียงความเสี่ยงรอง แต่เป็นความสำคัญหลักทางนโยบาย ซึ่งสถาบันต่างๆ จำเป็นต้องนำปัจจัยด้านความขัดแย้งผนวกรวมเข้าไว้ในโมเดลการประเมินเศรษฐกิจมหภาคและการพิจารณาปล่อยสินเชื่อ แทนที่จะมองว่าเป็นเพียงตัวแปรภายนอก (Exogenous) ที่ไม่สามารถควบคุมได้ดังเช่นในอดีต

2.โครงสร้างหนี้แบบเดิมไม่ตอบโจทย์โลกยุคใหม่: ปัญหาหนี้สาธารณะทั่วโลกที่ปรับตัวสูงขึ้นยังคงเป็นวาระสำคัญ โดย IMF คาดการณ์ว่าจะมีประเทศต่างๆ ยื่นคำขอรับเงินช่วยเหลือเพื่อชดเชยความต้องการด้านดุลการชำระเงินราว 20,000 - 50,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งเป็นตัวเลขที่เพิ่มเติมจากยอดหนี้คงค้างเดิมที่ระดับ 1.4 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ทางด้าน UN เน้นย้ำว่า โครงสร้างหนี้ในปัจจุบันไม่สอดคล้องกับโลกที่เต็มไปด้วยความผันผวนซ้อนทับกัน จึงจำเป็นต้องมีการส่งสัญญาณแก้ปัญหาอย่างจริงจังและเป็นรูปธรรม เช่น การเร่งปรับโครงสร้างหนี้ การจัดตั้งแพลตฟอร์มสำหรับประเทศลูกหนี้ (Borrowers' Platform) และการดึงดูดเม็ดเงินลงทุนจากภาคเอกชนให้เข้ามามีส่วนร่วม

3.กลุ่มประเทศอำนาจระดับกลางมีบทบาทมากขึ้นในโลกแบ่งขั้ว: Bloomberg ประเมินว่าประเด็นเรื่อง "พหุภาคีที่ตึงเครียด" (Strained Multilateralism) และ "กระแสทวนกลับของโลกาภิวัตน์" (Deglobalization) จะเป็นหัวข้อหลักในการประชุม แม้จะมีการเรียกร้องให้หลีกเลี่ยงการดำเนินนโยบายแบบตัวใครตัวมัน แต่โอกาสที่จะเกิดความร่วมมือระหว่างประเทศในยามวิกฤตยังคงดูริบหรี่ สอดคล้องกับมุมมองของ UN ที่ระบุว่า ประเทศมหาอำนาจดั้งเดิมเริ่มมีข้อจำกัดในการกำหนดวาระการพัฒนาโลก ส่งผลให้กลุ่มประเทศอำนาจระดับกลาง (Middle Powers) ก้าวขึ้นมามีบทบาทสำคัญมากขึ้นในการกำหนดทิศทางการหารือ การสร้างเครือข่ายพันธมิตร และการนำเสนอแนวคิดนวัตกรรมเชิงสถาบันใหม่ๆ

4.การเงินทางเลือกเตรียมก้าวขึ้นแทนที่ธนาคารแบบดั้งเดิม: ภาคธนาคารแบบดั้งเดิมกำลังเผชิญกับความเสี่ยงครั้งใหญ่ เมื่อสถาบันการเงินที่ไม่ใช่ธนาคาร (Non-bank) เริ่มเข้ามามีบทบาทเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยในช่วง 7 เดือนที่ผ่านมา IMF ได้เริ่มพิจารณาถึงการเติบโตของการปล่อยสินเชื่อจากกลุ่ม Non-bank ในตลาดเกิดใหม่อย่างจริงจัง ขณะที่ UN ขยายความว่า เทคโนโลยีการเงิน (Fin-tech) และตลาดคริปโทเคอร์เรนซีประเภท Stablecoin กำลังก้าวขึ้นมาเป็นเวทีหลักในการปล่อยสินเชื่อ ซึ่งอาจมีมูลค่าตลาดสูงถึง 4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2573 โดยเครื่องมือเหล่านี้สามารถเข้ามาช่วยอุดช่องโหว่ด้านเงินทุนเพื่อการพัฒนาโลกได้ หากมีการกำกับดูแลและการเข้าถึงที่มีประสิทธิภาพเพียงพอ

5.การใช้ตัวชี้วัดความสำเร็จรูปแบบใหม่แทนที่ GDP: จากความไม่แน่นอนและความผันผวนทั้งหมดที่เกิดขึ้น สถาบันต่างๆ จำเป็นต้องปรับเปลี่ยนวิธีคิด โดย Bloomberg ระบุว่า ความไม่แน่นอนดังกล่าวสร้างแรงกดดันต่อธนาคารกลางหลักของโลก เช่น ธนาคารกลางยุโรป (ECB) และธนาคารกลางญี่ปุ่น (BOJ) ในการกำหนดทิศทางนโยบายอัตราดอกเบี้ย ในขณะที่ UN เปิดเผยว่า ธนาคารโลกได้พยายามปรับปรุงกรอบการประเมินเศรษฐกิจมหภาคและการปล่อยสินเชื่อ โดยก้าวข้ามการใช้ GDP เป็นมาตรวัดความสำเร็จเพียงอย่างเดียว และหันไปใช้ตัวชี้วัดด้านการจ้างงานรูปแบบใหม่ รวมถึงการนับรวมความเสี่ยงด้านความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์และปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเข้ามาร่วมประเมินด้วย

อย่างไรก็ตาม ทิศทางจากการหารือบนเวทีระดับโลกในครั้งนี้ สะท้อนให้เห็นภาพชัดเจนว่า ระบบเศรษฐกิจโลกกำลังก้าวเข้าสู่จุดเปลี่ยนผ่านครั้งสำคัญ ท่ามกลางความท้าทายรอบด้านที่บีบบังคับให้โครงสร้างทางเศรษฐกิจและการเงินดั้งเดิมต้องเร่งปรับตัว ทั้งนี้ นักลงทุนและภาคธุรกิจจึงจำเป็นต้องจับตาสถานการณ์ความเสี่ยงต่างๆ อย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะในมิติของความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ภาวะหนี้สาธารณะโลก รวมถึงนโยบายการเงินรูปแบบใหม่ เพื่อเตรียมความพร้อมรับมือกับความผันผวน และสามารถปรับกลยุทธ์การลงทุนได้อย่างทันท่วงทีในระยะต่อไป