ราชินิกุลบางช้างสายตรง เก่าแก่กว่า 200 ปี ที่สืบมาถึงปัจจุบัน มีวงศ์ใดบ้าง?

ราชินิกุลบางช้างสายตรง เก่าแก่กว่า 200 ปี ที่สืบมาถึงปัจจุบัน มีวงศ์ใดบ้าง?

“ราชินิกุลบางช้าง” เป็นราชินิกุลที่มาก่อนสกุลอื่น ๆ ด้วยเป็นพระญาติวงศ์กับ สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี สมเด็จพระบรมราชินีในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) ปฐมกษัตริย์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์

เหตุที่นิวาสสถานดั้งเดิมของพระญาติวงศ์ในสมเด็จพระอมรินทราฯ อยู่ที่ตำบลอัมพวา แขวงบางช้าง เมืองสมุทรสงคราม จึงเรียกว่า “ราชินิกุลบางช้าง” นั่นเอง

ราชินิกุลบางช้างแบ่งเป็น 2 สาย สายแรกเป็นสายตรง สืบจากพระชนกและพระชนนีในสมเด็จพระอมรินทราฯ ส่วนสายที่ 2 เป็นราชินิกุลสายสาขา นับทางท่านตาเจ้าปะขาวพลายและท่านตาเจ้าแสน สองพี่น้องซึ่งเป็นเศรษฐีในบางช้าง สมัยสมเด็จพระเจ้าปราสาททองแห่งกรุงศรีอยุธยา

ท่านตาเจ้าปะขาวพลายเป็นต้นวงศ์ฝ่ายพระชนก ส่วนท่านตาเจ้าแสนเป็นต้นวงศ์ฝ่ายพระชนนี เชื้อสายที่สืบมาจากท่านตาเจ้าปะขาวพลายและท่านตาเจ้าแสน จึงถือเป็นราชินิกุลในสมเด็จพระอมรินทราฯ สายสาขา

แล้วราชินิกุลบางช้างสายตรงที่สืบสายมาถึงปัจจุบัน มีวงศ์ใดบ้าง?

ราชินิกุลบางช้างสายตรง สืบจากพระชนก-พระชนนี

สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงเล่ารายละเอียดไว้ใน “อธิบายราชินิกุลบางช้าง” ว่า พระชนกในสมเด็จพระอมรินทราฯ มีพระนามเดิมว่า “ทอง” ถึงแก่พิราลัยในสมัยกรุงศรีอยุธยา

ส่วนพระชนนีมีพระนามว่า “สั้น” ภายหลังผนวชเป็นรูปชี พิราลัยในสมัยรัชกาลที่ 1 ต่อมา พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) ทรงถวายพระนามว่า สมเด็จพระรูปศิริโสภาคย์มหานาคนารี ซึ่งพระโอรสและพระธิดาในสมเด็จพระรูปฯ มีด้วยกัน 10 พระองค์ ได้แก่

• เจ้าคุณหญิงแวน
• เจ้าคุณหญิงทองอยู่
• เจ้าคุณชายชูโต
• สมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี
• เจ้าคุณชายแตง
• เจ้าคุณหญิงชีโพ
• เจ้าคุณชายพู
• เจ้าคุณหญิงเสม
• เจ้าคุณหญิงนวล
• เจ้าคุณหญิงแก้ว

สมเด็จพระอมรินทราฯ ถือเป็นราชสกุล ส่วนเจ้าคุณหญิงแวน เจ้าคุณชายแตง เจ้าคุณชายพู และเจ้าคุณหญิงเสม ไม่มีทายาทสืบสกุล คงมีราชินิกุล 5 วงศ์ คือ

วงศ์เจ้าคุณหญิงทองอยู่ เรียกกันว่า “เจ้าคุณผู้ใหญ่” เป็นภรรยาท่านตาเจ้าขุนทองในราชินิกุลบางช้างสายสาขา มีบุตรธิดาด้วยกัน คือ “สังข์” เจ้าพระยาอัครมหาเสนาบดี ที่สมุหพระกลาโหมในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) และ “หงส์” เจ้าจอมในรัชกาลที่ 1 ราชินิกุลวงศ์เจ้าคุณทองอยู่หมดเชื้อสายเพียงชั้นนี้

วงศ์เจ้าคุณหญิงชีโพ มีบุตรชื่อ “หงส์” แต่ถูกพม่าจับไป เป็นอันสิ้นเชื้อสาย

ส่วนราชินิกุลบางช้างที่เป็นสายตรงอีก 3 วงศ์ คือ วงศ์เจ้าคุณชายชูโต วงศ์เจ้าคุณหญิงนวล และวงศ์เจ้าคุณหญิงแก้ว ยังมีทายาทสืบเชื้อสายมาอีกหลายรุ่น

ราชินิกุลบางช้างสายตรง 3 วงศ์ ที่สืบเชื้อสายมาถึงปัจจุบัน

วงศ์เจ้าคุณชายชูโต มีภรรยาคือ “ทองดี” มีธิดาด้วยกันคือ “คุณหญิงม่วง” ต่อมา เป็นภรรยาของพระยาสมบัติบาล (เสือ) มีบุตรธิดาด้วยกัน 7 คน ในจำนวนนี้มี “ท่านผู้หญิงน้อย” ภายหลังเป็นภรรยาสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ (ทัต บุนนาค-อยู่ในวงศ์เจ้าคุณหญิงนวล), “สวัสดิ์” ขึ้นเป็นพระยาสุรเสนาในรัชกาลที่ 4 เป็นต้นสกุล “สวัสดิ-ชูโต” ส่วนบุตรของสวัสดิ์คือ “แสง” ได้เป็นพระยาสุรศักดิ์มนตรีในรัชกาลที่ 5 คือต้นสกุล “แสง-ชูโต”

วงศ์เจ้าคุณหญิงนวล มีสามีคือเจ้าพระยาอัครมหาเสนา นามเดิม “บุนนาค” เมื่อเจ้าคุณหญิงนวลมีทายาทล้วนใช้สกุล “บุนนาค” ทั้งสิ้น รัชกาลที่ 2 ทรงยกย่องราชินิกุลวงศ์เจ้าคุณหญิงนวลยิ่งกว่าราชินิกุลบางช้างวงศ์อื่น เพราะเจ้าคุณหญิงนวลอภิบาลพระองค์มาแต่ยังทรงพระเยาว์

บุตรธิดาของเจ้าคุณหญิงนวล เช่น “เจ้าคุณหญิงนุ่น” (เจ้าคุณวังหลวง) เกิดสมัยกรุงธนบุรี ดูแลราชการฝ่ายในพระราชวังหลวงในรัชกาลที่ 2, “เจ้าคุณหญิงคุ้ม” (เจ้าคุณวังหน้า) เกิดในรัชกาลที่ 1 เป็นผู้ดูแลราชการฝ่ายในในพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) ในรัชกาลที่ 2

เจ้าคุณหญิงนวลเป็นมารดาของขุนนางใหญ่ระดับสมเด็จเจ้าพระยาถึง 2 คน คือ “เจ้าคุณชายดิศ” เกิดในรัชกาลที่ 1 ต่อมาคือ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ และ “เจ้าคุณชายทัต” เกิดในรัชกาลที่ 1 เช่นกัน ต่อมาคือ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ

ในจำนวนบุตรของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์มี “ช่วง” ต่อมาคือ สมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ ขุนนางมากบารมีในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) รวมทั้งมี “เทศ” ต่อมาคือเจ้าพระยาสุรพันธ์พิสุทธิ์ บิดาของ “เจ้าจอมก๊กออ” ในรัชกาลที่ 5 ประกอบด้วย เจ้าจอมมารดาอ่อน เจ้าจอมเอี่ยม เจ้าจอมเอิบ เจ้าจอมอาบ และเจ้าจอมเอื้อน

ส่วนบุตรธิดาของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาพิไชยญาติ เช่น “เจ้าคุณหญิงเป้า” เกิดในรัชกาลที่ 2 เป็นภรรยาพระยามนตรีสุริยวงศ์ (ชุ่ม-บุตรของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาประยูรวงศ์ และเป็นน้องแท้ ๆ ของสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์), “เจ้าคุณจอมมารดาสำลี” ในรัชกาลที่ 4 พระมารดาในสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้า สุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี เป็นต้น

วงศ์เจ้าคุณหญิงแก้ว หรืออีกนามว่า “เจ้าคุณบางช้าง” เพราะเมื่อมีศักดิ์เป็นราชินิกุลแล้วยังคงอยู่ที่บางช้าง เป็นภรรยาของพระยาสมุทรสงคราม (ศร) ในราชินิกุลสายสาขา วงศ์เจ้าคุณหญิงแก้วใช้สกุล “ณ บางช้าง”

สมัยรัชกาลที่ 4 ทรงให้เรียกราชินิกุลบางช้างสายตรงในราชการว่า “เจ้าคุณพระไอยิกา” กระทั่งรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6) ทรงบัญญัติให้เรียกว่า “เจ้าคุณพระราชพันธ์ชั้นที่ 1”

ราชินิกุลบางช้างยังมีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ราชสำนักสยามต่อเนื่องมากว่าร้อยปี ด้วยหม่อมราชวงศ์สะท้าน สนิทวงศ์ ที่รับราชการก้าวหน้าตามลำดับกระทั่งเป็น “เจ้าพระยาวงษานุประพัทธ” ในรัชกาลที่ 6 มีย่าเป็นราชินิกุลบางช้าง ซึ่งธิดาคนหนึ่งของเจ้าพระยาวงษานุประพัทธ คือ หม่อมหลวงบัว กิติยากร เป็นพระชนนีในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง

อ่านเพิ่มเติม :

• เหตุใดรัชกาลที่ 5 ทรงเมตตา “เจ้าคุณจอมมารดาสำลี” ถึงขั้นนำร่างเข้ามาบำเพ็ญกุศลในวัง?
• “สนิทวงศ์-บางช้าง” 2 ราชสกุลและราชินิกุล สายพระชนนี ใน “สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง”
• เจ้าพระยาศรีสุริยวงศ์ เคยปฏิเสธรัชกาลที่ 5 ไม่ยอมเป็น “สมเด็จเจ้าพระยา” เพราะเหตุใด?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. อธิบายราชินิกุลบางช้าง. ฉบับชำระใหม่และพิมพ์ครั้งที่ 3. โสภณพิพรรฒนากร, 2471.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 24 กุมภาพันธ์ 2569

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ราชินิกุลบางช้างสายตรง เก่าแก่กว่า 200 ปี ที่สืบมาถึงปัจจุบัน มีวงศ์ใดบ้าง?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com