“ทาจิกิสถาน” เสี่ยงอดตาย ไร้ทุน ไร้น้ำ ไร้อนาคต

ตลอดระยะเวลา 30 ปีที่ผ่านมา ผลผลิตฝ้ายของประเทศทาจิกิสถานลดลงอย่างน่าตกใจถึง 56% โดยมีปัจจัยหลักจากการขาดการลงทุน เทคโนโลยีเกษตรที่ล้าสมัย และที่สำคัญคือ "การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ" ซึ่งแม้มนุษยชาติยังไม่สามารถหยุดภาวะโลกร้อนได้ แต่ก็ยังสามารถปรับตัวและลดผลกระทบจากภัยพิบัติ ภาวะแห้งแล้ง การละลายของธารน้ำแข็ง และการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพได้

ภาคเกษตรของทาจิกิสถานแม้จะเติบโตบ้าง แต่ยังเติบโตช้า โดยมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อความมั่นคงทางอาหารของประเทศ เพราะประชากรกว่า 60% มีอาชีพเกี่ยวข้องกับเกษตรกรรม โดยเฉพาะในพื้นที่ชนบทที่มีประชากรกว่า 7 ล้านคน จากทั้งหมด 10 ล้านคน ภาคเกษตรสร้างรายได้ประมาณ 25% ของ GDP และเป็นแหล่งรายได้ภาษีถึง 35% รวมถึงส่งออกสินค้าเกษตรในสัดส่วนใกล้เคียง ทว่ารายได้ในภาคเกษตรที่คิดเป็นดอลลาร์สหรัฐกลับแทบไม่เปลี่ยนแปลง ขณะที่ราคาสินค้าอาหารภายในประเทศเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง สร้างความลำบากแก่ครัวเรือนที่มีรายได้น้อย ซึ่งต้องเผชิญกับต้นทุนที่สูงขึ้นจากการนำเข้าปุ๋ย เครื่องจักร และวัสดุบรรจุภัณฑ์

ข้อมูลจากองค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) ระบุว่า 60% ของประชากรทาจิกิสถานกำลังเผชิญภาวะไม่มั่นคงทางอาหาร หมายถึงขาดแคลนพลังงานและสารอาหารที่เพียงพอต่อการมีสุขภาพที่ดี มัตลุบ รักห์มอนอฟ ผู้เชี่ยวชาญด้านการเกษตรเผยว่า ภาวะโลกร้อนได้เปลี่ยนแปลงรูปแบบฤดูกาลอย่างชัดเจน โดยเฉพาะในภาคสวนผลไม้ หลายพื้นที่เจออากาศอุ่นผิดปกติในช่วงปลายฤดูหนาว ทำให้ต้นไม้เริ่มออกดอกเร็วเกินไป จากนั้นในช่วงปลายเมษายนถึงต้นพฤษภาคมกลับมีอากาศเย็นจัดอย่างเฉียบพลัน ทำให้ดอกไม้ร่วงและผลผลิตเสียหาย

แม้ในอดีตการปลูกสวนผลไม้แบบเข้มข้นในระดับความสูงกว่า 2,000 เมตรจะถูกมองว่าเป็นไปไม่ได้ แต่ปัจจุบันไม้ผลบางชนิดเริ่มปรับตัวได้ดีขึ้น เปิดโอกาสให้การเกษตรบนที่สูงเป็นทางเลือกใหม่ ทว่าความคิดนี้ยังต้องการเงินลงทุนมหาศาล จึงยังไม่สามารถขยายในวงกว้างได้ในตอนนี้

ปัญหาสะสม: ภัยแล้ง การขาดการลงทุน และเทคโนโลยีล้าหลัง

ภาคเกษตรของทาจิกิสถานกำลังเผชิญ 3 ความท้าทายใหญ่ ได้แก่

• ความเสี่ยงจากสภาพภูมิอากาศ เช่น ภัยแล้ง น้ำท่วม การกัดเซาะของดิน และการระบาดของศัตรูพืช ซึ่งล้วนส่งผลต่อผลผลิตและความหลากหลายทางชีวภาพ
• การขาดการลงทุน โดยเฉพาะการเข้าถึงแหล่งเงินทุน ประกันภัย และตลาดที่ทันสมัย ทำให้ภาคเกษตรไม่สามารถพัฒนาได้อย่างเต็มที่
• เทคโนโลยีที่ล้าหลัง ส่งผลให้ประสิทธิภาพการผลิตต่ำ สูญเสียทรัพยากรและรายได้จำนวนมาก
  

ศาสตราจารย์ไกซาร์ ซัดดิก แห่งสถาบันวิจัยผลกระทบการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศเมืองพอทสดัม (PIK) เตือนว่า การละลายของธารน้ำแข็งจะลดปริมาณน้ำในแม่น้ำอย่างมาก กระทบโดยตรงต่อพืชใช้น้ำมากอย่างฝ้าย ซึ่งต้องพึ่งพาการชลประทานถึง 50–70% ของพื้นที่ นอกจากนี้ยังคาดว่าจะเกิดปรากฏการณ์ฝนตกหนักผิดปกติและคลื่นความร้อนถี่ขึ้น ซึ่งจะยิ่งซ้ำเติมผลผลิตให้ลดลงทั้งในด้านคุณภาพและปริมาณ

ศาสตราจารย์ซัดดิกเสนอแนวทางแก้ไขระยะยาว ได้แก่

• ส่งเสริมการบริหารจัดการน้ำอย่างยั่งยืน รวมถึงพัฒนาเทคโนโลยีประหยัดน้ำ
• ยกระดับความรู้ด้านภูมิอากาศให้กับเกษตรกรและภาคธุรกิจ
• ให้หน่วยงานและเกษตรกรเข้าถึงข้อมูลภูมิอากาศทั้งระยะสั้นและระยะยาว
• สนับสนุนการกระจายรายได้และระบบประกันความเสี่ยงให้กับครัวเรือนเกษตร

อย่างไรก็ตาม มาตรการเหล่านี้ต้องได้รับการสนับสนุนจากรัฐอย่างเป็นรูปธรรม ตัวอย่างเช่น สหภาพยุโรปได้ปรับโครงสร้างการสนับสนุนเกษตรกรใหม่ในปี 2023 โดยให้เงินช่วยเหลือเฉลี่ย 156 ยูโรต่อเฮกตาร์ และสูงถึง 116 ยูโรสำหรับเกษตรกรรุ่นใหม่

สถานการณ์ในทาจิกิสถานแสดงให้เห็นชัดว่า "การปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ" ต้องมองแบบองค์รวม การปล่อยให้เกษตรกรเผชิญวิกฤตลำพังคือการเสี่ยงต่อทั้งความมั่นคงทางอาหารของประเทศ และการสูญเสียสถานะผู้นำด้านการผลิตฝ้ายในเอเชียกลางอย่างถาวร

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

• ร้อนจนตาย! คลื่นความร้อนยุโรปรุนแรง คร่าชีวิต 2,300 คนใน 10 วัน
• เตือน 20 จังหวัดฝนหนัก 17-22 ก.ค. ฝนเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง จับตาพายุก่อตัวในมหาสมุทร
• แผ่นดินไหว 5.7 เขย่า “กัวเตมาลา อาฟเตอร์ช็อกอีก กว่า 37 ครั้ง
• มหันตภัยระดับโลก ภูเขาไฟนับร้อยทำไมเสี่ยงระเบิดจากวิกฤตโลกเดือด?
• สภาพอากาศช่วงวันหยุดยาว สัปดาห์นี้มีฝนเพิ่มขึ้นโดยเฉพาะ 11-12 ก.ค. 2568