สุนทรภู่ กับการเล่นแร่แปรธาตุ คิดค้นแสวงหา เหล็กไหล พระปรอท พระธาตุ ยาอายุวัฒนะ
สุนทรภู่ กับการเล่นแร่แปรธาตุ คิดค้นแสวงหา เหล็กไหล พระปรอท พระธาตุ และยาอายุวัฒนะ
มีวลีกล่าวขานเชิงตำหนิแกมสอนว่า“เหล็กไหล ไพลดำ พูดพล่ามเป็นบ้า คิดสรตะโสฬสนอนอดเหมือนหมา เล่นแร่แปรธาตุผ้าขาดเป็นวา” แสดงว่าในอดีตสมัยหนึ่งมีคนฝักใฝ่เชื่อถือในเรื่องนี้มาก ในอินเดียซึ่งเป็นบ่อเกิดด้านวัฒนธรรมตะวันออกหลายแขนงเรียกวิชานี้ว่า รสายนเวทหรือรสายนวิทยา(วิชาประสมแร่ธาตุ, วิชาเคมียุคเล่นแร่แปรธาตุ) เชื่อกันว่าหากทำถูกวิธี สามารถทำธาตุที่มีค่าน้อยให้เป็นธาตุที่มีค่ามาก เช่น ทำตะกั่วให้เป็นทองได้ซึ่งไม่ปรากฏว่าใครทำได้จริง โบราณท่านจึงเตือนคนที่หลงเล่นในทางนี้ไว้
ในชีวิตของสุนทรภู่นอกจากจะเป็นบรมครูทางกลอนแล้ว ท่านยังสนใจคิดค้นแสวงหาในเรื่องสำคัญที่คนส่วนหนึ่งเชื่อถือกัน 5 ประการ คือ เล่นแร่แปรธาตุ(ทำทอง) เหล็กไหลพระปรอทพระธาตุและยาอายุวัฒนะและสุดท้ายลงสรุปไว้สอดคล้องกับคำกล่าวข้างต้น ในที่นี้จะนำเสนอในแต่ละเรื่อง โดยมีคำกลอนในผลงานของท่านเป็นหลักฐาน ดังนี้
- เหล็กไหล เหล็กไหลในวงการของพวกที่เล่นทางนี้มี 2 ประเภท ประเภทหนึ่งเป็นแท่งหรือเกล็ด–ก้อน ดังกลอนเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน(ตอนที่ 29) กล่าวถึงเครื่องรางของแสนตรีเพชรกล้าว่า
ฝังเข็มเล่มทองไว้สองไหล่ ฝั่งเพชรเม็ดใหญ่ไว้แสกหน้า
ฝังก้อนเหล็กไหลไว้อุรา ข้างหลังฝังเทียนคล้าแก้วตาแมว
ดังนี้ เป็นชนิดก้อนหรือแท่งฝังไว้ตามร่างกาย อีกประการหนึ่งเป็นลักษณะนุ่มนิ่มย้อยยืดได้ ว่ามักอยู่ตามหลืบถ้ำ ใช้น้ำผึ้ง(ประกอบอาคม) ล่อให้ยืดออกมา แล้วใช้เส้นผม(รูดประจำเดือนเด็กสาว) คล้องตัดออกมา ดังที่พนมเทียน(นักเขียนนวนิยาย, ศิลปินแห่งชาติ) เขียนไว้ในสารคดีเรื่องเหล็กไหลกล่าวถึงการแสวงหาของทันตแพทย์คนหนึ่งที่ฝักใฝ่ในเรื่องนี้ สรุปว่า เป็นธาตุกายสิทธิ์ มีกระแสแผ่ไปรอบตัว(ไกล–ใกล้แล้วแต่ขนาด) ดับชนวนระเบิด–จุดวาบไฟทำให้ปืนยิงไม่ออกขีดไม้ขีดไฟไม่ติดและลบคมมีดได้เป็นต้น แต่เหล็กไหลของสุนทรภู่ใช้วิธีหุง ดังกล่าวในรำพันพิลาปว่า
โอ้ยามยากอยากใคร่ได้เหล็กไหลเล่น ทำทองเป็นปั้นเตาเผาถลุง
ลองตำราอาจารย์ทองบ้านจุง จดเกลือหุงหายสูญสิ้นทุนรอน
คำว่าบ้านจุงเข้าใจว่าเป็น บ้านจูงนาง ในเมืองพิษณุโลก(ใกล้วัดจุฬามณี) ซึ่งจากนิราศวัดเจ้าฟ้า กล่าวความว่าสุนทรภู่ได้ตำราลายแทงมาจากที่นี่(เมืองเหนือ) ดังกลอนว่า
วัดเจ้าฟ้าอากาศนาถนรินทร์ ได้ทราบสิ้นสืบสายเพราะลายแทง
*เป็นตำรามาแต่เหนือท่านเชื่อถือ ดูหนังสือเสาะหาอุตส่าห์แสวง*
และในรำพันพิลาป ว่า
คิดถึงคราวเจ้านิพพานสงสารโศก ไปพิศีโลกลายแทงแสวงหา
อนึ่ง เมื่อสุนทรภู่(ขณะเป็นพระ) เดินทางไปป่าสูงเมืองสุพรรณบุรีเพื่อแสวงหาแร่ ปรอท เหล็กไหล ไปพบพระที่ตั้งเตาถลุงเหล็กไหลจนมรณภาพคาเตา(พบซากศพ) ก็เล่าไว้ในโคลงนิราศสุพรรณว่า
ตะวันบ่ายหายเลื่อยล้า คลาไคล
ข้ามโป่งดงเหล็กไหลแหล่งขมิ้น
พบเต่าเก่าก่อไฟ ผ้าพาดบาตรแฮ
ตายแน่แร่กินสิ้น ซากเนื้อเหลือของ
สงสารท่านที่ม้วย อวยบุญ
กระดูกยังบังสุกุล เก็บผ้า
ย่ามบาตรขาดเป็นจุณ จุดใส่ไฟเอย
ตายเปล่าเจ้ากูบ้า บ่รู้ครูสอน
แสดงว่า ป่าแถบนั้นมีพระขึ้นไปแสวงหาแร่ เหล็กไหลกันมาก ที่อำเภอเลาขวัญ ติดแดนอำเภอด่านช้าง ยังมีเขาชื่อเขาพระหุงดินแสดงว่า หุงเหล็กไหลหรือไม่ก็เล่นแร่แปรธาตุแต่พรางโดยใช้ดินใส่ข้างบน เพื่อไม่ให้ชาวบ้านรู้ว่าทำอะไร
- พระปรอทพระปรอทในที่นี้เป็นชื่อของธาตุกายสิทธิ์(ที่เชื่อกัน) ไม่ใช่ปรอทธาตุลำดับที่ 80(Hg) ในทางวิทยาศาสตร์ เป็นธาตุที่บินมากินน้ำผึ้งได้ ถึงจับไว้ได้ก็มักหนีไปได้ สุนทรภู่กล่าวถึงการหาพระปรอทและการจับพระปรอทไว้หลายแห่ง เช่น ในนิราศวัดเจ้าฟ้าว่า
ตักน้ำผึ้งครึ่งจอกกับดอกไม้ จุดเทียนใหญ่อย่างตำราบูชาเชิญ
หวังจะปะพระปรอทที่ยอดยิ่ง ประนมนิ่งนึกรำพันสรรเสริญ
สำรวมเรียนเทียนอร่ามงามเจริญ จนดึกเกินไก่ขันหวั่นวิญญาณ์
ทั้งเทียนดับศัพท์เสียงสำเนียงเงียบ เย็นยะเยียบน้ำค้างพร่างพฤกษา
เห็นแวววับลับลงตรงนัยตา ปรอทมาสูบซึ่งน้ำผึ้งรวง**
ครั้นคลำได้ในกลางคืนก็ลื่นหลุด ต้องจับจุดธูปเทียนเวียนบวงสรวง
ฯลฯ
สรุปว่า ครั้งนั้นจับได้พระปรอท 3 องค์ เอาใส่ขวดไว้ แต่รุ่งเช้าก็หนีไปเสีย ดังกลอนว่า
ครั้นเช้าปะพระปรอทที่ปลอดปลง ทั้งสามองค์เอามาไว้ก็ไพล่หนี
และ
ที่ธุระพระปรอทเป็นปลอดเปล่า ยังดูเลาลายแทงแสวงถวิล
นี่เป็นการกล่าวถึงพระปรอทในนิราศวัดเจ้าฟ้า ต่อมาท่านไปป่าเมืองสุพรรณ ก็ไปจับพระปรอทอีกกับศิษย์หาและกะเหรี่ยง ละว้านำทาง ช่วยกันจับเป็นการใหญ่ ดังปรากฏในโคลงนิราศสุพรรณ ว่า
*น้ำผึ้งครึ่งกระบอกตั้ง หวังริน*
*ฟอดฟอดปรอทกินกบปล้อง*
ควักขึ้นลื่นตกหิน หายเปล่าเล่าแฮ
หนุ่มหนุ่มหุ้มอยู่ซ้อง แซ่ปล้ำคลำหวาม
หยิบขึ้นลื่นหลุดเหล้ ปรอทเหลว
ใส่เหน่งเหน่งปลอดเปลว ปลอบช้อน
ห่อนเห็นเช่นองค์เอว เล็ดฟ่ายคล้ายแฮ
หยิบหลุดปลุดปลิ้นปล้อน เปล่าคล้ายหายสูญ
กะเหรี่ยงละว้าผ้าขอดเข้า เปล่าหาย
ใส่กลักหนักมือหมาย มั่นแท้
กลับลอดปลอดเปล่าดาย เด็กกระโดดโกรธเอย
ลื่นหลุดสุดกลแก้ กิจสึ้งตรึงกสิณ
สรุปว่า ตอนไปสุพรรณนี้จับพระปรอทไม่ได้ ได้บรรยายลักษณะพระปรอทไว้ว่ามีลักษณะลื่นๆใสคล้ายเมล็ดฝ้ายบินได้คล่องแคล่วและชอบกินน้ำผึ้ง(ผู้เขียนเห็นว่า น่าจะเป็นแมลงกลางคืนชนิดหนึ่ง เป็นสัตว์ ไม่ใช่ธาตุศักดิ์สิทธิ์อะไร ที่จับได้ไว้ครั้งแรก พอได้จังหวะจึงบินหนีไปได้)
- พระธาตุเชื่อกันว่าเป็นพระอัฐิธาตุของพระพุทธเจ้าหรือพระอรหันตสาวกว่ามักทำปาฏิหาริย์ลอยมาเห็นเป็นแสงสว่างได้ และได้ไว้มักจะหายไป(ว่าผู้ได้ไม่มีบุญพอ) หรืออาจเพิ่มจำนวนขึ้นได้ เป็นเมล็ดเล็กๆ มีลักษณะ สีสันต่างๆ กัน สุนทรภู่ท่านก็เล่นพระธาตุเหมือนกัน ดังปรากฏในนิราศภูเขาทองว่า
พอกราบพระปะดอกปทุมชาติ พบพระธาตุสถิตในเกสร
สมถวิลยินดีชุลีกร ประคองช้อนเชิญองค์ลงนาวา
กับหนูพัดมัสการสำเร็จแล้ว ใส่ขวดแก้ววางไว้ใกล้เกศา
มานอนกรุงรุ่งขึ้นจะบูชา ไม่ปะตาตันอกยิ่งตกใจ
*แสนเสียดายหมายจะชมบรมธาตุใจจะขาดคิดมาน้ำตาไหล*
*โอ้บุญน้อยลอยลับครรไลไกลเสียน้ำใจเจียนจะดิ้นสิ้นชีวัน*
การที่ท่านพบพระธาตุในดอกบัว คนที่ไม่ศรัทธาอาจพิจารณาว่าเป็นไปได้ว่า แร่–หินบางอย่างในกระแสน้ำอาจตกหล่นแทรกอยู่ในกลีบบัวได้ และการที่ว่าพระธาตุหนีไปเป็นไปได้ว่าผู้ได้มาคุยอวดให้คนฟังจึงมีผู้แอบขโมยไปส่วนที่ว่าพระธาตุงอกหรือเพิ่มจำนวน–ขนาดได้ก็อาจเป็นกระบวนการเคมีในแร่–ธาตุนั้นเอง หรือมีผู้ลอบเอามาใส่เพิ่มให้ ในรายที่นำไปบูชาเพื่อลาภผล(ซึ่งเป็นเจตนาที่ไม่บริสุทธิ์–เพื่อตน) แล้วไม่ได้ผลก็เบื่อหน่าย จะทิ้งไปก็ไม่ดี จึงลอบนำไปใส่ไว้ในที่บรรจุพระธาตุของเพื่อน ผู้เขียนได้พบผู้เล่นทางนี้(เป็น ดร. และเรียนทางธรณีวิทยา) มีเรื่องทำนองนี้อยู่มาก อนึ่ง บางคนก็คุยเป็นการโฆษณา เพื่อหาทางปล่อยหรือให้บูชาในราคาที่แพงๆ แก่คนที่หลงเชื่อถ้อยคำ
- ยาอายุวัฒนะคำที่สุนทรภู่และคนรุ่นนั้นใช้ คือ อายุวันชนะ เป็นยาที่มีลายแทงบอกว่ากินแล้วจะอายุยืน ดังกล่าวในนิราศวัดเจ้าฟ้าว่า
ที่ธุระพระปรอทเป็นปลอดเปล่า ยังดูเลาลายแทงแสวงถวิล
ท่านนอนอ่านลานใหญ่ฉันได้ยิน ว่ายากินรูปงามอร่ามเรือง**
แม้นฟันหักจักงอกผมหงอกหายแกกลับกลายหนุ่มนั้นเหลือเหลือง**
และเมื่อพบแหล่งยาตามลายแทงก็ว่า
มาพบปะจะได้ขุดก็สุดแรง ด้วยดินแขงเขาประมูลด้วยปูนเพชร
ถึงสิ่วขวานผลาญพะเนินไม่เยิ่นยู่ เห็นเหลือรู้ที่จะทำให้สำเร็จ
แต่จะต้องลองตำรากาลเม็ด เผื่อจะเสร็จสมถวิลได้กินยา**
เมื่อขุดจุดที่ลายแทงบอกไม่สำเร็จท่านก็ปลงตก และเขียนบอกนิสัยเชิงวิทยาศาสตร์ของท่านว่า ท่านลองทำดูเพื่อรู้ความจริงเท่านั้น ดังกลอนว่า
ถวายวัดตัดตำราไม่อาลัย ขออภัยพุทธรัตน์ปัฏิมา
เมื่อรู้ความยามโศกด้วยโรคร้าย จึงตามลายลัดแลงแสวงหา
จะใคร่เห็นเช่นเขาบอกดอกจึงมามีตำราแล้วก็ต้องทดลองดู**
ถ้าพิจารณาลึกๆ ในตอนแรกๆ ท่านก็มุ่งหวังในเรื่องลาภผลเหมือนกัน เพราะในลายแทงนอกจากจะว่า มียาอายุวัฒนะแล้วยังพูดถึงเงินทองในกรุอีกด้วย ดังกลอนในตอนต้นๆ ของนิราศนี้ ว่า
ขอคุณพระอนุเคราะห์ทั้งเกาะพระให้เปิดปะตรุทองสักสองขุม
คงจะมีพี่ป้ามาชุมนุม ฉะอ้อนอุ้มแอบอุราเป็นอาจิณ
หรือที่กล่าวไว้ในรำพันพิลาปว่า
ต่อเมื่อไรไปทำทองสำเร็จ แก้ปูนเพชรพบทองสักสองถุง
จะผาสุกทุกสิ่งนอนกลิ้งพุง กินหมูกุ้งไก่เป็ดจนเข็ดฟัน
แต่สุดท้ายท่านก็สรุปทุกเรื่องที่ท่านแสวงหาว่า เป็นเรื่องไร้ประโยชน์ ฝันลมๆ แล้งๆ ไปเปล่าๆ แต่ท่านไม่ได้สรุปเหมือนอย่างนักวิจัยที่ใช้ นัยสำคัญทางสถิติซึ่งคนในสมัยนั้นคงไม่เข้าใจหรือเชื่อถือ หากสรุปเป็นพระดำรัสของ(วิญญาณ) พญาเมืองร้างว่า
ใช่ยาอายุร้อยแสนปี**
ทั่วล่าหาห่อนมี แม่นแล้ว
ปรอทฟอดรัศมี เสมอเม็ดเพชรเอย
ใช่พระปรอทแพร้ว พระไหว้ใช่การ
ห้ามอย่าหาปรอทแหร้ แชเชือน
สืบซ่างทางบุญเบือน แบ่งบ้าง
ยายืนหมื่นปีเฟือนฝ่ายว่าบ้าแฮ
อย่าอยู่จู่หนีช้าง ช่วยให้ไปดี
เหล็กไหลได้แต่บ้าหาแสวง**
ถูกแร่แม่สารแสลง เหล็กคล้าย
หลอมถลุงพลุ่งเพลิงแรง ราวรส กรดเอย
ควันพิษฤทธิ์สารร้าย ร่ำไซ้ไส้สูญ
หวังไว้ให้ลูกเต้า เหล่าหลาน
รู้เรื่องเปลืองเปล่าการ เกิดร้อน
*อายุวัฒนะขนาน นี้พ่อขอเอย*
*แร่ปรอทยอดยากข้อน คิดไว้ให้จำ*
จะเห็นว่าสุนทรภู่ฝักใฝ่ในเรื่องเล่นแร่แปรธาตุพระปรอทพระธาตุเหล็กไหลและยาอายุวัฒนะและเริ่มศึกษาตั้งแต่ตีลายแทงแสวงหาจุดพิสูจน์ข้อมูลและสรุปคุณโทษนับว่าเป็นบุราณวิจัยที่มีคุณค่าควรแก่กาลสมัยได้เรื่องหนึ่ง
อ่านเพิ่มเติม :
- สุนทรภู่มหากวีกระฎุมพี ผู้มีเสน่ห์มากกว่าการเป็นกวี
- สุนทรภู่ชาวฝั่งธนฯ เกิดวังหลัง ตายในสวนบางระมาด เผาศพที่วัดชิโนรส
- สุนทรภู่ต้องกินเหล้าจึงประพันธ์ได้ดีจริงหรือ?
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่**
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 13 พฤษภาคม 2563
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : สุนทรภู่ กับการเล่นแร่แปรธาตุ คิดค้นแสวงหา เหล็กไหล พระปรอท พระธาตุ ยาอายุวัฒนะ
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com