ทำไมตำรวจฮ่องกงถึงเรียกผู้ชุมนุมในฮ่องกงว่า ‘แมลงสาบ’

In focus

• ตำรวจเรียกกลุ่มผู้ชุมนุมว่าเป็น‘ผู้ก่อจลาจลที่เหมือนแมลงสาบ’ เพราะผู้ชุมนุมเป็นผู้ที่ไม่สนใจกฎหมาย น่ารังเกียจไม่ต่างจากแมลงสาบ พวกเขาไม่ใช่มนุษย์ แต่ใช้ชีวิตเหมือนกับแมลงที่กลัวแสง
• ในภาษาจีนกวางตุ้ง คำว่า‘สิว-ข่าน’ (小強- siu keung) ที่แปลตรงตัวว่าพลังเล็กๆ ยังตีความได้อีกอย่างหนึ่งว่าคือ แมลงสาบ สำหรับชาวฮ่องกงแล้วชื่นชมความอดทนของมัน แทนที่จะมองว่ามันเป็นแมลงน่ารำคาญ
• ในปี2000 ละครซิตคอมที่มีตัวละครชายเก็บแมลงสาบมาเลี้ยง และตั้งชื่อว่า สิว-ข่าน อีก คำนี้ถูกใช้สะท้อนการเป็นคนอดทนของชาวฮ่องกง  สำหรับผู้ที่ต้องการถีบตัวเองออกจากสถานะทางสังคมเดิมด้วยการไล่ตามความฝัน ก็มีคำกล่าวที่ทำให้ฮึดสู้ว่า“ถ้าแมลงสาบทำได้ ทุกคนก็ทำได้เช่นกัน”

ในการชุมนุมประท้วงต่อต้านร่างกฎหมายส่งผู้ร้ายข้ามแดนที่ดำเนินมาแล้ว14 สัปดาห์ ตำรวจเรียกกลุ่มผู้ชุมนุมว่าเป็น‘ผู้ก่อจลาจลที่เหมือนแมลงสาบ’ แถลงการณ์ของสหภาพที่เป็นตัวแทนของเจ้าหน้าที่ระดับต่ำกว่าสารวัตรบรรยายว่า ผู้ชุมนุมเป็นผู้ที่ไม่สนใจกฎหมาย น่ารังเกียจไม่ต่างจากแมลงสาบ เพราะพวกเขาไม่ใช่มนุษย์ แต่ใช้ชีวิตเหมือนกับแมลงที่กลัวแสง

ทุกสัปดาห์จะมีคลิปที่ได้ยินเจ้าหน้าที่ตำรวจตะโกนใส่ผู้ชุมนุมว่า“แมลงสาบ” ตอนนี้ยังลามไปถึงคนเดินถนนและนักข่าวด้วย มีคลิปวิดีโอที่นักข่าวคนหนึ่งถ่ายวิดีโอการจับกุมผู้ชุมนุม แล้วเจ้าหน้าที่คนหนึ่งหันมาพูดว่า“นักข่าว? ก็เป็นแมลงสาบ” 

สื่อของรัฐบาลจีนอย่างสำนักข่าวซินหัวก็ตีพิมพ์การ์ตูนที่ใช้ภาพแมลงสาบแทนผู้ชุมนุมชาวฮ่องกงเช่นกัน โฆษกตำรวจฮ่องกงพูดถึงเจ้าหน้าที่ตำรวจที่เรียกผู้ชุมนุมแบบนี้ว่า เป็นสิ่งที่เหมาะสมที่เจ้าหน้าที่ซึ่งอยู่ในแนวหน้าต้องทำ ถ้าประชาชนไม่พอใจก็ร้องเรียนมา ฟากผู้ชุมนุมก็เรียกตำรวจว่า‘หมาดำ’

เนื่องจากโลกเคยมีบทเรียนมากมายจากการใช้ภาษาลดทอนความเป็นมนุษย์ของฝ่ายตรงข้าม เช่น สงครามกลางเมืองในรวันดาที่ชาวฮูตูเรียกชาวทุสซี่ว่าแมลงสาบ หรือนาซีเรียกชาวยิวว่าเป็นพวกหนู กลุ่มสิทธิพลเมืองแนวหน้า(Civil Human Rights Front) ผู้จัดการชุมนุมประณามการใช้ภาษาในลักษณะนี้

แต่ถ้ามองย้อนกลับไป สำหรับชาวฮ่องกงแล้ว แมลงสาบอาจไม่ใช่สัตว์ที่น่ารังเกียจอย่างที่คิด ในภาษาจีนกวางตุ้ง คำว่า‘สิว–ข่าน’ (小強– siu keung) ที่แปลตรงตัวว่าพลังเล็กๆ ยังตีความได้อีกอย่างหนึ่งว่าคือ แมลงสาบ สำหรับชาวฮ่องกงแล้วชื่นชมความอดทนของมัน แทนที่จะมองว่ามันเป็นแมลงน่ารำคาญ ชาวฮ่องกงคิดว่ามันเป็นผู้รอดชีวิต ซึ่งทนทานต่อทุกอุปสรรค

คนที่เริ่มเอาคำนี้มาใช้คือ โจวซิงฉือ นักแสดงตลกชื่อดังของฮ่องกง ซึ่งโดดเด่นในด้านความสามารถในการเล่นคำสร้างมุกตลก เมื่อปี1993 เขาเรียกแมลงสาบที่ตายเพราะเขาเผลอเหยียบว่า‘สิว–ข่าน’  และทำราวกับว่ามันเป็นสัตว์เลี้ยงของตัวเอง ตั้งแต่นั้นมาชาวฮ่องกงก็ใช้คำนี้ แทนคำเดิมที่เป็นภาษาจีนกลาง 

ในปี2000 ละครซิตคอมที่มีตัวละครชายเก็บแมลงสาบมาเลี้ยง และตั้งชื่อว่า สิว–ข่าน อีก คำนี้ถูกใช้สะท้อนการเป็นคนอดทนของชาวฮ่องกง  สำหรับผู้ที่ต้องการถีบตัวเองออกจากสถานะทางสังคมเดิมด้วยการไล่ตามความฝัน ก็มีคำกล่าวที่ทำให้ฮึดสู้ว่า“ถ้าแมลงสาบทำได้ ทุกคนก็ทำได้เช่นกัน”

สิ่งที่เกิดขึ้นระหว่างการสู้กับรัฐบาลจีนอย่างไม่ย่อท้อของชาวฮ่องกง ที่แม้จะรู้ว่ายากที่จะชนะได้ของการประท้วงในปี2019 ก็เหมือนกับแมลงสาบ ตรงที่ไม่ตายง่ายๆ ยืดหยุ่น ฟื้นตัวเร็ว น่ารำคาญ มีอันตราย และไม่สามารถควบคุมได้

ที่มา:

https://www.scmp.com/news/hong-kong/society/article/3026410/why-hong-kong-police-groups-use-word-cockroach-condemn

http://chinaheritage.net/journal/cockroaches-that-would-slay-dragons/?lang=zh

https://twitter.com/darkmodeisking/status/1162578619794804736

https://qz.com/1706106/hong-kong-police-call-protesters-cockroaches/