ผลงานวิจัยเรื่อง “ตำรายาในศิลาจารึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม” โดยรองศาสตราจารย์ประทีป ชุมพล

คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ร่วมกับบริษัท เคดับบลิวเอชบี จำกัด (KWHB)จัดโครงการสัมมนา ในหัวข้อเรื่อง “ตำรายาในศิลาจารึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม: จัดระบบวิธีคิดใหม่ การดูแลสุขภาพอนามัย” ภูมิปัญญาเรื่องการดูแลสุขภาพของคนไทยสมัยต้นรัตนโกสินทร์จากมรดกความทรงจำแห่งโลก โดย รองศาสตราจารย์ประทีป ชุมพล ผู้เชี่ยวชาญด้านการแพทย์แผนไทย กระทรวงสาธารณสุข ณ ห้องประชุมใหญ่ ชั้น 4 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ถนนบรมราชชนนี ตลิ่งชัน กรุงเทพฯ เมื่อวันเสาร์ที่ 30 กันยายน 2566

ซึ่งภายในงานโครงการสัมมนา เรื่อง “ตำรายาในศิลาจารึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม: จัดระบบวิธีคิดใหม่ การดูแลสุขภาพอนามัย” มีนักธุรกิจด้านการพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรจากองค์กรของไทย อาทิ “คุณธงชัย ล่ำซำ” ประธานกรรมการบริษัท ล็อกซเล่ย์ จำกัด (มหาชน), “ดร.กรีฑา วีระนันทนาพันธ์” ประธาน บริษัท นันทกรี จำกัด พร้อมด้วยบุตรสาว “ดร.จิตติมา เรืองรัตนากร” (วีระนันทนาพันธ์) ผู้บริหารสูงสุด บริษัท นันทกรี และคุณเอกพันธ์ วนโกสุม ประธานกรรมการบริหารบริษัท เคดับบลิวเอชบี จำกัด (KWHB) ซึ่งสนับสนุนทุนวิจัยในการตีพิมพ์หนังสือ และการจัดงานสัมมนาฯ ในครั้งนี้ โดยรายได้จากการจำหน่ายหนังสือตำรายาฯ จะมอบให้มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

โดยผลงานวิจัยดังกล่าวของ รศ.ประทีป ชุมพล มีวัตถุประสงค์ดังต่อไปนี้

• เพื่อนำเสนอข้อค้นพบใหม่จากการศึกษาวิเคราะห์เกี่ยวกับจารึกวัดโพธิ์และวิธีการถ่ายทอดองค์ความรู้ที่ปรากฏในวัด
• เพื่อเปิดโอกาสให้เกิดการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นระหว่างนักวิชาการ นักวิชาชีพ และผู้เกี่ยวข้องในประเด็นต่าง ๆ
• เพื่อเป็นการสร้างแนวทางในการศึกษาวิจัยและพัฒนาองค์ความรู้ด้านการแพทย์แผนไทยในแง่มุมใหม่ ๆ ต่อไป

สำหรับ “วัดโพธิ์” หรือ “วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร” เป็นวัดสำคัญประจำกรุงรัตนโกสินทร์ที่มีมรดกทางวัฒนธรรมล้ำค่าจำนวนมากทั้งด้านสถาปัตยกรรม ปฏิมากรรม ศิลปกรรม รวมถึงบทบาทด้านแหล่งเรียนรู้สรรพวิทยาต่าง ๆ

ทั้งนี้ “จารึกวัดโพธิ์” ได้รับการยกย่องขึ้นทะเบียนเป็น“มรดกความทรงจำแห่งโลก”จากองค์การ UNESCO เมื่อปี พ.ศ.2554 ปรากฏภูมิปัญญาด้านการแพทย์แผนไทยเกี่ยวกับตำรายา ตำรานวด และองค์ความรู้ต่าง ๆ ของปราชญ์ไทย ซึ่งมีการบันทึกลงในศิลาจารึกอยู่ที่ศาลาราย รวมถึงรูปปั้นรูปหล่อฤาษีดัดตนตั้งอยู่ภายในบริเวณวัดให้ได้ศึกษาเรียนรู้สืบมาจนถึงปัจจุบัน สะท้อนให้เห็นถึงวิธีคิดด้านการดูแลรักษาสุขภาพของไทยอย่างเป็นระบบ และเป็นเหตุเป็นผลแบบวิทยาศาสตร์ที่มีมาตั้งแต่ยุคต้นรัตนโกสินทร์ช่วงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ซึ่งต่อมารัฐบาลได้ถวายพระราชสมัญญานาม “พระบิดาแห่งการแพทย์แผนไทย” เมื่อปี พ.ศ.2558 ผลงานวิจัยเรื่อง“ตำรายาในศิลาจารึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม: จัดระบบวิธีคิดใหม่ การดูแลรักษาสุขภาพอนามัย” โดย รองศาสตราจารย์ประทีป ชุมพล ซึ่งได้ศึกษาค้นคว้าแนวคิดใหม่จากการสำรวจลักษณะทางสถาปัตยกรรมภายในวัดที่วิเคราะห์ได้ว่า เนื้อหาจารึกสอดคล้องกับการออกแบบการใช้พื้นที่ วิธีคิดของปราชญ์แพทย์แผนไทยประกอบด้วยความรู้เรื่องการเกิดในศาลาแม่ซื้อฤาษีดัดตนและการนวดแบบหัตถบำบัด มีการรักษาสุขภาพด้วยยาสมุนไพรตามตำราสรรพคุณยา จากนั้นจึงเป็นการรักษาตามคัมภีร์แพทย์สมุฏฐานวินิจฉัยโดยหมอนำไปสู่การสั่งยาให้ผู้ป่วยเป็นขั้นตอนท้ายสุด รวมถึงข้อสันนิษฐานว่าในการสร้างวัดได้เน้นให้มีพื้นที่สำหรับฆราวาสเข้ามาเรียนรู้เรื่องเหล่านี้ด้วย

ดังนั้น จึงได้จัดการสัมมนาครั้งนี้ขึ้น เพื่อเป็นนำเสนองานวิจัยให้นักวิชาการ นักศึกษานักวิชาชีพด้านการแพทย์แผนไทย หน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่เกี่ยวข้อง รวมถึงผู้สนใจทั่วไปได้รับรู้เพื่อประโยชน์ในการศึกษา เรียนรู้ทำความเข้าใจเกี่ยวกับภูมิปัญญาด้านการแพทย์แผนไทยต่อไป