ชัวร์ก่อนแชร์: ไข้เลือดออกระบาดเพราะยุงลายกลายพันธุ์ จริงหรือ?

30 มิถุนายน 2568
แปลและเรียบเรียงบทความ : อดิศร สุขสมอรรถ
ตรวจทานและพิสูจน์อักษร : คมส์ธนนท์ ศุขอัจจะสกุล

ข้อมูลน่าสงสัย :

มีข้อมูลเท็จเกี่ยวกับการระบาดของไข้เลือดออกเผยแพร่ทางสื่อสังคมออนไลน์ในต่างประเทศ โดยอ้างว่าเบื้องหลังการแพร่ระบาดของไข้เลือดออกในประเทศบราซิลเมื่อช่วงต้นปี 2024 มีที่มาจากโครงการตัดต่อพันธุกรรมยุงลายโดยบริษัทของประเทศอังกฤษ จนยุงลายกลายพันธุ์ที่เพาะเลี้ยงหลุดไปขยายพันธุ์ต่อในสิ่งแวดล้อม

บทสรุป :

1.โครงการเพาะยุงลาย GMO มีจุดประสงค์ป้องกันการระบาดของไข้เลือดออก
2.ยุงลาย GMO มีแต่ตัวผู้ซึ่งไม่กัดคน
3.ไข่ตัวเมียที่ผสมพันธุ์กับยุงลาย GMO จะไม่ฟักเป็นตัว

FACT CHECK : ตรวจสอบข้อเท็จจริง :

ช่วงต้นปี 2024 ซึ่งเป็นช่วงฤดูฝนในบราซิล เกิดปัญหาการแพร่ระบาดของไข้เลือดออกจากไวรัสเดงกี่อย่างรุนแรง หลังพบผู้ติดเชื้อมากกว่า 1 ล้านรายในช่วง 2 เดือน เพิ่มจากช่วงเดียวกันของปีก่อนถึง 4 เท่า และส่งผลให้มีผู้เสียชีวิต 195 ราย

แม้โครงการเพาะพันธุ์ยุงลายตัดต่อพันธุกรรมในบราซิล จะนำยุงลายที่เพาะเลี้ยงไปปล่อยยังสิ่งแวดล้อมตามที่กล่าวอ้าง แต่โครงการดังกล่าวไม่ใช่สาเหตุการแพร่ระบาดของไข้เลือดออกในบราซิล เพราะโครงการดังกล่าวมีจุดประสงค์เพื่อหยุดยั้งการแพร่ระบาดของไวรัสเดงกี่โดยเฉพาะ

โครงการเพาะยุงลาย GMO

โครงการดังกล่าวเป็นผลงานของ Oxitec บริษัทเทคโนโลยีชีวภาพจากประเทศอังกฤษ ที่เพาะเลี้ยงยุงลายสายพันธุ์ Aedes Aegypti เพศผู้ โดยตัดต่อพันธุกรรมให้มียีนที่ทำให้หลังจากผสมพันธุ์แล้ว ตัวอ่อนเพศเมียจะตายก่อนฟักเป็นตัว

เนื่องจากมีแต่ยุงลายเพศเมียเท่านั้นที่เป็นพาหะของไวรัส การปล่อยยุงลายกลายพันธุ์ไปผสมพันธุ์ในธรรมชาติ จะช่วยให้ประชากรยุงลายเพศเมียซึ่งเป็นสาเหตุของไข้เลือดออกจากไวรัสเดงกี่มีปริมาณลดลง

Oxitec ได้นำกล่องที่บรรจุน้ำที่มีไข่ของยุงลายกลายพันธุ์ไปวางไว้ตามบริเวณที่มีปัญหายุงลายชุกชุม เช่นในเมืองซูซาโน รัฐเซาเปาโล ซึ่งเคยประกาศภาวะฉุกเฉินจากการระบาดของไข้เลือดออก

ผ่านไป 10 วันเมื่อไข่ของยุงลายกลายพันธุ์ฟักเป็นตัว ยุงจะออกไปทำการผสมพันธุ์กับยุงลายเพศเมียในชุมชน ซึ่งผลการเปรียบเทียบพบว่าจำนวนยุงลายในชุมชนที่มีการปล่อยยุงลายกลายพันธุ์ในธรรมชาติ มีจำนวนยุงลดลงมากกว่าชุมชนข้างเคียงถึง 90%

ผลตอบรับการใช้ยุงลาย GMO รับมือไข้เลือดออก

การตัดต่อพันธุกรรมยุงลาย เคยเป็นโครงการที่สร้างข้อโต้แย้งถึงความเหมาะสม โดยปี 2020 องค์การอนามัยโลกมองว่า โครงการดังกล่าวมีปัญหาด้านจริยธรรม ความปลอดภัย และธรรมาภิบาล ส่วนผู้เชี่ยวชาญบางส่วนก็กังวลถึงผลกระทบต่อระบบนิเวศ เช่น ผลกระทบต่อห่วงโซ่อาหาร

แต่กระนั้น โครงการใช้ยุงลายกลายพันธุ์รับมือไข้เลือดออกของบริษัท Oxitec ได้รับการสนับสนุนอย่างดีจากทางการของประเทศบราซิล

สํานักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (EPA) ได้รับรองความปลอดภัยของวิธีการดังกล่าว หลังการสำรวจเบื้องต้นพบว่า การปล่อยยุงลายกลายพันธุ์ไม่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์และสิ่งแวดล้อม นำไปสู่โครงการปล่อยยุงลายกลายพันธุ์ในรัฐฟลอริดาและแคลิฟอร์เนียเมื่อปี 2023

ข้อมูลอ้างอิง :

https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/biotech-company-bets-gmo-mosquitoes-fight-dengue-brazil-cases-surge-2024-02-28/
https://www.reuters.com/article/fact-check/social-media-posts-misrepresent-bill-gatess-initiatives-to-tackle-world-poverty-idUSL1N2MY0MZ/
https://factcheck.afp.com/doc.afp.com.34KW7LP