กูรูรัวยิบ ‘มูเก็ตติ้ง’ ความเชื่อ+การตลาด จับไมค์ เมาท์ซีรีส์ดัง ‘สาธุ’ วิพากษ์ดุ ปม 'แก้ชง'

กูรูรัวยิบ ‘มูเก็ตติ้ง’ ความเชื่อ+การตลาด จับไมค์ เมาท์ซีรีส์ดัง ‘สาธุ’ วิพากษ์ดุ ปม ‘แก้ชง’

เมื่อวันที่ 3 เมษายน ที่ศูนย์ประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ชั้น LG ฮอลล์ 5-7 สมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย (PUBAT) พร้อมด้วยพันธมิตรสำนักพิมพ์ ร่วมจัดงาน ‘สัปดาห์หนังสือแห่งชาติ ครั้งที่ 52 และสัปดาห์หนังสือนานาชาติ ครั้งที่ 22’ ตั้งแต่วันที่ 28 มีนาคม – 8 เมษายนนี้

เวลา 18.00 น. เริ่มกิจกรรม Matichon’s Special talk หัวข้อ ‘มูเก็ตติ้งที่ต้องเล่า’ ในแนวคิดคติความเชื่อแบบจีนที่นำมาซึ่งการตลาด ไขคำตอบด้วยความเชื่อที่ถูกต้องตามขนบธรรมเนียม โดยนายสมชาย แซ่จิว ผู้เชี่ยวชาญด้านวัฒนธรรมจีนและหนึ่งในคณะนักผู้เขียนหนังสือ ‘ศาสตร์แห่งโหร ๒๕๖๗’ พร้อมแฟนหนังสือมาร่วมล้อมวงฟังกันอย่างหนาแน่น

นายสมชายกล่าวว่า คำว่า ‘มูเก็ตติ้ง’ เป็นคำใหม่ เป็นการผสมกันระหว่าง ‘มูเตลู’ กับ ‘มาร์เก็ตติ้ง’ เข้าด้วยกัน ซึ่งเราต้องเริ่มมาเข้าใจที่มาของคคำว่ามูเตลูเสียก่อน

“เมื่อ 1979 มีชื่อหนังของอินโดนีเซียว่า Penangkal limu Teluh เป็นหนังเกี่ยวกับผู้หญิง 2 คนที่ไปรักผู้ชายคนเดียวกัน แล้วก็ใช้ไสยศาสตร์แย่งคู่กัน จนเกิดการกร่อนเสียงมาเป็น มูเตลู ซึ่งผมไม่มั่นใจว่าใครเป็นคนขุดมาใช้ แต่ผมสันนิษฐานโดยส่วนตัวว่า น่าจะเป็น LGBTQ+ ด้วยกันเอง เพราะคนเหล่านี้เก่งเรื่องการบัญญัติศัพท์ ในแง่ขอวความหมายการชื่นชอบในไสยศาสตร์ จนตอนหลังเราก็เรียกกันว่า สายมู ” นายสมชายเล่า

นายสมชายกล่าวว่า การมูเตลูอยู่คู่สังคมไทยและสังคมโลกมานาน คือ เรื่องเกี่ยวกับไสยศาสตร์ เพราะถ้าถ้าใครอ่านหนังสือ Capitalism Magic Thailand ของ อ.ปีเตอร์ เอ แจ็กสัน พูดไว้ชัดเลยว่าวัฒนธรรม มูเตลู หรือความเชื่อทางศาสนา เรียกว่า หักปากกาเซียน เพราะ Max Weber เสนอว่าเมื่อวัฒนธรรมเจริญขึ้น คนมีความรู้มากขึ้น พวกความเชื่อที่อยู่เหนือเหตุผล มันจะค่อยลดความนิยมลง แต่สิ่งเหล่านี้กลับอยู่คู่กับสังคมไทย และสังคมโลกมาโดยตลอด

“เมื่อเราไม่มั่นคงทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็นทางการเมือง สถานภาพทางการเงิน สิ่งที่คนจะแสวงหายึดเหนี่ยวจิตใจ จะหาจากไหนล่ะ เราก็หาจากความเชื่อแบบนี้ พอคนนิยมมูเตลูมากขึ้น ก็จะมีช่องทางการตลาด ทำการค้าจนเกิดเป็นมูเก็ตติ้งขึ้นมา” นายสมชายอธิบาย

นายสมชายกล่าวว่า ในต่างประเทศมีเรื่องแบบนี้อีกมาก เช่น เรื่องเครื่องราง มันมีกันมานานมาก เพราะเมื่อก่อนที่จะเกิดศาสนาคริสต์ นิกายโปรเตสแตนต์ มีสันตะปาปาองค์หนึ่งอยากจะบูรณะวาติกันครั้งยิ่งใหญ่ ซึ่งมันต้องใช้เงินเยอะ จนเกิดการเรี่ยไรเงิน เกิดการขายเครื่องรางที่ชื่อว่า ‘ใบไถ่บาป’

“คริสต์ตอนนั้นเขาเชื่อว่า เมื่อตายไปแล้วจะต้องถูกไฟเผาชำระบาป ฉะนั้นเมื่อซื้อใบไถ่บาปมากท่าไหร่ ก็จะถูกไฟชำระบาปน้อยลงเท่านั้น ถ้าว่าสิ่งนี้คือมูเตลู หรือ เครื่องรางไหม ก็ใช่ เพราะฉะนั้น บาทหลวงมาร์ติน ลูเธอร์ ออกมาต่อต้านและก่อเกิดนิกายโปเตสแตนส์ขึ้น เห็นไหมว่าเรื่องมูเตลูเป็นสิ่งที่มีมานานแล้ว และส่งผลกับโลกอย่างมาก หรืออย่างน้อยก็ส่งผลต่อประวัติศาสตร์ ซึ่งเป็นเรื่องราวส่วนหนึ่งของยุโรป” นายสมชายเล่า

เมื่อถามว่า เกิดแบรนด์สินค้า ‘มูเก็ตติ้ง’ ขึ้นมาแล้ว สังคมจะมีการเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางใด?

นายสมชายกล่าวว่า จากเดิมที่เรามีเครื่องรางของขลังอยู่แล้ว แต่พอเอามาร์เก็ตติ้งไปจับ มันทำให้เข้าถึงคนมากขึ้น ตามหลักจากเดิมหลักการตลาดที่ใช้ ‘4P’ คือ Product Price Promotion และ Place แต่มูเก็ตติ้งปรับบมาเป็นหลัก ‘4E’

“หลัก 4E ได้แก่ 1. Experience แชร์ประสบการณ์ห้อยของขลังแล้วแทงหวยถูก หรือ รถคว่ำแล้วไม่ตาย 2. Exchange เมื่อก่อนเราจะซื้อของต้องคำนวณจากต้นทุนราคาวัตถุดิบ แต่ตอนนี้คนพร้อมที่จะแลกเปลี่ยนโดยไม่ได้ขึ้นตรงกับวัตถุดิบ ที่ทุกคนพร้อมจะแลก 3. Everywhere จากเดินที่เราต้องไปมูตามวัด แต่ตอนนี้เราสามารถแก้ชงผ่านเว็บไซต์ได้ทุกที่ 4. Evangelism ทำให้ผู้บริโภคเป็นสาวก คุณไม่ต้องลด แลก แจก แถม แต่ไม่ว่ายังไงเขาก็จะเข้ามาหาเรา ถ้าเราดูซีรีส์สาธุ เราจะเห็นภาพได้เคลียร์ประมาณหนึ่งเลย ตอนนี้มันไม่ใช่แค่มูอย่างเดียวแล้ว แต่มันมีพลังของการตลาดเข้ามาด้วย” นายสมชายชี้

เมื่อถามว่า หากต้องยกตัวอย่างสิ่งของใกล้ตัวที่เรามักจะมูกันคืออะไร?

นายสมชายกล่าวว่า ส่วนตัวมองว่า การชง แก้ไม่ได้ ทำได้แค่หลีกเลี่ยง

“มันเป็นหลักฮวงจุ้ยและหยินหยางอยู่แล้ว เช่น นับไป 6 ปีตามปฏิทินศาสตร์แห่งดวงดาว มันจะเป็นปีที่ชงกับเรา เรื่องนี้เป็นเรื่องที่แก้ไม่ได้ อย่างไรแล้วดาวมันก็ต้องประทะกันอยู่แล้ว คนที่รู้จะทำได้แค่การหลีกเลี่ยง และระมัดระวังในการใช้ชีวิต เพราะพลังชีพเราจะอ่อน

ตอนนี้กลายเป็นว่าทุกวัด ศาลเจ้า จัดพิธีแก้ชงกันหมด คือ ได้เงินแหละ พูดแบบไม่เกรงใจเลย แต่ผมมองว่ามันควรผ่านความรู้ และความเข้าใจ อย่างที่เขาพูดว่าการแก้ชงเป็นเรื่องของคนโง่ มันก็ถูกต้องบางส่วน เพราะเราไม่ให้ความรู้ที่ถูกต้องกับเขา” นายสมชายกล่าว

นายสมชายกล่าวต่อไปว่า พอปีใหม่ Happy new year ขึ้นมา คนก็วิ่งไปแก้ชงกันเต็มวัด แต่เอาตามจริงตามศาสตร์จีนมันยังไม่เปลี่ยนปี มันเกิดพราะเราได้ให้ความรู้ที่ถูกต้องกับเขาไง ซึ่งเรื่องการมูมันไม่ผิด ถ้าเราเข้าใจเรื่องนี้มันจะทำให้เรื่องนี้ดีขึ้นว่าเราไม่สามารถแก้เรื่องนี้ได้ แต่กันไม่ให้เกิดขึ้นได้ ถ้าคุณมีคุณภาพและคุณธรรม คุณสามารถชนะชงได้อยู่แล้ว

เมื่อถามว่าคนที่ไปไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ถือว่าเป็นความงมงายหรือไม่?

นายสมชายกล่าวว่า มันจะไม่ใช่เรื่องงมงาย ถ้าเราเอาความรู้ให้เขาเงยหน้าขึ้นมา อย่างเรื่องฮวงจุ้ย หรือ หยินยาง มีเหตุผลของมัน ถ้าเราสามารถอธิบายสิ่งเหล่านี้ได้ ทำให้เขาเงยหน้าขึ้นมาด้วยวิชาความรู้ เรื่องมูก็ไม่ใช่ความผิดอะไร เพราะว่ามันเป็นเรื่องของความมั่นคงในจิตใจ

“อ.ปีเตอร์ก็บอกว่า เรื่องมูเป็นเรื่องของคนที่ไม่มั่นคงในจิตใจ หรือ แม้กระทั่งคนที่ด้อยโอกาสในสังคม เขาไม่ได้อยู่เหนือคนอื่น แล้วอะไรล่ะ เป็นสิ่งที่เขาสามารถยึดได้ง่ายกว่า และมีต้นทุนที่ต่ำกว่า ไม่ใช่สิ่งเหล่านี้หรือ มันเป็นเรื่อง Wealth การบูชาในเรื่องของเงินตรา ทุนนิยมต่างๆ มันเป็นแก่นกลางของสิ่งสารพัดมูในทุกวันนี้” นายสมชายกล่าว

เมื่อถามว่า หากต้องแนะนำการไหว้ศาลเจ้าที่ถูกต้อง ควรทำอย่างไร?

นายสมชายกล่าว ตอนนี้คนนิยมไปไหว้เจ้ากันมาก และมันเป็นอะไรที่สนุก เพราะมันเป็นฟังก์ชั่นของคนจีนโพ้นทะเลที่มีประสิทธิภาพภาพมาก เป็นศูนย์รวมจิตใจของผู้คน หรือ แต่ก่อนเป็นจุดนัดชุมนุมของอั้งยี่ทั้งหลาย รวมถึงการเป็นเอ็นเตอร์เทนเมนต์ เช่น งิ้ว ถ้าอนุกรรมการซอฟต์พาวเวอร์ทำเรื่องนี้ก็น่าสนุกเหมือนกัน

“การไหว้ศาลเจ้าจีนต่างจากการไหว้ที่วัด เพราะเทพเจ้าจีนขอเลยไม่ต้องบน อยากได้อะไรแค่ขอ ขอแล้วได้ค่อยมาแต้งกิ้ว (Thank you) ซึ่งเทพเจ้าจีนกับไต้หวันมีความเข้มข้นมาก จนมีคำพูดว่าเทพเป็นบ่าว คนเป็นนาย เรียกง่ายๆว่าเทพเป็นรับใช้มนุษย์ ถ้าเราขอแล้วไม่ได้ ศาลเจ้านั้นก็จะเสื่อมไปเลยโดยอัตโนมัติ เสื่อมความนิยมไปเอง หรือ ถ้าศาลไหนให้ได้ ก็จะเจริญรุ่งเรืองขึ้นมา

เช่น ศาลเจ้าพ่อกวนอู คลองสาน คนไปไหว้กันเยอะและไม่ต้องไปบน จะเห็นว่ามีโฉนดที่ดินเหน็บเต็มไปหมด เพราะคนขอเรื่องการค้าขายที่ดิน เรื่องเทพเจ้าเหมือนมัลติเวิร์ส เทพเจ้าจะมีฟังก์ชั่นของเขา ขอเรื่องสุขภาพกับเจ้าแม่กวนอิม” นายสมชายเผย

นายสมชายกล่าวว่า วิธีการไหว้เราต้องเริ่มไหว้จากฟ้าดินก่อน แล้วค่อยเข้าไปไหว้ในศาลเจ้าที่ประทับอยู่ หรือ ศาลเจ้าฮกเกี้ยน ต้องเข้าประตูทางขวา เป็นประตูมังกร ซึ่งเป็นหลักแนวคิดเดียวกับด้านความมงคลประจำทิศ

“คนไต้หวันเรียกว่า เข้าประตูมังกรขอพรเทพพระเจ้า ออกประตูเสือไม่เหลือโชคร้าย การไหว้เทพพระเจ้าจีนเป็นเรื่องสนุก ถ้าเรารู้ที่มาที่ไป รู้วิธีไหว้มันจะเป็นเรื่องที่อยู่คู่กับชีวิตคน โดยเฉพาะคนกับจีน” นายสมชายเผย

เมื่อถามตัวอย่างเครื่องรางที่แนะนำบูชาอย่างถูกวิธี คืออะไรบ้าง?

นายสมชายกล่าวว่า กังหัน ที่ได้จากวัดแชกงหมิวฮ่องกง ซึ่งคนไทยไปเยอะกันมากจนเจ้าหน้าที่วัดพูดไทยได้ มีความศักดิ์สิทธิ์จริง เพราะคนกวางตุ้งเขาไหว้กังหันลมกันอยู่แล้ว เชื่อว่าเป็นการกวักเอาความโชคดีเข้ามา

“แชกง เป็นทหารในราชวงศ์ซ่ง ช่วยกษัตริย์หนีมองโกลจนมาถึงฮ่องกง ก็มีอาจารย์คนไทยบางคนพูดถึงความศักดิ์สิทธิ์ว่า เวลาที่แชกงออกรบจะเอากังหันไปด้วยเสมอ แต่ความจริงแล้วไม่ใช่ กังหันเป็นของเทพอีกองค์หนึ่ง เขาเรียกว่า เทพกุมารเปลี่ยนใจ เป็นเทพที่ถือกีงหันนี้อยู่มาก่อน

หากถามว่าอยากชูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของตรงนี้ แต่เราไม่ได้ไปฮ่องกง ขอแนะนำวัดทิพยวารีวิหาร (วัดเจ้าพ่อมังกรเขียว) บ้านหม้อ แถวดิโอสยาม อันนี้ก็ศักดิ์สิทธิ์เหมือนกัน” นายสมชายกล่าว

นายสมชายกล่าวว่า วิธีการใช้กังหัน คือ ถ้าโชคดีอยู่แล้วก็หมุนตามเข็มนาฬิกาให้โชคดีเกิดอีก ถ้าโชคร้ายก็ให้หมุนทวน ให้โชคดีกลับมาหาเรา แต่เราไม่ต้องซีเรียส เพราะมูเก็ตติ้งทุกอย่างเป็นการสร้างสตอรี่ ถ้าเราให้ความรู้เขาก็ไม่ต้องมูแบบผิดๆ ไม่ต้องขนาดถึงขั้นต้องบูชาเอากังหันไปฝังเพชรนะ ซึ่งตนว่าไม่จำเป็น ความศักดิ์สิทธิ์อยู่ที่ใจของเราเป็นประธาน

เมื่อถามว่าคนทั่วไปสามารถมูแบบไม่เสียเงินได้หรือไม่ ?

นายสมชายกล่าว ได้ และไม่ควรเสียเงินด้วย ตามจริงแล้วถ้าเราเข้าไปตามศาลเจ้าของจีน หรือไต้หวัน เขาจะมียันต์แจกให้โดยที่ไม่ต้องเสียเงิน ส่วนของที่ต้องเสียเงินซื้อหาเป็นเรื่องของ 4E ที่พูดไป มันมีความพึงพอใจส่วนตัว

“ซีรีส์เรื่องสาธุ มันเป็นเรื่องของชนชั้นกลาง ที่เราจะเห็นการทำมาร์เก็ตติ้งว่า ยิ่งซื้อมากยิ่งจะได้โชคลาภมาก ผมมองว่ามันไม่จำเป็นขนาดนั้น เพราะตามหลักของคนจีนแล้ว มองว่าเทพเจ้า 50 คนอีก 50 หมายถึงว่า ขอพรและคุณต้องทำด้วย

ถ้าถามว่าคนจนมีสิทธิไหมครับ มีสิทธิครับ แต่มักจะโดนหลอกให้ซื้อคอร์สต่างๆ เพื่อเข้าถึงนิพพาน อันนั้นเป็นเรื่องไร้สาระ” นายสมชายชี้

แนะนำข้อเตือนใจของสายมูที่กำลังถลำลึก?

นายสมชายกล่าวว่า เอาเข้าจริงแล้วมันเป็นเรื่องของความพอใจ และถ้าเราเข้าใจหลักเหตุผลของมันจริง เราจะไม่ถลำลึกไปจนถึงขั้นซื้อเยอะขึ้นเพราะจากที่ดูรายการโหนกระแส ส่วนใหญ่คนที่โดนหลอกเป็นล้าน ถึงที่จุดหนึ่งแล้ว ก็จะมารู้ว่าตัวเองตัวโดนหลอก เราก็ควรจะระมัดระวังกันนิดนึง ถ้าให้ความรู้ได้ก็ควร

“ถ้าวัด ศาลเจ้ามีจิตสำนึกกันจริง น่าจะช่วยหันให้ความรู้ว่าการแก้ชงควรทำเมื่อไหร่ แล้วถ้าคนไม่มีทุนทรัพย์พอจะทำอย่างไร ถ้าเราปลูกฝังความเข้าใจเหล่านี้แล้ว คนที่เป็นเหยื่อคงลดน้อยลง เช่นทุกวันนี้เราไถติ๊กต็อกจะมีอีกหลายเจ้าแม่ ถ้าเรารู้อะไรแบบนี้แล้ว เราจะรู้ว่าอะไรควรเชื่อหรือไม่ควร” นายสมชายเผย

นายสมชายกล่าว ตนพูดเหมือนจะไม่เชื่อ แต่ที่บ้านมีเทพเจ้ากว่า 60 กว่าองค์ โดยที่ประการแรกเราไม่รบกวนคนอื่น สองคือไม่รบกวนตัวเอง อย่างเมื่อปี 2017 ไทเปเกิดม็อบเทพเจ้า มีการรณรงค์ไม่ให้ศาลเจ้าจุดธูป ศาลเจ้าก็ไม่พอใจกันมาชุมนุมประท้วงว่าไม่ได้ แต่สุดท้ายก็มีการเจรจา จนตอนหลังก็มีการปรับเปลี่ยน

“บางศาลเจ้าเหลือการจุดธูปแค่ 3 ดอกยาวๆก็พอแล้ว หรือ วัดหลงซาน ที่เราชอบไปขอคู่กัน ก็ไม่มีการจุดธูปแล้ว มีแค่เจ้าหน้าที่จุดธูปคนเดียว เพราะถือว่าการจุดธูปยังเป็นการสื่อสารกับเทพข้างบน หรือ พอเราได้เครื่องรางมา เราได้มาแค่ต้องแอคทิเวต (activate) ก่อน เช่น เอาไปวนธูปรอบกระถาง เห็นไหมว่าสุดท้ายแล้วก็มีการปรับเปลี่ยน และถ้าเรามีสติก็จะสามารถอยู่กับมันได้โดยไม่เบียดเบียนกัน” นายสมชายเผย

แนะนำหนังสือสำหรับคนที่อยากเข้าใจเรื่องของสายมูเพิ่ม ควรอ่านเล่มไหน?

นายสมชายกล่าวว่า ตนแนะนำหนังสือ ‘เทวา มนตรา คาถา เกจิ ไสยศาสตร์ยุคใหม่กับทุน(ไทย)นิยม และ ลอกคราบพุทธแท้ เราจะสามารถเข้าใจเรื่องพุทธศาสนากับชนชั้นกลางได้ เนื่องจากบางอย่างก็เป็นเรื่องที่เพิ่งสร้างสตอรี่ขึ้นมา บางอย่างเพิ่งสร้างขึ้น เหมาะกับคนที่อินซีรีส์สาธุในเน็ตฟลิกซ์

“ศาสตร์แห่งโหรเล่มปีนี้ ก็ถือว่าเป็นหนังสือประจำบ้านที่มติชนทำออกมาเรื่อยๆทุกปี มีการรวมโหรใหญ่ๆหลายคน มีส่วนที่ผมเขียนแนะนำการไหว้ศาลเจ้า หรือ การชงมันเกิดจากอะไร ก็จะอยู่ในเล่มนี้” นายสมชายทิ้งท้าย

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : กูรูรัวยิบ ‘มูเก็ตติ้ง’ ความเชื่อ+การตลาด จับไมค์ เมาท์ซีรีส์ดัง ‘สาธุ’ วิพากษ์ดุ ปม ‘แก้ชง’

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichon.co.th