ทำความเข้าใจภาวะลองโควิด vs ลองแวกซ์ ย้ำฉีดวัคซีนลดเกิดลองโควิด
The Bangkok Insight
อัพเดต 13 ก.พ. 2567 เวลา 02.45 น. • เผยแพร่ 13 ก.พ. 2567 เวลา 02.45 น. • The Bangkok Insightศูนย์จีโนมฯ ชวนทำความเข้าใจภาวะลองโควิด และลองแวกซ์ อาการไม่พึงประสงค์หลังฉีดวัคซีนโควิด-19 ผลวิจัยชัดวัคซีนป้องกันโควิด-19 ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดลองโควิดได้อย่างมาก
ศูนย์จีโนมทางการแพทย์ รพ.รามาธิบดี โพสต์เพจเฟซบุ๊ก Center for Medical Genomics เรื่อง ลองโควิด ตอนที่ 3 โดยระบุว่า
มาทำความเข้าใจภาวะลองโควิด และอาการไม่พึงประสงค์หลังฉีดวัคซีนโควิด-19
ความสัมพันธ์ระหว่างวัคซีนป้องกันโควิด-19 กับภาวะลองโควิดเป็นประเด็นที่ซับซ้อนและมีการวิจัยมาอย่างต่อเนื่องเพื่อหาคำตอบ
การฉีดวัคซีนป้องกันโควิด-19 ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดลองโควิดได้อย่างมาก มีการนำข้อมูลจากการศึกษาด้านวัคซีนโควิดจากหลายแหล่งมาวิเคราะห์รวมกัน (meta analysis) เพื่อให้เข้าใจอย่างครอบคลุมเกี่ยวกับประสิทธิภาพและความปลอดภัยของวัคซีนเหล่านี้สามารถแสดงให้เห็นว่าการฉีดวัคซีนสองโดสสามารถลดโอกาสที่จะเกิดลองโควิดได้ประมาณ 36.9%
การฉีดวัคซีนเชื่อมโยงกับความเสี่ยงที่ลดลงของลองโควิดโดยประสิทธิภาพของวัคซีนป้องกันการเกิดลองโควิดจะอยู่ระหว่าง 29% ถึง 52%
ในประชากรที่ได้รับการฉีดวัคซีนครบโดสตามเกณฑ์กำหนด อุบัติการณ์ของลองโควิดนั้นต่ำกว่ากลุ่มที่ไม่ได้รับการฉีดวัคซีนเกือบ 21%
บุคคลที่ได้รับวัคซีนป้องกันโควิด-19 อย่างน้อย 1 โดสก่อนติดเชื้อไวรัส มีโอกาสน้อยที่จะประสบกับอาการลองโควิดถึงประมาณ 4 เท่าเมื่อเทียบกับผู้ที่ไม่ได้รับการฉีดวัคซีน
ผลข้างเคียงที่พบบ่อยของวัคซีนป้องกันโควิด-19 ได้แก่ อาการปวด บวม และแดงบริเวณที่ฉีด รวมถึงอาการทางระบบ เช่น เหนื่อยล้า ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ หนาวสั่น มีไข้ คลื่นไส้ และต่อมน้ำเหลืองบวมที่ใต้วงแขนด้านข้าง ของตำแหน่งที่ฉีด
ผลข้างเคียงที่พบได้ไม่บ่อยนักคือ วัคซีนป้องกันโควิด-19 บางชนิด เช่น วัคซีนที่พัฒนาโดยใช้ไวรัสเป็นพาหะมีความเชื่อมโยงกับความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นของการเกิดลิ่มเลือด รวมถึงภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำในสมอง (CVST) และกลุ่มอาการภาวะเกล็ดเลือดต่ำ
วัคซีน mRNA มีความเกี่ยวข้องกับกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบและเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบในบางกรณีซึ่งพบไม่บ่อยนัก โดยส่วนใหญ่เกิดในวัยรุ่นและผู้ใหญ่วัยหนุ่มสาว โดยเฉพาะเพศชาย หลังจากได้รับเข็มที่สอง
แม้จะมีผลข้างเคียงที่พบไม่บ่อยเหล่านี้ แต่ประโยชน์โดยรวมของการฉีดวัคซีนป้องกันโควิด-19 ในการป้องกันการเจ็บป่วยรุนแรง ลดการเกิดลองโควิด และลดอัตราการเสียชีวิตก็มีมากกว่าความเสี่ยงมาก
ความไม่แน่นอนบางประการเกี่ยวกับวัคซีนและลองโควิด
กลไกที่แน่นอนของวัคซีนที่อาจส่งผลต่อความเสี่ยงที่จะเกิดอาการลองโควิดยังไม่เป็นที่เข้าใจอย่างถ่องแท้
แม้ว่าหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จะชี้ให้เห็นถึงผลของการฉีดวัคซีนช่วยป้องกันอาการลองโควิด แต่ก็ยังไม่อาจฟันธงลงไปได้เพราะบางคนที่ได้รับการฉีดวัคซีนแล้วก็ยังคงเกิดอาการลองโควิดได้เช่นกัน
นอกจากนี้ยังมีงานวิจัยใหม่เกี่ยวกับอาการที่เรียกว่า ลองแวกซ์(Long Vax) ซึ่งแสดงอาการคล้ายกับอาการลองโควิด (Long COVID) แต่อาจถูกกระตุ้นจากตัววัคซีนไม่ใช่จากไวรัส เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นได้และจำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อทำความเข้าใจความชุกและกลไกของ อาการ ลองแวกซ์ เพื่อแยกให้ออกจาก ลองโควิด
ข้อเปรียบเทียบระหว่าง ลองแวกซ์ กับ ลองโควิด
ลองแว็กซ์
- ลองแว็กซ์ (Long post-COVID vaccination syndrome :LPCVS)" หมายถึงอาการที่อาจเกิดขึ้นระยะยาวหลังจากได้รับวัคซีนป้องกันเชื้อโควิด-19
- อาการอาจรวมถึงอาการปวดหัว เหนื่อยล้า ปัญหาความดันโลหิต อัตราการเต้นของหัวใจผิดปกติ โรคระบบประสาท หูอื้อ และกลุ่มอาการหัวใจเต้นเร็วระหว่างเปลี่ยนท่า (POTS)
- ถือเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นไม่บ่อยนัก มีข้อมูลทางคลินิกตีพิมพ์ในวารสารวิชาการให้สืบค้น อ้างอิง ไม่มากนัก
- ไม่ใช่โรคแต่เป็นกลุ่มอาการ
ลองโควิด
- หมายถึงภาวะหรืออาการระยะยาวที่คงอยู่ภายหลังจากการติดเชื้อโควิด-19 อย่างเฉียบพลัน
- อาการลองโควิดเป็นสภาวะที่ซับซ้อน มีผลกระทบต่อหลายอวัยวะ และนำไปสู่อาการทางระบบประสาทและการรับรู้ เช่น
- อาการป่วยไข้หลังออกกำลังกาย (อาการแย่ลงหลังจากออกแรงทางร่างกายหรือจิตใจ แม้จะเล็กน้อยก็ตาม)
- ความเหนื่อยล้า
- ภาวะสมองล้า
- อาการวิงเวียนศีรษะ
- ความจำเสื่อม และความบกพร่องทางสติปัญญา
- อาการทางเดินอาหาร
- ใจสั่น หัวใจเต้นเร็ว
- ปัญหาเกี่ยวกับความต้องการหรือความสามารถทางเพศ
- สูญเสียการรับกลิ่นหรือรสชาติ
- ความกระหายน้ำ
- อาการไอเรื้อรัง
- อาการเจ็บหน้าอก
โดยรวมแล้ว ลองโควิดเป็นสภาวะที่มีความซับซ้อนและมีผลกระทบระยะยาวต่อสุขภาพ ภาวะลองโควิดทำให้ร่างกายอ่อนแอลงหลังการติดเชื้อ ไวรัสโคโรนา 2019 (SARS-CoV-2) พบมากกว่า 10% ของผู้ติดเชื้อโควิด-19 และพบมากกว่า 200 อาการ ส่งผลต่ออวัยวะหลายระบบ ทั่วโลกมีผู้ป่วยอาการลองโควิดประมาณ 65 ล้านคนที่ต้องทนทุกข์ทรมาน โดยมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น
ประเด็นสำคัญที่ควรคำนึง
- การฉีดวัคซีนยังคงเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการป้องกันตนเองจากผลกระทบด้านลบของโรคโควิด-19 รวมถึงลองโควิด
- แม้ว่าวัคซีนจะไม่ได้ขจัดความเสี่ยงของการเกิดลองโควิดได้อย่างสมบูรณ์ แต่หลักฐานแสดงให้เห็นอย่างชัดเจนว่าสามารถลดความเสี่ยงได้อย่างมาก
- หากกังวลเกี่ยวกับลองโควิดหรือลองแว็กซ์ โปรดปรึกษาแพทย์เพื่อขอคำแนะนำเฉพาะบุคคลโดยพิจารณาจากสุขภาพและปัจจัยเสี่ยงส่วนบุคคล
อ่านข่าวเพิ่มเติม
- 'หมอธีระวัฒน์' สรุป 10 เรื่องควรรู้ 'ลองโควิด' แนะวิธีสร้างภูมิคุ้มกัน
- 16 ข้อควรรู้ ‘ลองโควิด’ พร้อมแนะวิธีป้องกันที่ดีที่สุด
- หมอธีระวัฒน์ จับตา 'ความจริงของลองโควิด-ผลกระทบวัคซีน' หลังพบการเสียชีวิตสูงผิดปกติ หลังช่วงโควิดระบาด
ติดตามเราได้ที่