เกร็ดการแย่งอำนาจครั้งสำคัญสมัยต้นสุโขทัย "พ่อขุนบางกลางหาว" ถึง "พระยาลิไท"
คำถามคลาสสิกเกี่ยวกับประวัติศาสตร์การเมืองไทย มักมีประโยคว่า “แย่งอำนาจ ปฏิวัติ รัฐประหาร” ครั้งแรกในประวัติศาสตร์ไทย เกิดขึ้นเมื่อไหร่? ที่ไหน?”
ประเด็นเรื่องแย่งอำนาจ ปฏิวัติ รัฐประหาร ถูกเอ่ยถึงในคอลัมน์ “คำให้การของบรรณาธิการ สุจิตต์ วงษ์เทศ” ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับตุลาคม 2535 สุจิตต์ วงษ์เทศ กล่าวว่าเรื่องนี้ “ตอบไม่ได้” โดยให้เหตุผลว่า “ยังไม่เข้าใจถ่องแท้ถึงความหมายทางการเมืองของศัพท์ที่ว่า ‘แย่งอำนาจ-ปฏิวัติ-รัฐประหาร’ ซึ่งมีเงื่อนไขของเวลาและสถานที่ด้วย” ไม่เพียงเท่านั้น ยังมีประเด็นประวัติศาสตร์ไทยว่าเริ่มกันที่ไหน? เมื่อไหร่? อีกปมหนึ่ง
ในบทความเดียวกัน สุจิตต์นำข้อมูลแบบคุยกันสนุกๆ ยกมาเป็นตัวอย่างเล่าสู่กันฟัง ว่าด้วยเหตุแย่งอำนาจครั้งสำคัญในสมัยต้นๆ กรุงสุโขทัย เท่าที่มีหลักฐานจากศิลาจารึกสมัยสุโขทัย โดยข้อมูลที่สุจิตต์บอกเล่าโดยย่อ มีดังนี้
“พ่อขุนศรีนาวนำถุม (เป็นพ่อของพ่อขุนผาเมือง) เป็นผู้สร้างแคว้นสุโขทัย จึงนับเป็นกษัตริย์องค์แรกของแคว้นสุโขทัย (ประวัติศาสตร์ไทยเขียนผิดเป็นพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ เรื่องนี้พูดกันมาหลายครั้งแล้ว แต่กระทรวงศึกษาฯ ยังไม่แก้ไขให้ถูกต้อง) [ในบริบทเมื่อ พ.ศ. 2535 – กองบก.ออนไลน์]
ต่อมามีผู้ก่อการชื่อ ‘ขอมสบาดโขลญลำพง’ ยกพหลพลโยธายึดอำนาจจากพ่อขุนศรีนาวนำถุมได้ แล้วปกครองเมืองสุโขทัย
ไม่นานนัก พ่อขุนบางกลางหาวกับพ่อขุนผาเมืองร่วมกันยึดอำนาจจาก‘ขอมสบาดโขลญลำพง’ สำเร็จ
พ่อขุนบางกลางหาวได้เป็นกษัตริย์ในชื่อ ‘ศรีอินทราทิตย์’**
(เรื่องราวตอนนี้มีรายละเอียดปลีกย่อยมาก ผมเคยเขียนไว้แล้วในหนังสือชื่อ ‘แคว้นสุโขทัย รัฐในอุดมคติ’…)
จารึกพ่อขุนรามคำแหง เล่าเรื่องต่อไปอีกว่า ขุนสามชนเจ้าเมืองฉอด (แม่สอด) ยกไพร่พลมาตีเมืองตาก แต่ถูกปราบปราม
นี่ก็มีเป้าหมายยึดอำนาจ แต่ทำไม่สำเร็จ
อีกตอนหนึ่งอยู่ในจารึกสุโขทัยเหมือนกันเรียก ‘จารึกวัดป่ามะม่วง’ มีความโดยย่อว่า
พระยาลิไท (หลานพ่อขุนรามคำแห่งหรือศรีรามราช) เป็นเจ้าครองเมืองศรีสัชนาลัย
ส่วนเมืองสุโขทัยมีเจ้าครองอีกองค์หนึ่ง แต่ไม่รู้ว่าใคร?
วันหนึ่งในปี พ.ศ. 1890 พระยาลิไทก็ตบแต่งพลโยธายกออกจากเมืองศรีสัชนาลัยไปยึดอำนาจเมืองสุโขทัยในจารึก (เขียนเป็นอักษรเขมรและภาษาเขมร) กล่าวว่า
(พระยาลิไท) ‘มีพระบัณฑูรให้ไพร่พลทั้งหลายเข้าระดมฟันประตู ประหารสัตรูทั้งหลาย…บัดนั้นจึงเสด็จพระราชดำเนินเข้าเสวยราชย์…’**
ก็ยึดอำนาจนั่นแหละ
ประวัติศาสตร์มักยกย่องว่าพระยาลิไทไม่ฝักใฝ่การสู้รบปรบมือ เพราะฝักใฝ่ทางธรรมแบบ ‘อหิงสา อโหสิ’ แต่จารึกที่พระยาลิไทโปรดให้ทำขึ้นเองกลับบอกว่าทรงได้อำนาจมาจากการสู้รบเพื่อยึดอำนาจ แล้วหลักฐานอื่นๆ ระบุไว้ชัดเจนว่าทรงรักษาอำนาจด้วยการทำสงครามตลอดสมัย
ท้ายที่สุดก็ถูกฝ่ายอยุธยาร่วมมือกับสุพรรณบุรีมายึดอำนาจพระยาลิไทแล้วบังคับให้ออกบวชด้วยซ้ำ (มีรายละเอียดอยู่ในหนังสือชื่อ ‘ศาสนาและการเมืองกรุงสุโขทัย’ ของพิเศษ เจียจันทร์พงษ์ ที่ศิลปวัฒนธรรมพิมพ์จำหน่ายเมื่อ พ.ศ. 2528)…”
อ่านเพิ่มเติม :
- พ่อขุนรามคำแหง ไม่ได้ทำศิลาจารึกพ่อขุนรามฯ แต่ทำขึ้นสมัย “ลิไทย” ด้วยเหตุผลทางการเมือง
- พ่อขุนรามคำแหงไปเมืองจีน เอาเทคโนโลยีทำถ้วยชามกลับมาสุโขทัยจริงหรือ?
- ผ่าหนังสือ “แบบเรียน” ยุคสุโขทัยถึงคณะราษฎร การศึกษาเจริญช้า เกี่ยวกับแบบเรียนไหม?
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 19 สิงหาคม 2563