"เอ็น.เดนโดรสไตลา" ดอกไม้เก่าแก่ที่สุดในโลก

ทีมศึกษาวิจัยด้านธรณีวิทยาและบรรพชีวินวิทยาของจีน นำโดย รองศาสตราจารย์ ฟู่ เฉียง นักวิชาการประจำสถาบันบรรพชีวินวิทยาและธรณีวิทยาแห่งหนานจิง มณฑลเจียงซู ประเทศจีน เผยแพร่การค้นพบฟอสซิลดอกไม้ อายุย้อนหลังไปถึงช่วงแรกๆ ของยุคจูราสสิก หรือเมื่อประมาณกว่า 174 ล้านปีที่ผ่านมา ร่วมสมัยกับบรรดาไดโนเสาร์ทั้งหลายเลยทีเดียว

ดอกไม้ดังกล่าวได้รับชื่อวิทยาศาสตร์ว่า “หนานจิงแกนทัส เดนโดรสไตลา” (Nanjinganthus dendrostyla) จัดว่าเป็นไม้ดอกที่เก่าแก่ที่สุดในโลก เนื่องจากจนถึงขณะนี้ ไม้ดอก (angiosperm พืชชั้นสูงที่มีเมล็ดอยู่ภายในผล หรือเมล็ดมีรังไข่ห่อหุ้ม) เท่าที่มีหลักฐานซึ่งเป็นที่ยอมรับกัน เป็นพืชมีดอกที่มีชีวิตอยู่ในยุคครีตาเซียส หรือประมาณ 130 ล้านปีก่อน โดยจากการศึกษาด้วยแบบจำลองในคอมพิวเตอร์ ดอกไม้เหล่านี้วิวัฒนาการขึ้นมาเมื่อราว 140 ล้านปีก่อนเท่านั้นเอง

ฟอสซิลดอกไม้ที่ค้นพบใหม่นี้ พบกระจายอยู่ในตัวอย่างหินจำนวน 264 ชิ้น จำแนกเป็นดอกได้รวมทั้งสิ้น 198 ดอก แผ่นหินที่ปรากฏฟอสซิลเหล่านี้อยู่นั้นได้จาก “หมวดหินเซี่ยงซานใต้” หรือ “เซาธ์ เซี่ยงซาน ฟอร์เมชัน” ซึ่งเป็นอาณาบริเวณหินเก่าแก่ในเขตนครหนานจิง ที่เต็มไปด้วยซากฟอสซิลจากยุคจูราสสิกตอนต้น ทีมสำรวจพบตัวอย่างฟอสซิลของดอกไม้ที่มีรายละเอียดอยู่เป็นจำนวนมาก หลังจากนั้น จึงนำมาวิเคราะห์ด้วยกล้องจุลทรรศน์แรงสูง ที่แสดงให้เห็นกลีบดอกรูปช้อน และก้านเกสรตัวเมียยาวเรียวที่โผล่ออกมาจากใจกลางดอก

ลักษณะเด่นสำคัญของไม้ดอกแอนจิโอสเปิร์มคือ การมีรังไข่หุ้มสิ่งซึ่งจะเติบโตเป็นเมล็ดอยู่ภายในโดยสมบูรณ์ก่อนที่จะมีการผสมเกสร เอ็น. เดนโดรสไตลา มีกระเปาะ รูปร่างคล้ายถ้วยพร้อมฝาปิดหุ้มทั้งรังไข่และเมล็ดอยู่ภายใน ซึ่งเป็นเครื่องยืนยันได้เป็นอย่างดีว่า ดอกไม้ที่พบใหม่นี้จัดเป็นแอนจิโอสเปิร์ม

ทีมวิจัย เอ็น. เดนโดรสไตลา คาดหวังว่าการค้นพบครั้งนี้จะนำไปสู่การลำดับวิวัฒนาการของไม้ดอก จัดทำเป็น แผนภูมิลำดับวิวัฒนาการ หรือแฟมิลี ทรี ของไม้ดอกต่างๆ ได้ อย่างไรก็ตาม ทีมวิจัยยังคงพยายามหาหนทางเพื่อระบุให้แน่ชัดว่า เอ็น. เดนโดรสไตลา นี้เป็น “โมโนไฟเลติค” (monophyletic) ซึ่งหมายความว่า ดอกไม้ที่พบนี้เป็นส่วนหนึ่งของพืชกลุ่มแอนจิโอสเปิร์ม ในยุคเริ่มแรก ซึ่งวิวัฒนาการต่อเนื่องมาจนกลายเป็นพันธุ์ไม้ดอกหลากหลายในปัจจุบัน หรือเป็น “โพลีไฟเลติค” (polyphyletic) ซึ่งหมายความว่า มันเป็นพืชแอนจิโอสเปิร์มที่วิวัฒนาการมาถึงจุดที่ตีบตันแล้ว และไม่มีส่วนเกี่ยวข้องใดๆ กับไม้ดอกที่วิวัฒนาการขึ้นมาหลังจากนั้นแต่อย่างใด

หวัง ซิ่น ศาสตราจารย์จากสถาบันบรรพชีวินวิทยาและธรณีวิทยาแห่งหนานจิงซึ่งเป็นผู้เขียนรายงานวิจัยชิ้นนี้ ระบุว่านักพฤกษศาสตร์ปวดหัวกับต้นกำเนิดของพืชดอกในกลุ่มแอนจิโอสเปิร์มมานานแล้ว การค้นพบครั้งนี้จึงน่าจะช่วยให้งานวิชาการด้านนี้ก้าวรุดหน้าไปได้อีกก้าวหนึ่ง

และช่วยให้สามารถทำความเข้าใจต่อแอนจิโอสเปิร์มได้มากขึ้นนั่นเอง