ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ ถูกกรมหลวงรักษ์รณเรศ “หักหน้า” เรื่องอะไร ถึงขั้นทรงกราบทูลรัชกาลที่ 3!?

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงอยู่ในร่มกาสาวพัสตร์นานถึง 27 ปี ระหว่างนั้นทรงศึกษาภาษาบาลีกระทั่งแตกฉานเชี่ยวชาญ เป็นที่ยอมรับในหมู่สงฆ์และฆราวาส ยกเว้น กรมหลวงรักษ์รณเรศ ที่เป็น “ไม้เบื่อไม้เมา” กับรัชกาลที่ 4 มานาน ถึงขั้นเอ่ยวาจาประชดประเทียดอยู่หลายครั้ง จนมีคราวหนึ่งที่ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎถูกหักหน้าอย่างจัง จนความทราบถึงรัชกาลที่ 3

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงรักษ์รณเรศ เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงเป็นเจ้านายชั้นผู้ใหญ่ที่มีบทบาทในรัชกาลที่ 1 และรัชกาลที่ 2 และทรงมีบทบาทในการสนับสนุน กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ที่มีสกุลยศเป็น “พระองค์เจ้า” (ประสูติแต่เจ้าจอมมารดา) ให้ขึ้นครองราชย์เป็นพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทั้งที่ เจ้าฟ้ามงกุฎ ทรงมีสกุลยศสูงกว่า (ประสูติแต่สมเด็จพระบรมราชินี)

อ่านเพิ่มเติม : ทูลกระหม่อม สมเด็จ และเสด็จ 3 คำนี้ใช้ต่างกันอย่างไร?

เมื่อเจ้าฟ้ามงกุฎผนวช ทรงมีฉายาทางธรรมว่า “วชิรญาณภิกขุ” รัชกาลที่ 3 ก็ทรงให้การสนับสนุนกิจกรรมทางพุทธศาสนาเป็นอย่างดี และเมื่อทรงทราบกิตติศัพท์ความเป็นปราชญ์ด้านภาษาบาลีของภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ ก็ทรงอาราธนาเข้าสอบความรู้พระปริยัติธรรมสนามหลวง

ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎไม่ทรงขัดพระราชศรัทธา จึงทรงเข้าสอบแปลพระปริยัติธรรมถวาย ณ พระที่นั่งอมรินทรวินิจฉัย ในพระบรมมหาราชวัง โดยมีรัชกาลที่ 3 เสด็จออกฟังการสอบนั้นด้วยทุกวัน

วันแรกของการสอบ ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎทรงแปลคัมภีร์พระธรรมบท ซึ่งเป็นหลักสูตรชั้นบาเรียน (เปรียญ) ตรี หรือประโยค 1-2 และประโยค ป.ธ. 3 ปรากฏว่าทรงแปลได้ตลอดไม่มีติดขัด

รัชกาลที่ 3 ประทับเป็นประธานในที่ประชุมพระมหาเถระ ทรงเห็นว่าภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎมีความเชี่ยวชาญอย่างยิ่ง จึงมีพระราชดำรัสว่า

“ไม่ต้องแปลประโยค 1-2 และประโยค ป. ธ. 3 อันเป็นหลักสูตรชั้นบาเรียนตรีก็ได้ ให้ข้ามไปแปลคัมภีร์มงคลทีปนี อันเป็นหลักสูตรบาเรียนโทเลยทีเดียวเถิด”

วันที่สอง พระองค์จึงทรงข้ามชั้นจากบาเรียนตรีไปสอบชั้นบาเรียนโท คือ แปลคัมภีร์มงคลทีปนีเลยทีเดียว ซึ่งก็ทรงแปลได้อย่างไม่ติดขัดเช่นเคย

จากนั้นในวันที่สาม พระองค์ทรงเข้าแปลคัมภีร์บาลีมุต ซึ่งเป็นหลักสูตรชั้นประโยค 5 ก็ทรงแปลได้ดีอีกเช่นกัน

ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎถูกหักหน้า

แต่หลังเสร็จสิ้นการแปลวันที่สาม กรมหลวงรักษ์รณเรศ ซึ่งทรงกำกับกรมธรรมการ และเป็นคู่ปรับทางการเมืองของภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ ได้กราบเรียนถาม พระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) วัดโมลีโลกยาราม ในที่ประชุมกรรมการแปลขณะนั้น ด้วยเสียงที่ให้ได้ยินทั่วถึงกันว่า “นี่จะปล่อยกันไปถึงไหน”

ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎถูกหักหน้า ทรงทราบว่าถูกทักท้วงต่อหน้าสาธารณะเช่นนี้ จึงให้นำความขึ้นกราบบังคมทูลรัชกาลที่ 3 ว่า ที่ทรงเข้าสอบแปลพระปริยัติธรรม ก็ด้วยทรงมีพระประสงค์จะสนองพระเดชพระคุณตามพระราชศรัทธาในรัชกาลที่ 3 ที่ได้ทรงอาราธนาไว้ หาได้มีความปรารถนาในทางยศศักดิ์หรือลาภสักการะอันใดไม่

ประกอบกับได้แปลถวายรัชกาลที่ 3 ให้ทรงฟังแล้ว 3 วัน เห็นว่าน่าจะพอเฉลิมพระราชศรัทธาได้ตามสมควรแล้ว จึงใคร่ขอพระบรมราชานุญาตให้หยุดแต่เพียงนี้

เมื่อรัชกาลที่ 3 ทรงทราบความ ก็ไม่ทรงขัดพระศรัทธาในภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ ทั้งยังพระราชทานพัดยศเปรียญธรรม 9 ประโยค อันเป็นสัญลักษณ์ของผู้สำเร็จการศึกษาพระปริยัติธรรมขั้นสูงสุดแห่งคณะสงฆ์ไทย ให้ทรงถือเป็นสมณศักดิ์สืบมา

เป็นอันว่า กรมหลวงรักษ์รณเรศสกัดภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎไม่สำเร็จ และต่อมาช่วงปลายรัชกาลที่ 3 ทรงถูกถอดลงเป็น หม่อมไกรสร ก่อนจะถูกสำเร็จโทษด้วยท่อนจันทน์ที่วัดปทุมคงคา เมื่อ พ.ศ. 2391

อ่านเพิ่มเติม :

• รัชกาลที่ 4 เมื่อครั้งทรงเป็น “ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ” ประชวรด้วยโรคอะไร?
• กิจวัตรประจำวัน “พระราชานุกิจ” รัชกาลที่ 4 ตั้งแต่เช้าจรดค่ำ พระองค์ทรงทำอะไรบ้าง?
• คดีและความเดือดร้อนในหมู่เจ้านายจาก “หม่อมไกรสร”? รัชกาลที่ 4 ทรงเรียก “ชาติเวรของพระองค์”

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

อ้างอิง :

พระมหาวุฒิชัย วชิรเมธี. “‘ยํ ยํ เทวมนุสฺสานํ’ คาถาบาลีมีขึ้นเพราะเหตุวิวาทะระหว่าง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าฯ รัชกาลที่ ๔ กับ พระพุทธโฆษาจารย์ (ฉิม) วัดโมลีโลกยาราม”. นิตยสารศิลปวัฒนธรรม มีนาคม 2547.

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 26 กรกฎาคม 2567

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ ถูกกรมหลวงรักษ์รณเรศ “หักหน้า” เรื่องอะไร ถึงขั้นทรงกราบทูลรัชกาลที่ 3!?

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com