“เสียงจากอาหาร” องค์ประกอบแห่งความเย้ายวนของ Foodporn
หลายครั้งที่เรารู้สึกหงุดหงิดเวลาที่มีใครส่งคลิปวิดีโออาหารน่ากินมาให้รับชมกลางดึก โดยไม่ทันได้สังเกตว่าความยั่วยวนชวนหิวนั้น ส่วนหนึ่งมาจาก “เสียง” ที่เกิดจากการประกอบอาหารหรือการรับประทานอาหารเมนูนั้น ๆ ซึ่งได้รับการแต่งเติมเสริมให้เด่นชัดมากขึ้นกว่าปกติ และเมื่อรวมกับประสาทสัมผัสทั้งหมดที่เราได้รับจากคลิปวิดีโออาหารแล้ว ก็ชวนให้สมองของเรานึกถึงความทรงจำอันแสนอร่อย ขณะที่ช่องท้องก็อาจร้องคำรามด้วยความหิวโหยไปในเวลาเดียวกัน
เสียงจึงเป็นองค์ประกอบหนึ่งในการเปิดเปลือยให้เห็นภาพของอาหารหรือที่เรียกกันว่า Foodporn ซึ่งเป็นการนำเสนอภาพอาหารที่ได้รับการจัดแต่งเกินความเป็นจริงด้วยเป้าหมายในการดึงดูดใจผู้รับชม ไม่ว่าจะเป็นเสียงจากการประกอบอาหารอย่างเสียงหั่นผัก เสียงน้ำเดือด เสียงเนื้อสัตว์เมื่อสัมผัสกับน้ำมันร้อน ๆ ไปจนถึงเสียงของการบดเคี้ยวอาหารอย่างเอร็ดอร่อย ล้วนแล้วแต่เป็นสิ่งที่อาจเย้ายวนใจให้ผู้ชมถึงกับน้ำลายไหลตามกันเลยทีเดียว
Herson Rodriguez / Unsplash
จากอาหารสู่ความเซ็กซี่
Foodporn หรือ Gastroporn เป็นคำศัพท์ที่เริ่มถูกใช้งานโดยนักวิจารณ์อาหารในช่วงปลายทศวรรษ 1970 และกลายเป็นคำนิยามสำหรับภาพอาหารที่ผ่านการแต่งแต้มสีสันหรือออกแบบลักษณะการจัดวางให้สามารถดึงดูดใจของผู้รับชมได้ โดยเปรียบเทียบกับลักษณะของภาพอนาจารที่สามารถดึงดูดสายตาของผู้คน ซึ่งคอนเซ็ปต์ Foodporn ได้รับการนำไปใช้งานในหลากหลายรูปแบบ ทั้งการโฆษณา การทำบล็อก ไปจนถึงการทำรายการอาหาร
ย้อนกลับไปในปี 1979 ไมเคิล จาคอบสัน (Michael Jacobson) ผู้ร่วมก่อตั้ง Center for Science in the Public Interest ซึ่งเป็นองค์กรไม่แสวงหากำไรด้านอาหารและสุขภาพในสหรัฐอเมริกา นับเป็นนักวิจารณ์คนแรก ๆ ที่ใช้คำว่า "Food Porn" เพื่อสื่อถึงภาพอาหารที่แสดงรูปลักษณ์ที่เกินกว่าที่อาหารควรจะเป็น และยังมีนัยถึงอาหารที่ไม่ดีต่อสุขภาพอีกด้วย ต่อมาในปี 2005 Urban Dictionary เว็บไซต์พจนานุกรมออนไลน์ ซึ่งรวบรวมคำ วลี หรือศัพท์แสลงใหม่ ๆ ยังได้ให้คำจำกัดความของ Foodporn ว่าหมายถึง ภาพระยะใกล้ของอาหารอันชุ่มฉ่ำและแสนอร่อยในการโฆษณา
อย่างไรก็ตาม คำว่า Foodporn ไม่ได้เป็นคำที่มีนัยเชื่อมโยงระหว่างอาหารกับเรื่องทางเพศอย่างตรงตัวแต่อย่างใด หากแต่เป็นคำที่ถูกนำมาใช้เพื่อเป็นภาพสะท้อนการนำเสนอภาพลักษณ์ของอาหารที่ต่างไปจากความคุ้นเคยในชีวิตปกติสามัญ อย่างเช่นการใช้วัตถุดิบที่ไม่เป็นผลดีต่อสุขภาพปริมาณมากจนเกินไป ทั้งในการประกอบอาหารและการรับประทาน ซึ่งสามารถสร้างความรู้สึกที่ดีให้กับผู้ชมบางกลุ่ม เพราะภาพอาหารเช่นนี้ไม่ใช่สิ่งที่พบเห็นได้ทั่วไปในชีวิตประจำวัน
Abhishek Sanwa Limbu / Unsplash
ดื่มด่ำด้วยทั้ง “ตา” และ “หู”
จากการนำเสนอภาพอาหารเพื่อการโฆษณาและการทำคอนเทนต์ในสื่อต่าง ๆ คอนเซ็ปต์ Foodporn ได้รับการนำมาใช้งานแพร่หลายมากขึ้นพร้อมกับการเติบโตของแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดีย ผู้คนต่างนำเสนอภาพถ่ายและคลิปวิดีโออาหารของตนเองสู่โลกออนไลน์ และจุดนี้เองที่ “เสียง” เข้ามาเป็นองค์ประกอบสำคัญที่ช่วยเสริมให้การนำเสนอภาพของอาหารมีสีสันและชวนให้ท้องร้องกว่าที่เคย
ก่อนหน้านี้ เสียงมักเป็นองค์ประกอบที่ถูกหลงลืมในเวลาที่คนเรารับประทานอาหาร เพราะนอกจากจะเป็นประสาทสัมผัสที่เกี่ยวข้องกับการรับประทานอาหารน้อยที่สุดแล้ว ยังมีปัจจัยทางด้านวัฒนธรรมเข้ามายุ่งเกี่ยว ซึ่งโดยส่วนใหญ่แล้วการทำเสียงดังบนโต๊ะอาหารถือเป็นการเสียมารยาทอย่างมาก แม้ว่าในบางสังคมอย่างเช่นในญี่ปุ่นจะมีข้อยกเว้นสำหรับการซดน้ำซุปให้เสียงดัง เพื่อเป็นการแสดงถึงความเอร็ดอร่อยและชื่นชมฝีมือของผู้ที่ปรุงอาหารถ้วยนั้น
แต่สำหรับการนำเสนอภาพอาหารผ่านคลิปวิดีโอในโซเชียลมีเดียนั้น เสียงได้กลายเป็นองค์ประกอบหนึ่งที่เจ้าของภาพอาหารสามารถส่งผ่านความรู้สึกอร่อยไปยังผู้รับชมได้เป็นอย่างดี ตั้งแต่เสียงทำครัวไปจนถึงเสียงการบดเคี้ยว ซึ่งเสียงเหล่านี้นอกจากจะไม่เป็นที่รังเกียจหรือเป็นการผิดมารยาทในการรับประทานอาหารแล้ว เสียงจากอาหารกลับยังจะช่วยกระตุ้นให้สมองของผู้รับชมสามารถจินตนาการถึงรสชาติอันน่าลิ้มลองที่เคลื่อนไหลผ่านปลายลิ้นได้อีกต่างหาก
Marek Mucha / Unsplash
วิทยาศาสตร์แห่ง ASMR
งานวิจัย “Ghrelin levels increase after pictures showing food” ตีพิมพ์ในวารสารObesity ปี 2012 ชี้ให้เห็นว่า การดูภาพอาหารสามารถเพิ่มระดับ “ฮอร์โมนเกรลิน” ซึ่งก่อให้เกิดความหิวในร่างกายมนุษย์ได้ สอดคล้องกับบทความ “You eat with your eyes first” ซึ่งตีพิมพ์ในวารสารPhysiology & Behavior ในปีเดียวกัน ที่พบว่าภาพความมันเงา ความเรียบเสมอ และรูปทรงของอาหาร มีผลต่อความอยากอาหารของผู้รับชม
ด้วยเหตุนี้ ภาพอาหารระยะใกล้แบบ Foodporn จึงสามารถดึงดูดใจให้ผู้คนปรารถนาที่จะลิ้มรสเพียงแค่ได้เห็นภาพอาหาร ขณะที่องค์ประกอบอย่างเสียง ก็ทำงานกับร่างกายของมนุษย์ในลักษณะที่คล้ายกัน หลายครั้งที่คนเราอาจรู้สึกน้ำลายสอเมื่อได้ยินเสียงทำครัว เสียงแตกฟองของน้ำอัดลม เสียงน้ำแข็งกระทบแก้ว เสียงช้อนส้อมกระทบจาน เสียงบดเคี้ยว หรือกระทั่งเสียงกลืนอาหาร
Oleksandr Sushko / Unsplash
ทั้งหมดนี้เป็นหลักการเดียวกันกับเสียงที่เรียกว่า ASMR (Autonomous Sensory Meridian Response) หรือการกระตุ้นปฏิกิริยาตอบสนองต่อประสาทรับความรู้สึกอัตโนมัติ ซึ่ง ASMR อาจส่งผลลัพธ์ที่แตกต่างกันออกไปในคนแต่ละคน แต่สำหรับหลายคนแล้ว การได้ยินเสียงเบา ๆ ที่ได้รับการขยายให้ก้องอยู่ในหัว เช่น เสียงกระซิบ เสียงเคี้ยว หรือเสียงเคาะเบา ๆ จะทำให้เกิดอาการจั๊กจี้หรือขนลุกบริเวณศีรษะ ที่กลายเป็นความรู้สึกดีและช่วยให้ร่างกายรู้สึกผ่อนคลายได้
ชาร์ลอตต์ แองเจิล (Charlotte Angel) เจ้าของช่อง ASMR Angel ใน YouTube เป็นหนึ่งในนักสร้างเสียง ASMR หรือ ASMRtist ชื่อดังที่มีผู้ติดตามราว 115,000 คนในขณะนี้ ระบุว่า “คำอธิบายที่ดีที่สุดสำหรับ ASMR ก็คืออาการที่เหมือนกับการขนลุก” และเมื่อกล่าวถึงคลิปวิดีโอรีวิวบิสกิตในช่องของเธอ แองเจิลกล่าวว่า “รสชาติไม่ใช่ปัจจัยสำคัญ แต่สิ่งสำคัญคือเสียง ASMR ของบิสกิตต่างหาก แม้ว่าฉันอาจจะไม่ได้ชอบรสชาติของมัน แต่กระดาษที่ห่อหุ้มขนมมาก็สามารถทำให้เกิดเสียงที่ฟังแล้วรู้สึกดีได้”
José Ignacio Pompé / Unsplash
Foodporn เพิ่มยอดเอ็นเกจเมนต์
ปัจจุบันการแบ่งปันภาพหรือคลิปวิดีโอเกี่ยวกับอาหารลงบนแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียถือเป็นเรื่องปกติที่พบเห็นได้ทั่วไป ซึ่งคอนเซ็ปต์ Foodporn ก็ได้รับการนำไปใช้งานกันอย่างแพร่หลายโดยคนทั่วไป หากลองสำรวจเล่น ๆ ในแพลตฟอร์มแบ่งปันภาพและคลิปวิดีโอยอดนิยมอย่าง Instagram จะพบว่าในปัจจุบันมีโพสต์ที่ติด #food มากถึง 495 ล้านโพสต์ ขณะที่ #foodporn มีมากถึง 291 ล้านโพสต์
ส่วนคลิปวิดีโออาหารมากมายที่ใช้เสียง ASMR เป็นจุดเด่น พร้อมกับการซูมภาพระยะใกล้ในลักษณะ Foodporn ก็กลายเป็นคลิปไวรัลยอดนิยม เช่น คลิปวิดีโอ ASMR Salmon Carpaccio โดยเพจ Tastemade ซึ่งเป็นคลิปวิดีโอที่เน้นเสียง ASMR จากการประกอบอาหาร ก็มีผู้รับชมไปแล้วกว่า 4.4 ล้านครั้งในปัจจุบัน นับจากโพสต์ลงบน Facebook เมื่อเดือนมีนาคม 2016
นอกจากนี้ ยังมีช่อง YouTube อีกมากมายที่ใช้หลักการ ASMR และคอนเซ็ปต์ Foodporn เป็นจุดเด่นในการนำเสนอภาพอาหาร ตัวอย่างเช่น Emojoie Cuisine, Peaceful Cuisine และ The Vegan Corner ขณะเดียวกันคอนเซ็ปต์ของ Foodporn ยังได้รับการนำไปประยุกต์ใช้ในการสร้างคอนเทนต์เกี่ยวกับอาหารอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะในกลุ่มอินฟลูเอนเซอร์ชื่อดังที่สามารถพบเห็นได้มากมายบนโซเชียลมีเดียในขณะนี้
อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบัน Foodporn ไม่ได้มีความหมายถึงอาหารที่มีภาพลักษณ์เชิงลบในการทำลายสุขภาพแต่เพียงอย่างเดียวอีกต่อไป แต่คอนเซ็ปต์ Foodporn ยังได้รับการนำมาใช้เพื่อเสนอภาพอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพได้อีกด้วย เพราะสุดท้ายแล้ว ผัก ผลไม้ และวัตถุดิบที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกายก็สามารถจัดแต่งสีสันและนำเสนอให้เย้ายวนชวนหิวได้เช่นกัน
ที่มา : บทความ “#FoodPorn: People are more attracted to social media content showcasing fatty foods” โดย Ethan Pancer และ Matthew Philp จาก theconversation.com
บทความ “Food And Social Media -- A Complicated Relationship” โดย Christopher Holmberg จาก www.huffpost.com
บทความ “The Most Satisfying Food Sounds Of All Time” โดย Alison Spiegel จาก www.huffpost.com
บทความ “What 'Food Porn' Does to the Brain” โดย Cari Romm จาก www.theatlantic.com
บทความ “Shh! These Quiet Food Videos Will Get Your Senses Tingling” โดย Clare Leschin-Hoar จาก www.npr.org
บทความ “ASMR: how brands are selling the sound of food” โดย Maddie Maynard จาก www.thegrocer.co.uk
เรื่อง : ธีรพล บัวกระโทก