มังคุดสุก-แก่-อ่อน ดูอย่างไร? การสังเกตมังคุดพร้อมเก็บเกี่ยว ที่ชาวสวนมือใหม่ควรรู้!!

วันก่อนมีเพื่อนชาวเมืองที่ผันตัวไปเป็นชาวสวนได้ทักแชทมาถามผู้เขียนว่า มังคุดสุก-แก่-อ่อน ดูกันอย่างไร แล้วจะรู้ได้อย่างไรว่าเมื่อไหร่ควรจะเก็บเกี่ยวไปขายได้ ซึ่งผู้เขียนได้ประสานไปทางเครือญาติผู้เชี่ยวชาญการทำสวนและปลูกมังคุดไว้มากต้นที่ อ.ขลุง จ.จันทบุรี จนได้คำแนะนำและข้อสังเกตผลแก่-อ่อนของมังคุดก่อนเก็บเกี่ยวมาในแบบที่ผู้เขียนพอจะจับแนวทางได้ว่า ต่อให้เป็นชาวสวนมือใหม่ขนาดไหนก็ไม่ใช่เรื่องยากอะไร เพราะสีของผลมังคุดจะเปลี่ยนไปให้เห็นได้อย่างชัดเจน จากเขียวไปจนถึงม่วงตามขั้นตอนการเปลี่ยนสีผล ซึ่งความยากจริงๆ ของขั้นตอนนี้คือการมองหาผลมังคุดที่อยู่ภายใต้พุ่มใบบังที่ทั้งเขียว ครึ้ม ดกใหญ่ มากกว่า ด้วยความที่มังคุดนั้นเป็นไม้ใหญ่ ไม่ผลัดใบ ใบมีขนาดใหญ่ ทรงพุ่มหนาทึบ กว้าง 4-6 เมตร และ ออกผลภายในทรงพุ่ม จึงสังเกตเห็นผลได้ค่อนข้างยาก ดังนั้นการจะพลาดโอกาสเก็บเกี่ยวผลที่ระยะสีพอหมาะพอดีจึงมีมากกว่า หากไม่ช่ำชองชำนาญงานหรือมีสายตาที่ดีเยี่ยมจริงๆ โดยหลักการที่ชาวสวนมังคุดมือเก๋าเขายึดมั่นในการสังเกตมังคุดพร้อมเก็บเกี่ยวก็คือ การนับวันและการสังเกตจุดสายเลือดหรือสีผลที่เปลี่ยนไปนั่นเอง

ผลมังคุดที่อ่อนจะมีสีเขียว

ระยะการเก็บเกี่ยวมังคุดที่เหมาะสม :
หากปลูกมังคุดจากเมล็ด จะใช้ระยะเวลาประมาณ 7-10 ปี จึงจะเริ่มให้ผลผลิต ซึ่งเป็นช่วงอายุที่ยังให้ผลผลิตได้ไม่เต็มที่ ต้องผ่านปีที่ 13 ขึ้นไป มังคุดจึงจะให้ผลผลิตได้เต็มที่ แหล่งผลิตมังคุดที่สำคัญ คือ ภาคตะวันออก และภาคใต้ โดยภาคตะวันออกจะเริ่มเก็บเกี่ยวมังคุดจำหน่ายในช่วงเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน ส่วนภาคใต้จะมีผลผลิตออกสู่ตลาดในช่วงเดือนกรกฎาคม-กันยายน หากนับอายุมังคุดเพื่อหาวันเก็บเกี่ยวตามตำราวิชาการ เขาให้นับวันหลังจากเริ่มออกดอกไปประมาณ 6 สัปดาห์ หรือ นับวันหลังจากดอกบานไปประมาณ 11-12 สัปดาห์ ก็เก็บเกี่ยวผลผลิตขายได้ แต่ถ้าตัวผู้ปลูกเองไม่มั่นใจในการนับวัน ให้เปลี่ยนการนับวันมาเป็นการสังเกตมังคุดพร้อมเก็บเกี่ยวจากสีผล โดยดูจากสีผลหรือจุดสายเลือดแทน ซึ่งการสังเกตสีผลมังคุดนั้นเป็นหลักการที่เชื่อถือได้ และทำให้ได้ผลผลิตมังคุดคุณภาพดี พร้อมสร้างความประทับใจให้แก้ผู้บริโภค โดยการพัฒนาสีที่เปลือกผลมังคุดหรือจุดสายเลือดนั้นแบ่งเป็นระดับสีที่ 0-5 ดังนี้

ระดับสีมังคุดที่ 0-5
ภาพ : นุกูล อนุกานนท์

ระดับสีที่ 0 : เป็นช่วงเวลาที่ผลมังคุดยังไม่มีการเปลี่ยนแปลงสีใดๆ จุดสายเลือดยังไม่ผุดขึ้นมาให้เห็น ผลยังอ่อน มีสีเขียวหรือขาวอมเหลือง
ระดับสีที่ 1 : สีผิวใต้ขั้วผลไปเริ่มมีจุดสายเลือดขึ้นมาให้เห็นประปราย ผิวผลด้านล่างยังคงเป็นสีเขียวอมเหลือง หรือ เขียวอ่อน
ระดับสีที่ 2 : จุดสายเลือดเริ่มกระจายตัวจากบริเวณขั้วผลลงไปจนเกือบทั่วทั้งผล มองเห็นเป็นจุดสายเลือดประปรายเกือบทั่วผล ผลยังคงมีสีเขียวแซม จึงไม่เหมาะต่อการเก็บเกี่ยว
ระดับสีที่ 3 : จุดสายเลือดกระจายตัวไปทั่วผล มองเห็นเป็นสีชมพูแดงเรื่อๆ ชัดเจน ยางเริ่มมีน้อย เนื้อล่อนออกจากเปลือกแล้ว เป็นระยะที่เหมาะต่อการนำไปแปรรูปเป็น "มังคุดคัด" จำหน่ายและเก็บเกี่ยวผลผลิตส่งขายไปต่างประเทศ หรือ ส่งไปในพื้นที่ที่ห่างไกล
ระดับสีที่ 4 : จุดสายเลือดขึ้นกระจายเด่นชัดทั่วผล มองเห็นเป็นสีม่วงแดง แต่ยังไม่เปลี่ยนหมดทั้งผล ยางมีน้อยมาก เหมาะต่อการขนส่งที่ใช้ระยะเวลาการเดินทางประมาณ 1-2 วัน
ระดับสีที่ 5 : ผลมังคุดเปลี่ยนเป็นสีม่วงแดงทั่วทั้งผล มองไม่เห็นเป็นจุดสายเลือด สามารถทานได้เลย เหมาะต่อการขนส่งในระยะใกล้หรือวางขายในพื้นที่ใกล้เคียง
ระยะสุก-งอม : ผลมังคุดจะเปลี่ยนจากสีแดงม่วงมาเป็นสีม่วง-ดำ ซึ่งเป็นช่วงที่สุกงอม ไม่เหมาะต่อการขนส่ง เพราะจะบุบหรือกระทบกระเทือนเนื้อในได้ง่าย
หมายเหตุ :
- นับจากวันที่มังคุดเริ่มเกิดจุดสายเลือดไปจนถึงเปลี่ยนเป็นสีม่วง-ดำ จะใช้ระยะเวลาในการเปลี่ยนแปลงประมาณ 5 วัน
- ผลผลิตมังคุดที่เก็บไว้ ณ อุณหภูมิห้องปกติจะเก็บได้ 5-7วัน หากนำแช่ในห้องเย็นที่อุณหภูมิ 12-14 องศาเซลเซียสจะเก็บได้นาน 2 สัปดาห์
 

เขียน/เรียบเรียงโดย : มินยดา อนุกานนท์ Web Content Editor @ www.rakbankerd.com