ส่องฟ้าดูดาวกับ “ดาราศาสตร์อิสลามฉบับชาวบ้าน” ที่เมืองเก่าสงขลา เมื่อวิถีดวงดาราบอกเล่าวิถีชีวิต

คำกล่าวที่คุ้นหูอย่าง “ให้ดวงดาวนำทาง” อาจฟังดูเป็นเพียงสำนวน แต่แท้จริงแล้ววิถีชีวิ ตของเราต่างเกี่ยวโยงคู่ท้องฟ้า โดยเฉพาะมิติด้านศาสนาที่นำไปสู่ องค์ความรู้ที่เรียกว่า “ดาราศาสตร์พหุวัฒนธรรม” แววตาของผู้คนที่แหงนมองท้องฟ้ าผ่านกล้องโทรทรรศน์ที่ตั้งเรี ยงรายกลางย่านเมืองเก่าสงขลา สะท้อนความใคร่รู้ปนตื่นเต้นที่ ได้เห็นดวงดาวด้วยตาตนเองท่ ามกลางฉากหลังของตลาดบ้ านบนและมัสยิดอุสาสนอิสลาม พร้อมดวงจันทร์บอลลูนขนาดใหญ่ที่ ตั้งตระหง่าน ความงดงามที่ปรากฏเบื้องหน้าไม่ เพียงสร้างความประทับใจแก่ชุ มชนและนักท่องเที่ยวที่สัญจรผ่ านมา แต่ยังจุดประกายความเข้าใจใหม่ เกี่ยวกับดาราศาสตร์อิสลาม หรือ “อัลฟาลัก” วิชาวิทยาศาสตร์มรดกของสังคมมุ สลิมที่ศึกษาเกี่ยวกับตำแหน่ งและการเคลื่อนที่ของวัตถุท้ องฟ้า ซึ่งหลอมรวมวิถีชีวิต ความเชื่อ และศาสนาของชาวมุสลิมไว้อย่างลึ กซึ้ง

กิจกรรม “ดาราศาสตร์อิสลามฉบับชาวบ้าน” จัดขึ้นเป็นครั้งแรกในย่านเมื องเก่าสงขลา โดยหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติฯ สงขลา และกลุ่มเครือข่ายสถาปนิกสร้างสรรค์ทักษิณ ผ่านการสนั บสนุนโดยบริษัท เชฟรอนประเทศไทยสำรวจและผลิต จำกัด เมื่อปลายเดือนมกราคมที่ ผ่านมา ณ ตลาดบ้านบน มัสยิดอุสาสนอิสลาม อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา ถือเป็นจุดเริ่มต้ นของการผสานศาสตร์และศิลป์ที่ เป็นเอกลักษณ์ของเมือง พร้อมเปิดพื้นที่ให้ชุมชนได้ค้ นหาความหมายของดาราศาสตร์ที่ แฝงอยู่ในวิถีชีวิต

“ในทุกๆ วัน วิถีชีวิตของชาวมุสลิมไม่ อาจแยกออกจากดาราศาสตร์ได้ เพราะอัลฟาลัก คือรากฐานของศาสนาอิสลามที่ บรรพบุรุษใช้กำหนดการปฏิบัติ ศาสนกิจเพื่อสร้างระเบียบในวิถี ชีวิตประจำวัน ทั้งการกำหนดเวลาละหมาด การกำหนดทิศกิบลัต ไปจนถึงการกำหนดวันสำคั ญทางศาสนา” นายธีรยุทธ์ ลอยลิบ หัวหน้าหอดูดาวเฉลิมพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา กล่าวว่า “ทุกศาสนาล้วนเชื่อมโยงกั บดาราศาสตร์ ซึ่งเราเรียกว่า ดาราศาสตร์พหุวัฒนธรรม โดยเฉพาะในศาสนาอิสลามที่ใช้ท้ องฟ้าเป็นเครื่องนำทาง ด้วยบริบทของพื้นที่สงขลาซึ่งมี ประชากรมุสลิมกว่าร้อยละ 80 หอดูดาวเฉลิมพระเกียรติฯ สงขลา จึงมุ่งให้ความรู้แก่เยาวชน ครู ไปจนถึงผู้นำศาสนาที่มี ความสามารถในการตัดสินใจ โดยหลายคนยังไม่ทราบว่ าดาราศาสตร์มีบทบาทสำคัญในชีวิ ตประจำวันของพวกเรามากเพียงใด เราจึงอยากสร้างความตระหนักรู้ ผ่านกิจกรรมดาราศาสตร์อิสลามฉบับชาวบ้านให้เข้าถึงง่ายและไม่ ใช่เรื่องวิชาการเกินไป ก่อนหน้านี้เราให้ความรู้ผ่านช่ องทางออนไลน์ ซึ่งกิจกรรมล่าสุดถือเป็ นการลงพื้นที่จริงครั้งแรก โดยเริ่มต้นจากสงขลาซึ่งเป็นหั วเมืองใหญ่ และมีแผนจะต่อยอดไปจังหวัดอื่นๆ เช่น ปัตตานี และยะลาในเดือนต่อไป” นายธีรยุทธ์ กล่าวต่อว่า “หลายคนอาจไม่เคยตั้งคำถามว่ าเฟสของดวงจันทร์เกิดขึ้นได้อย่ างไร หรือทำไมเวลาละหมาดถูกกำหนดไว้ เช่นนั้น แท้จริงท้องฟ้าคือปฏิทินที่แม่ นยำที่สุดสำหรับการทำศาสนกิจ หากเข้าใจดาราศาสตร์อิสลาม จะเห็นเหตุและผลของพิธี กรรมทางศาสนา เช่น การหาทิศกิบลัตที่นครมักกะฮ์ จากเงาดวงอาทิตย์ โดยไม่ต้องรอเสียงเรี ยกละหมาดเสมอไป ปลายทางหากทุกคนเข้าใจความรู้พื้ นฐานก็จะใช้เหตุผลวิทยาศาสตร์ อธิบายควบคู่กับมิติด้ านศาสนาได้ และสร้ างมาตรฐานสากลจากดาราศาสตร์ และวัฒนธรรมในพื้นที่อย่างเป็ นรูปธรรม สะท้อนว่าดาราศาสตร์เป็นส่วนหนึ่ งที่ช่วยกำหนดความเชื่ อมโยงระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ”

ตลอดกิจกรรม เยาวชนและชุมชนต่างฟังเรื่ องราวดาราศาสตร์อย่างเพลิดเพลิ นด้วยเนื้อหาที่ถ่ายทอดใน “ฉบับชาวบ้าน” ที่เข้าใจง่ายและใกล้ตัว บรรยากาศกิจกรรมยิ่งครึกครื้นขึ้ นเมื่อนักท่องเที่ ยวจากประเทศเพื่อนบ้านเดิ นทางมาร่วมงาน โดยเฉพาะประเทศมาเลเซีย ซึ่งนับถือศาสนาอิสลามเป็นหลัก โดยไม่เพียงแต่เปิดมุมมองใหม่ ให้การเรียนรู้ดาราศาสตร์อิ สลามควบคู่กับดาราศาสตร์สมั ยใหม่ผ่านกล้องโทรทรรศน์เท่านั้ น แต่ยังเติมเต็มความสนุกด้วยกิ จกรรมโซนงานฝีมือ ไม่ว่าจะเป็นการสร้างพวงกุญแจ และระบายสีปูน พลาสเตอร์จักรราศี ที่สร้างประสบการณ์น่าจดจำพร้ อมความรู้ให้ผู้ร่วมงานกว่า 300 คน ไปพร้อมกัน

ดร.จเร สุวรรณชาต ประธานกลุ่มเครือข่ายสถาปนิกสร้างสรรค์ทักษิณ กล่าวถึงบทบาทของดาราศาสตร์ ในการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิ งสร้างสรรค์ว่า “สงขลาเป็นเมืองที่มีรากลึ กของพหุวัฒนธรรม และเชื่อมโยงกับดวงดาวมาตั้งแต่ สมัยก่อน โดยดาราศาสตร์อิสลามถือเป็นส่ วนหนึ่งที่แฝงอยู่ในวิถีชีวิ ตของคนพื้นที่ หากสังเกตเราจะเห็นว่าสัญลักษณ์ ของศาสนาอิสลามมีดวงดาวเป็นองค์ ประกอบ เราจึงเห็นโอกาสที่จะนำองค์ ความรู้ดาราศาสตร์สื่อสารผ่านกิ จกรรมนี้ร่วมกับทางหอดูดาวเฉลิ มพระเกียรติฯ สงขลา และเชฟรอนในย่านเมืองเก่าสงขลา ซึ่งเป็นพื้นที่ของโครงการ ‘ศูนย์การเรียนรู้ย่านเมืองเก่า คิด บวก ดี’ ที่เราพัฒนาผ่านการทำงานร่ วมกับเชฟรอนกว่า 8 ปี โดยตลาดบ้านบนเดิมทีเป็นชุมชนมุ สลิมและเป็นศูนย์กลางการท่องเที่ ยวอยู่แล้ว การเติมดวงดาวเข้าไปในเรื่ องราวของย่านทำให้พื้นที่แห่งนี้ มีเสน่ห์มากขึ้นในเชิงวัฒนธรรม และเสริมการท่องเที่ยวไปในตัว” ดร.จเร กล่าวเสริมว่า “เรามุ่งขับเคลื่อนสงขลาให้เป็ นเมืองสร้างสรรค์และยกระดับสู่ การเป็นเมืองมรดกโลก ดังนั้นเราต้องมองย้อนกลั บไปสำรวจความคิดของคนรุ่นก่อนว่ าแสวงหาอะไร และมองเรื่องดวงดาวกับเมืองอย่ างไร การหลอมรวมศาสตร์และศิลป์ให้เข้ ากับวิถีชีวิตของชุมชนจึงเป็นอี กก้าวสำคัญในการอนุรักษ์วิถีดั้ งเดิมสู่คนรุ่นต่อไป และให้คนรุ่นใหม่เข้าใจว่า ดวงดาวไม่ได้เป็นเพียงสัญลักษณ์ ทางศาสนา แต่ยังเป็นมรดกทางปัญญาที่สร้ างความหมายในวัฒนธรรมของชาวมุ สลิมในทุกสมัย”

จังหวัดสงขลาเปรียบเสมือน “บ้านหลังที่สอง” ของเชฟรอน ที่ดำเนินธุรกิจและสร้างความผู กพันกับชุมชนมายาวนานกว่า 40 ปี โดยเชฟรอนมุ่งมั่นส่งเสริมการพั ฒนาเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตของผู้ คนในพื้นที่ นางสาวพรสุรีย์ กอนันทา รองประธานกรรมการบริหาร ฝ่ายกิจการองค์กร บริษัท เชฟรอนประเทศไทยสำรวจและผลิต จำกัด กล่าวว่า “สิ่งที่เชฟรอนให้ความสำคัญไม่ แพ้กับการสร้างความมั่นคงทางพลั งงานคือสร้างการพัฒนาที่ยั่งยื นของสังคม โดยสงขลาถือเป็นพื้นที่สำคัญที่ เราสนับสนุนมรดกทางวั ฒนธรรมและการศึกษาผ่ านหลากหลายโครงการ ไม่ว่าจะเป็นโครงการอนุรักษ์ย่ านเมืองเก่าสงขลา หรือการส่งเสริมองค์ความรู้ด้ านดาราศาสตร์ ผ่านการสนับสนุนหอดูดาวเฉลิ มพระเกียรติ 7 รอบ พระชนมพรรษา สงขลา ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560 ซึ่งเป็นศูนย์เรียนรู้ ดาราศาสตร์มุสลิมแห่งแรกของไทย และเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคั ญของภาคใต้ สำหรับกิจกรรมดาราศาสตร์ในครั้ งนี้ เชฟรอนได้เชื่อมโยงสองพันธมิ ตรหลัก เพื่อสนับสนุนการสร้างสรรค์กิ จกรรมที่ผสานมรดกทางวัฒนธรรมกั บองค์ความรู้ด้านดาราศาสตร์ ทั้งในมิติของศาสตร์ดั้งเดิมที่ เกี่ยวโยงกับศาสนาและศาสตร์สมั ยใหม่เข้าด้วยกัน โดยมีเป้าหมายเพื่อยกระดับคุ ณภาพชีวิต ขับเคลื่อนเศรษฐกิจในชุมชน พร้อมเสริมสร้างรากฐานที่แข็ งแกร่งให้บ้านหลังที่ สองของเชฟรอนเติบโตไปพร้อมกัน”

ทุกครั้งที่เงยหน้ามองท้องฟ้า สิ่งที่เห็นจะไม่ได้มีเพียงหมู่ ดาวที่ส่องแสงลงมา แต่เรายังสัมผัสได้ถึงเรื่ องราวเบื้องหลังของศาสนาและวั ฒนธรรมที่หมุนรอบตัวเราไม่ต่ างกับดวงดาวที่โคจรรอบจักรวาล โดยองค์ความรู้ด้านดาราศาสตร์ ไม่เพียงช่วยให้เราเข้ าใจปรากฏการณ์บนท้องฟ้า แต่ยังสะท้อนความเชื่อ ศาสนา และวิถีชีวิตที่สืบทอดกันมา ให้เราตระหนักได้ว่าวิถี ดวงดาราได้บอกเล่าวิถีชีวิ ตโดยแท้จริง