เศร้าจริง หรือแค่ดิ่งดาวน์ ชวนทำความเข้าใจ ‘Nighttime Depression’ ภาวะซึมเศร้าที่มักเกิดในเวลากลางคืน และพีคสุดช่วง ‘ตีสาม’

เป็นเรื่องไม่ง่ายเลยที่คนเราจะจัดการกับอารมณ์ใดๆ ที่เจอมาทั้งวันได้อย่างง่ายดายเหมือนกับปิดสวิตช์ นั่นเป็นเหตุผลว่าทำไมอารมณ์ของเรามักจะไปถึงจุด ‘Overwhelm’ เอ่อล้น ท่วมท้นไปหมดในช่วงท้ายของวัน

ช่วงเวลากลางคืนนี้แหละที่เปราะบางต่อสภาวะจิตใจของคนเรามากที่สุดและมักจะพาให้เกิดอารมณ์ด้านลบต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นความรู้สึกเศร้าๆ เหงาๆ หดหู่ ซึ่งทั้งหมดที่ว่ามานี้เป็นตัวแปรสำคัญที่ทำให้การนอนหลับอย่างผาสุกนั้นเป็นไปได้ยากเหลือเกิน

ว่าแต่ความรู้สึกเศร้านี้มันมีอยู่จริงไหม บรรยากาศกลางคืนพาไป หรือเราแค่รู้สึกไปเอง

ในทางเทคนิคแล้ว ไม่ได้มีศัพท์ทางการแพทย์ที่เฉพาะเจาะจง แต่สามารถอธิบายได้ว่ามันคือ ‘Nighttime Depression’ ภาวะเศร้าๆ โหวงๆ จิตตก ไปจนถึงเครียด และวิตกกังวลแบบหาสาเหตุไม่ได้ ซึ่งมักจะเกิดขึ้นในเวลาฟ้ามืด และอาจทวีความหนักอึ้งไปเรื่อยๆ จนถึงเวลาเช้าเลยทีเดียว

แต่การที่ภาวะ Nighttime Depression แวะเวียนมาทักทายบ้างก็ไม่ได้หมายความว่าเรากำลังเป็นโรคซึมเศร้า หรือเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพจิตที่ชี้ชัดจนน่าเป็นห่วงแต่อย่างใด เพราะหากทำความเข้าใจ ก็อาจช่วยให้รับมือกับมันได้ง่ายขึ้น

หนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้เกิดภาวะ Nighttime Depression คือเรื่องของ ‘นาฬิกาชีวภาพ’ (Circadian Rhythm) ในร่างกายคนเรา ที่ทำงานหมุนวนไปตลอด 24 ชั่วโมงนั้น ปกติแล้วจะทำหน้าที่ปลุกเราให้ตื่นตัวในตอนเช้า สั่งให้เรารู้สึกหิวเมื่อถึงมื้ออาหาร ทำให้รู้สึกง่วงเมื่อถึงเวลาต้องเข้านอน เจ้านาฬิกาตัวนี้ยังทำงานสัมพันธ์กับต่อมไพเนียล (Pineal Gland) ต่อมไร้ท่อในสมองที่สร้างเมลาโทนิน หรือฮอร์โมนที่มีความสำคัญต่อการนอนหลับของเราด้วย ซึ่งถ้านาฬิกาในร่างกายทำงานไม่สัมพันธ์กันกับกิจวัตรอย่างการตื่น การกินอาหาร และการนอนหลับ ก็จะส่งผลให้เกิดอารมณ์ทางด้านลบต่างๆ เช่น ความรู้สึกเศร้า หรือดิ่งดาวน์ได้นั่นเอง

สิ่งนี้อาจยืนยันได้จากการศึกษาหนึ่งที่ว่าด้วยความเชื่อมโยงระหว่าง ‘นาฬิกาในร่างกาย’ กับ ‘ความเจ็บปวดทางอารมณ์ที่ถูกกระตุ้นด้วยการทำงาน’ ซึ่งได้เคยทำการสำรวจกลุ่มคนทำงานกลางคืนหรือทำงานช่วงกะดึก พบว่าการทำงานล่วงเวลา มีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวล รวมถึงปัญหาสุขภาพอื่นๆ ในระยะยาวได้มากกว่าคนที่ทำงานในช่วงเวลางานปกติ

นอกจากนั้นแล้ว งานวิจัยยังพบข้อมูลที่น่าสนใจด้วยว่า อารมณ์ทางด้านลบที่มักจะเกิดขึ้นเวลากลางคืน มักจะไต่ระดับไปถึงจุดพีคในช่วงเวลาประมาณตี 3 และสามารถอยู่ในระดับพีคอย่างนั้นไปได้จนถึงประมาณ 8 โมงเช้าเลยทีเดียว และนั่นทำให้แม้คนทั่วไปที่ไม่ได้มีความผิดปกติทางอารมณ์หรือมีปัญหาสุขภาพจิตอะไรมาตั้งแต่แรก ก็สามารถเกิดภาวะเศร้าและอารมณ์ดิ่ง หาก ‘นอนดึก’ หรือ ‘ตื่นเช้า’ เกินไปได้เหมือนกัน

ดร. ซาราห์ แอล. เชลเเลบปา (Dr. Sarah L. Chellappa) ผู้ช่วยศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยเซาแธมป์ตัน ผู้ทำการศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างนาฬิกาในร่างกายกับอารมณ์ เเนะนำว่าให้ลองสำรวจตัวเองว่าอะไรที่ปัจจัยกระตุ้นให้อารมณ์ของเราดิ่งในเวลากลางคืนกันนะ เช่น พฤติกรรมการดื่มกาแฟที่เข้มเกิน หรือดื่มในช่วงเวลาบ่าย-เย็น การกินอาหารมื้อหนัก หรือย่อยยากช่วงเย็นจนกึงก่อนเข้านอน ไปจนถึงการดื่มแอลกอฮอล์ที่ล้วนแล้วมีผลต่ออารมณ์แทบทั้งสิ้น

วิธีที่จะหลีกเลี่ยงไม่ให้เกิดภาวะเศร้าๆ ในเวลากลางคืน ยังอาจต้องเริ่มจะเซ็ตรูทีนการนอนและการตื่นให้เป็นเวลา ลดการงีบหลับตอนกลางวันที่มากเกินไปจนทำให้ไม่ง่วงในตอนกลางคืน งดเล่นโซเชียลฯ ก่อนนอน และปิดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกทุกอย่างอย่างน้อย 1 ชั่วโมงก่อนเวลาเข้านอน รวมถึงการดูว่าบรรยากาศโดยรวมของห้องนอนอยู่ในสภาวะที่สบายพอไหม เช่น เช็คดูว่าแอร์เย็นหรือร้อนเกินไปหรือเปล่า แสงในห้องมืดพอไหม หรือมีเสียงอะไรรบกวนบ้างในเวลานอนที่เราไม่รู้ตัว อย่างเสียงรบกวนจากอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกเพียงนิดเดียวก็สามารถเป็นตัวกระตุ้นให้เกิดการรบกวนได้

หากลองเช็คปัจจัยภายนอกทั้งหมดที่ว่ามาแล้วและยังรู้สึกได้ถึงมันไม่หาย อาจต้องกลับมาสำรวจภายในตัวเองแล้วว่าอะไรกันที่กำลังรบกวนจิตใจเราอยู่ แต่ที่สำคัญ ไม่ว่าจะเกิดอารมณ์ดิ่งดาวน์มากแค่ไหน เราไม่ควรอย่างยิ่งที่จะ ‘ตัดสิน’ หรือโทษตัวเอง เพราะจะยิ่งทำให้ภาวะนี้แย่ลงไปอีก

ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตวิทยาแนะนำว่า ในเวลาเช้าที่ตื่นมาแล้วพบว่าภาวะจิตตกลดระดับลง อารมณ์ที่ขุ่นมัวเริ่มสดใสขึ้นนี่แหละ เป็นช่วงเวลาดีที่สุดที่เราจะได้กลับไป ‘คลี่’ ดูว่า อะไรกันที่ทำให้เรารู้สึกแย่เมื่อคืนที่ผ่านมา แล้วเราจะเตรียมรับมืออย่างไรหากคืนนี้ หรือคืนต่อๆ ไปมันกลับมาเยือนอีก และหากพบว่าอารมณ์เศร้าๆ ดิ่งๆ นี้ยังไม่หายไปไหน หรือเกิดขึ้นต่อเนื่องยาวนานเป็นสัปดาห์ เป็นเดือน นั่นก็อาจเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพจิตที่เราแนะนำว่าควรรีบปรึกษาผู้เชี่ยวชาญน่าจะดีที่สุด

อ้างอิง

https://www.nytimes.com/2024/10/04/well/mind/depression-at-night.html

https://www.nature.com/articles/s41598-020-75245-9

อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง

• เศร้าจริง หรือแค่ดิ่งดาวน์ ชวนทำความเข้าใจ ‘Nighttime Depression’ ภาวะซึมเศร้าที่มักเกิดในเวลากลางคืน และพีคสุดช่วง ‘ตีสาม’
• Hand Fetish ความคลั่งไคล้ ‘มือ’ ของคนรักหรือคู่นอน ที่ปลุกเร้าอารมณ์ผ่านการลูบ จับ เลีย จูบ หรือแค่มอง ก็ทั้งเสวและเสร็จได้
• 6 เหตุผลที่ควรไป Dragonfly H.E.A.L. Summit 2024

ตามบทความก่อนใครได้ที่
- Website : Mirror Thailand.com