ทิ้งความทุกข์ แล้วออกไปสัมผัสมหาสมุทรจำลอง กับเหตุผลที่ว่าทำไมคนถึงชอบไป “อควาเรียม”

มหาสมุทรอันกว้างใหญ่ไพศาลซึ่งเต็มไปด้วยปลาและสัตว์น้ำนานาชนิด ล้วนแล้วแต่เป็นสิ่งมีชีวิตที่งดงามอยู่ใต้ผืนน้ำทะเลสีฟ้าครามที่กว้างใหญ่สุดลูกหูลูกตา แต่นั่นเป็นสิ่งที่จะมองเห็นได้ก็ต่อเมื่อเราต้องดำดิ่งลงไปสัมผัสด้วยตัวเอง หรืออาจจะเห็นได้จากการชมคลิปวิดีโอสารคดี แต่ถึงอย่างนั้นก็อาจให้อารมณ์ไม่สมจริงเหมือนกับอีกทางเลือกหนึ่งในการเสพเสน่ห์ของชีวิตใต้น้ำอย่าง “อควาเรียม”

พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ หรืออควาเรียม มีลักษณะคล้ายตู้ปลาขนาดใหญ่ที่เราสามารถมองเห็นสัตว์น้ำแหวกว่ายหรือสิ่งมีชีวิตใต้ท้องทะเลได้แบบที่ไม่ต้องเปียกเลยสักนิด ณ ที่แห่งนี้ เป็นสถานที่ยอดฮิตของคนทุกเพศทุกวัย ทั้งเด็ก ๆ ที่ไปศึกษาเรียนรู้วิถีชีวิตของปลาน้อยใหญ่ บรรดาหนุ่มสาวที่ใช้อควาเรียมเป็นสถานที่สื่อรัก วัยผู้ใหญ่ที่เลือกมาพักผ่อนสบาย ๆ กับครอบครัว และแม้แต่การเดินทางไปคนเดียวก็ถือเป็นการใช้เวลาได้อย่างน่าสนใจ

ว่ากันว่า อควาเรียมเป็นสถานที่ที่ทำให้จิตใจผ่อนคลาย ช่วยให้รู้สึกสงบ จึงทำให้หลายคนเลือกนำเอาความทุกข์กังวลทั้งหมดที่เจอมาไปปล่อยให้ละลายกับการชมสิ่งมีชีวิตแหวกว่ายในสายน้ำภายใต้อุโมงค์สีฟ้าครามกันเป็นแถบ

Sladjana Karvounis / Unsplash

ก่อนจะมาเป็นอุโมงค์มหาสมุทร
โลกของเรามีส่วนประกอบของน้ำถึง 70% ในขณะที่อีก 30% คือพื้นดิน และมนุษย์สามารถสำรวจใต้ท้องทะเลได้เพียง 5% เท่านั้น เนื่องจากมีข้อจำกัดเรื่องแรงดันน้ำที่ไม่สามารถดำลึกลงไปได้มากขนาดนั้น จึงทำให้ยังมีอีกหลายสิ่งที่ไม่ถูกค้นพบและน่าค้นหาภายใต้โลกใต้น้ำ การได้มาอควาเรียมจึงถือเป็นการได้สัมผัสโลกใต้ท้องทะเลอย่างทั่วถึง เพราะถ้าหากให้ไปแหวกว่ายเพื่อดื่มด่ำกับสัตว์น้ำเหมือนในอควาเรียม เราคงต้องดำดิ่งกันลึกหลายพันเมตร อควาเรียมจึงถือว่าเป็นสถานที่ตอบโจทย์สำหรับผู้ที่ชื่นชอบสิ่งมีชีวิตใต้น้ำได้มากทีเดียว

ซึ่งกว่าจะมาเป็นอความเรียมอย่างในปัจจุบันนี้ ต้องย้อนกลับไปกว่า 4,000 ปีที่แล้วในแถบอารยธรรมเมโสโปเตเมีย ชาวสุเมเรียนได้ทำการเลี้ยงปลาในสระขนาดเล็กซึ่งเป็นบ่อที่พวกเขาขุดขึ้นเองตามธรรมชาติเพื่อใช้ประโยชน์ด้านการอุปโภคบริโภค ตลอดจนเพื่อความสวยงามหรือความบันเทิง จึงจะเห็นได้ว่าสัตว์น้ำนั้นอยู่คู่กับมนุษย์มาตั้งแต่ไหนแต่ไรจนถึงทุกวันนี้สัตว์น้ำก็ยังเกี่ยวข้องกับมนุษย์อยู่ทั้งด้านการเป็นอาหารให้บริโภคผ่านหลากหลายเมนู ไปจนถึงการค้าขายเพื่อสร้างอาชีพ หรือการนำมาเป็นสัตว์เลี้ยง

ราว 1,000 ปีก่อน จีนถือเป็นประเทศแรก ๆ ที่ได้เริ่มเพาะพันธุ์ปลาโดยเฉพาะปลาทองและปลาคาร์ฟเพื่อตกแต่งสถานที่ โดยเชื่อกันว่า ปลาเป็นตัวแทนของความมั่งคั่ง การเลี้ยงปลาจึงเป็นที่นิยมอย่างมาก ต่อมาในยุคโรมันก็ได้เริ่มเปลี่ยนจากการเลี้ยงปลาในบ่อมาเป็นการเลี้ยงปลาในตู้แทน โดยในช่วงแรก ๆ รูปแบบของตู้ปลาจะเป็นการใช้ถังทั่ว ๆ ไปที่สามารถมองปลาได้แค่ด้านบนเท่านั้น และจุดประสงค์ในการมีตู้ปลาก็เพื่อรักษาความสดของตัวปลาไว้ก่อนนำไปขายในตลาด ผ่านไปไม่นาน จึงได้มีการคิดค้นตู้ปลาที่ทำมาจากเซรามิกซึ่งสามารถมองเห็นปลาได้มากขึ้นนอกเหนือจากด้านบน และในปี 1832 จึงได้มีการประดิษฐ์ตู้ปลากระจกที่สามารถมองเห็นปลาได้ทั้งหมดรอบด้าน ทั้งยังได้พัฒนาวัสดุให้มีความปลอดภัยต่อปลา รวมถึงการใช้กาวหรือสารเคมีบางชนิดเพื่อให้ปลาสามารถใช้ชีวิตในตู้ได้เป็นระยะเวลานาน

สิ่งเหล่านี้ได้กลายเป็นที่มาของ “พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ” แห่งแรกที่เกิดขึ้นในปี 1853 ที่สวนสัตว์ในกรุงลอนดอน ประเทศอังกฤษ ซึ่งมีชื่อว่า ‘Fish House’ โดยได้จัดแสดงโชว์สัตว์น้ำในตู้ปลาขนาดจิ๋ว ซึ่งมีสัตว์น้ำหลากหลายสายพันธุ์และขนาด ทำให้พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ได้รับความสนใจเกินความคาดหมาย ก่อนแพร่ขยายต่อไปยังที่อื่น ๆ ทั้งกรุงเบอร์ลิน เนเปิลส์ และปารีส จนกระทั่งในปี 1938 Fish House ก็ได้เปิดตัวเป็นพิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำทะเลขนาดใหญ่ที่มีขนาดเทียบเท่ากับขนาดของถัง 1 ล้านแกลลอน โดยมีปลาน้ำเค็มมาจัดแสดงให้ผู้คนได้ตื่นตาตื่นใจกันมากขึ้น กลายเป็นอควาเรียมยุคแรก ๆ ที่ได้รับการพัฒนาขึ้นอย่างก้าวกระโดดจนเป็นเสมือนจุดเริ่มต้นของอุโมงค์มหาสมุทรในปัจจุบัน

Ian Schneider / Unsplash

พักผ่อนหย่อนใจไปกับท้องทะเลจำลอง
เสน่ห์ของโลกใต้ท้องทะเลเป็นสิ่งมหัศจรรย์อย่างหนึ่งที่แค่มองผ่านจอก็ชวนให้ผู้คนหลงใหลได้ไม่น้อย แต่การได้สัมผัสเองกับตานั้นดีกว่าเป็นไหน ๆ หลายคนจึงมีความคิดที่จะไปท่องเที่ยวดำน้ำเพื่อสัมผัสกับสัตว์น้ำใต้ทะเลแต่ทว่ามันอาจไม่ง่ายขนาดนั้น ทั้งข้อจำกัดเรื่องค่าใช้จ่าย ความยากในการดำน้ำ อีกทั้งยังเห็นได้ไม่ทั่วถึง เพราะสัตว์น้ำบางชนิดอยู่ใต้น้ำลึก แล้วถ้าหากเราสามารถเห็นสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลได้โดยไม่ต้องเปียก เห็นปลาและสัตว์น้ำอื่น ๆ ได้มากมาย และยังมีค่าใช้จ่ายที่เอื้อมถึงได้ คงดีไม่ใช่น้อย ซึ่งทั้งหมดนั้น “อควาเรียม” สามารถทำให้ได้ เสมือนทำให้เราได้แหวกว่ายและสัมผัสกับโลกใต้ทะเลได้จริง ๆ

หลายคนมองว่า อควาเรียมเป็นแค่เพียงสถานที่ถ่ายรูปสวย ๆ ลงโซเชียลตามกระแสเท่านั้น แต่มากไปกว่านั้นอควาเรียมยังเป็นที่ที่เราสามารถปล่อยใจไปกับสายน้ำและฝูงปลาที่แหวกว่ายไปอย่างช้า ๆ ราวกับได้หลุดไปอีกโลกหนึ่งซึ่งทำให้เราสบายใจ เพราะท่ามกลางความวุ่นวายของโลกภายนอก ก็ยังมีอควาเรียมที่ยังคงทำหน้าที่ปลอบประโลมหัวใจได้อยู่เสมอ ในขณะเดียวกันสถานที่แห่งนี้ก็ยังเหมาะกับคู่รักส่วนใหญ่ที่มักใช้อควาเรียมเป็นสถานที่ไว้สำหรับการออกเดตเพื่อให้เบื้องหลังสีฟ้าครามกับสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลทำหน้าที่เป็นสักขีพยานรักได้เป็นอย่างดี หรือการได้ออกมาใช้เวลากับครอบครัวในวันหยุดเพื่อดูปลานานาชนิดเชื่อมสัมพันธ์อันดีก็เป็นอีกหนึ่งทางเลือกที่น่าสนใจ แม้กระทั่งในวันที่เราเหนื่อย เศร้า มีเรื่องไม่สบายใจเกิดขึ้นในชีวิต อความเรียมก็ควรค่าที่จะนำเอาความทุกข์เหล่านั้นมาระบายกับผืนน้ำหรือรับรอยยิ้มจากปลากระเบนที่เหมือนจะบอกให้เราลาความทุกข์ในใจได้ เหมือนที่ตัวละคร ‘ฮันกือรู’ จากซีรีส์เกาหลีเรื่อง Move to Heaven (2021) ที่มีภาวะแอสเพอร์เกอร์ ซินโดรม หรือความบกพ่องด้านพัฒนาทางด้านสังคม ก็มักจะมาดูปลาที่อควาเรียมเพื่อหลีกหนีความวุ่นวายหรือความทุกข์ใจต่าง ๆ ที่พบเจอนั่นเอง

Nikky W. / Unsplash

ในทางวิทยาศาสตร์ อควาเรียมทำให้อารมณ์ของเราดีขึ้นได้ เพราะเมื่อมองไปที่อุโมงค์กระจกใหญ่ยักษ์ที่บรรจุไว้ด้วยสีสันและความงามของโลกใต้ท้องทะเล ร่างกายจะกระตุ้นโดปามีนหรือสารแห่งความสุขออกมา นับเป็นช่วงเวลาแสนพิเศษ เหนือสิ่งอื่นใด อควาเรียมยังสามารถพาให้เราได้ย้อนนึกถึงจินตนาการวัยเด็กได้เป็นอย่างดี หลาย ๆ คนอาจจะนึกถึงตัวการ์ตูนยอดฮิตที่เคยดูตอนเด็ก ๆ อย่างนางเงือก ปลาพูดได้ หรือสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ที่มีสีสันสดใสในท้องทะเลซึ่งจะทำให้ทุกคนใจฟูไปตาม ๆ กัน

นอกจากอควาเรียมจะช่วยเยียวยาในด้านจิตใจ มันยิ่งไปผลดีไปยังส่งร่างกายได้อีกด้วย มีผลวิจัยออกมาว่า การได้ไปเดินดูปลาในอควาเรียมจะช่วยลดความดันโลหิตได้ถึง4 % ขณะที่ความน่ารักของเหล่าสัตว์น้ำน้อยใหญ่ก็ไม่เพียงช่วยให้ใจเพลิดเพลินแต่ยังลดอัตราการเต้นของหัวใจลงได้ 3-7% ซึ่งดีต่อบุคคลที่มีภาวะหัวใจเต้นเร็วกว่าปกติ ไปจนถึงช่วยลดระดับความเครียดได้อีกด้วย

Erik / Unsplash

สำรวจสัตว์น้ำยอดฮิตที่แหวกหว่ายใต้อุโมงค์ยักษ์
ภายในอควาเรียมล้วนมีสัตว์น้ำที่แหวกว่ายอยู่หลายชนิด คอยสร้างความเพลิดเพลินใจให้กับผู้ที่มาเที่ยวชม ลองไปสำรวจดูความน่ารักของเหล่าสัตว์น้ำยอดฮิตที่มักปรากฏโฉมในอควาเรียมทั่วโลกกัน

• ปลากระเบน กับรอยยิ้มน่ารักที่ส่งมานั้น จริง ๆ แล้วที่เรามองเห็นเป็นตาของน้องก็คือจมูกของปลากระเบนนั่นเอง ส่วนปากที่ดูเหมือนยิ้มอยู่ตลอดเวลาก็คือเสน่ห์มัดใจอันดับหนึ่งของปลากระเบนเลยทีเดียว
  
• ปลาบลูแทงค์ นับว่าเป็นปลาขวัญใจเด็ก ๆ ก็ว่าได้ เพราะเป็นภาพจำของปลาในการ์ตูนวัยเด็กอย่าง Finding Dory สีน้ำเงินสวยของมันมีทั้งความงามและสร้างความน่าสนใจให้กับผู้ชื่นชอบสัตว์ทะเล อีกทั้งปลาบลูแทงค์ยังมีบทบาทสำคัญในการรักษาสุขภาพของแนวปะการังด้วย
• ฉลาม พระเอกแห่งอควาเรียมกับภาพจำที่น่าเกรงขาม เมื่อมีฉลามว่ายผ่าน จึงดึงดูดใจผู้ชมได้อย่างดี แถมยังสร้างซีนความน่าตื่นเต้นเล็ก ๆ ให้กับใครหลายคนได้อีกด้วย
• เต่า เรามักจะเห็นเต่าอยู่บนบกเป็นส่วนใหญ่ ไม่ก็ว่ายอยู่เหนือผิวน้ำเท่านั้น แต่เต่าทะเลในอควาเรียมนั้นกลับแหวกว่ายได้อย่างคล่องแคล่ว จึงเป็นความน่ารักอีกแบบที่พบเห็นได้ที่นี่เท่านั้น
• แมงกะพรุน อีกหนึ่งไฮไลต์ใสแจ๋วที่ใคร ๆ ก็รอคอยจะได้เจอสักครั้ง เพราะนอกจากจะได้เห็นความใสของแมงกระพุนที่ลอยละล่องอยู่ในน้ำแล้ว อควาเรียมส่วนใหญ่ยังมักจะจัดไฟหลากสีเพื่อให้เห็นแมงกระพรุนเรืองแสง เหมาะแก่การเก็บเป็นภาพความประทับใจ
• ปลาการ์ตูน อีกหนึ่งปลาขวัญใจเด็ก ๆ ในชื่อ ‘นีโม่’ ที่มาพร้อมสีส้มแสนสะดุดตา จึงทำให้มันโดดเด่นไม่แพ้ปลาตัวไหน ๆ ความเล็กจิ๋วและหน้าตาสุดคิวท์ของมันก็ช่างสมชื่อปลาการ์ตูนเสียจริง ๆ
  
• เงือก อีกหนึ่งสีสันของอควาเรียมในวันนี้ เพราะถึงจะไม่ใช่สัตว์น้ำ แต่ต้องยอมรับว่าผู้ที่รับบทเป็นเงือกนั้นต้องมีทักษะในการแหวกว่ายและดำน้ำอย่างสูง ทั้งยังต้องสามารถทำการแสดงและสื่อสารกับคนดูจนสามารถตกผู้ชมไปได้ตาม ๆ กัน
  

Allie_Caulfield / Flickr

5 อควาเรียมในประเทศไทยที่เราอยากชวนไปดำดิ่งหาความสุขกัน

• Aquaria Phuket พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย ความพิเศษคือมีคอนเซ็ปท์ที่น่าสนใจ และเรื่องราวที่หลากหลาย พร้อมความรู้เกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตใต้ท้องทะเลที่อัดแน่น
  เพิ่มเติม : facebook.com/Aquawalk/
• Underwater World Pattaya อควาเรียมใกล้กรุง ที่พร้อมชวนคุณไปเดินเล่นในอุโมงค์ปลานานาชนิด อีกทั้งยังมีกิจกรรมสนุก ๆ อย่างการให้อาหารปลาคาร์ฟ และทำความสะอาดหลังเต่าอีกด้วย
  เพิ่มเติม : facebook.com/underwaterworldpattaya.uwp/
• SeaLife Bangkok Ocean World อวาเรียมกลางเมืองที่ความน่าสนใจอยู่ที่การจัดโซนนิงให้ได้ไปผจญภัยกับ โพรงหินอำพราง โซนแนวปะการัง อาณาจักรม้าน้ำ โซนป่าดิบชื้น อุโมงค์ใต้ทะเล โซนเพนกวิน และสุขสันต์มหัศจรรย์โลกน้ำแข็ง
  เพิ่มเติม : facebook.com/SEALIFEBangkokOceanWorld/
• บึงฉวากเฉลิมพระเกียรติ สุพรรณบุรี ที่นี่จะแบ่งออกเป็นโซนต่าง ๆ นอกเหนือจากอควาเรียม เช่น โซนสวนสัตว์ โซนอุทยานผักพื้นบ้าน และสถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำบึงฉวากที่มีไฮไลต์คืออุโมงค์ปลาน้ำจืดแห่งแรกของประเทศไทย
  เพิ่มเติม : facebook.com/Bungchawak.Aquarium/
• Sisaket Aquarium ศูนย์แสดงพันธุ์สัตว์น้ำ ศรีสะเกษ เป็นอวาเรียมที่โด่งดังในภาคอีสาน ที่เปิดให้ประชาชนที่สนใจได้ชมปลาทะเลและปลาน้ำจืดมากมายหลายสายพันธุ์จำนวนมากกว่า 4,000 ตัว ผ่านอุโมงค์กระจกขนาดยักษ์ที่ให้อารมณ์เสมือนได้ดำดิ่งไปกับสัตว์น้ำจริง ๆ
  เพิ่มเติม : facebook.com/sisaketaquarium/

เรื่องราวใต้ท้องทะเลจำลองที่อยู่ภายใต้กระจกใสนั้น ไม่เพียงช่วยปลอบประโลมจิตใจมนุษย์อย่างเราได้อย่างน่าอัศจรรย์ เพราะไม่ได้มีแค่น้ำ ปลา หรือสิ่งที่ชีวิตอื่น ให้เรามองเพื่อผ่อนคลายเท่านั้น แต่สิ่งที่จะได้กลับไปจากการมาอควาเรียมแต่ละครั้ง อาจเป็นความรู้สึกที่หลากหลายเกินกว่าจะอธิบายออกมา ซึ่งรอให้เราได้ไปสัมผัสด้วยตัวเอง

ที่มา : บทความ "มนุษย์สำรวจท้องทะเลได้แค่ 1%" โดย นภา
บทความ “aquarium-Historical background” โดย Britannica.com
บทความ “History Of Aquariums” โดย Aquatropic Staf
บทความ “The Pioneering Fish House: A Look at the World’s First Public Aquarium (1853)” โดย YOUR AQUARIUM
บทความ “ทำไมคนถึงชอบไปดำน้ำดูปะการัง โลกใต้ทะเลมีเสน่ห์อะไร?” โดย amitydivingclub
บทความ “10 อควาเรียม ในไทย ที่เที่ยวครอบครัว พาท่องโลกใต้ทะเล” โดย SummerB
บทความ “3 Benefits of Visiting A Public Aquarium (And How to Find One)” โดย aqueon
บทความ “The Benefits of Aquariums on Health and Mood” โดย Tammy

เรื่อง : รัชฎาพรวรรณ มุ่งหมาย