มหาวิทยาลัยไทยในทางสองแพร่ง : จากโรงงานผลิตบัณฑิต สู่ศูนย์กลางนวัตกรรมเพื่อสังคม

บทความพิเศษ | เทวินทร์ อินทรจำนงค์

มหาวิทยาลัยไทยในทางสองแพร่ง

: จากโรงงานผลิตบัณฑิต

สู่ศูนย์กลางนวัตกรรมเพื่อสังคม

ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา มหาวิทยาลัยไทยเป็นหนึ่งในกลไกสำคัญของการพัฒนาประเทศ

ทั้งในฐานะผู้ผลิตบัณฑิตเพื่อเข้าสู่ตลาดแรงงาน ผู้สร้างงานวิจัยและนวัตกรรม ตลอดจนเป็นพื้นที่พัฒนาความรู้และความคิดของสังคม

แต่ปัจจุบัน มหาวิทยาลัยไทยกำลังเผชิญความท้าทายครั้งใหญ่จากการเปลี่ยนแปลงทางประชากร เศรษฐกิจ และเทคโนโลยี

ที่อาจทำให้ระบบอุดมศึกษาไทยเข้าสู่ “วิกฤตความอยู่รอด” หากไม่มีการปรับตัวอย่างจริงจัง

ปัญหาที่กำลังเผชิญ

1.จำนวนมหาวิทยาลัยมากเกินไป ปัจจุบันมีสถาบันอุดมศึกษาไทยมากกว่า 300 แห่ง ในขณะที่จำนวนผู้เรียนลดลงต่อเนื่องจากโครงสร้างสังคมสูงวัย ทำให้หลายมหาวิทยาลัย โดยเฉพาะภาคเอกชน ประสบปัญหาทางการเงินและแข่งขันกันด้วยวิธีการ “ลดแลกแจกแถม” มากกว่าการพัฒนาคุณภาพ

2. หลักสูตรไม่ทันสมัย หลายหลักสูตรยังไม่สอดคล้องกับเศรษฐกิจดิจิทัลและตลาดแรงงานยุคใหม่ ขณะที่นักศึกษายุคปัจจุบันให้ความสำคัญกับทักษะและสมรรถนะมากกว่าการมีเพียงใบปริญญา

3. คุณค่าใบปริญญาที่ลดลง การเติบโตของเส้นทางอาชีพใหม่ๆ ที่ไม่จำเป็นต้องมีวุฒิการศึกษา กำลังท้าทายโมเดลมหาวิทยาลัยแบบเดิม

4. งานวิจัยไม่เชื่อมโยงกับสังคม ผลงานวิจัยจำนวนมากไม่สามารถนำไปใช้ได้จริงในเชิงนโยบายหรือเชิงพาณิชย์ ทำให้มหาวิทยาลัยถูกมองว่าเป็น “ต้นทุน” มากกว่าการลงทุนของสังคม

ทางเลือกเพื่ออนาคต

มหาวิทยาลัยไทยไม่อาจอยู่รอดได้ด้วยการผลิตบัณฑิตเชิงปริมาณเหมือนเดิมอีกต่อไป สิ่งที่ต้องทำคือการ reposition ตัวเองใหม่อย่างชัดเจน ได้แก่

1. มหาวิทยาลัยเพื่อสังคม ควรมีทำงานร่วมกับชุมชน อุตสาหกรรม และภาคประชาสังคม เพื่อสร้างงานวิจัยและนวัตกรรมที่ตอบโจทย์ปัญหาจริงของประเทศ

2. การเรียนรู้ตลอดชีวิต ควรเปิดหลักสูตรสำหรับทุกช่วงวัย โดยเฉพาะสังคมสูงอายุ เพื่อให้มหาวิทยาลัยเป็นศูนย์กลางการ reskill และ upskill

3. การสร้าง Soft Power โดยใช้ความหลากหลายทางวัฒนธรรม ภาษา และภูมิศาสตร์ของไทยเป็นจุดแข็งในการดึงดูดนักศึกษาต่างชาติ ทำให้มหาวิทยาลัยกลายเป็น “Hub” ของการศึกษาในอาเซียน

4. การยกระดับคุณภาพบุคลากรและงานวิจัย มีการลงทุนในการพัฒนาอาจารย์และนักวิจัย รวมถึงสร้างระบบสนับสนุนที่ผลักดันงานวิจัยสู่การใช้จริง

5. การปฏิรูประบบโครงสร้าง รัฐควรกำหนดมาตรการไม่เพียงควบคุมการเปิดมหาวิทยาลัยใหม่ แต่ยังสนับสนุนการควบรวม (merger) เพื่อสร้างมหาวิทยาลัยที่แข็งแรงและมีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน

บทสรุปเชิงนโยบาย

มหาวิทยาลัยไทยกำลังอยู่บนทางสองแพร่ง คือจะเป็นเพียง “โรงงานผลิตบัณฑิต” ที่แข่งขันด้วยราคาจนเสื่อมคุณค่า หรือจะก้าวสู่การเป็น “ศูนย์กลางการเรียนรู้และนวัตกรรมเพื่อสังคม” ที่ยกระดับศักยภาพของประเทศในระยะยาว

หากรัฐ มหาวิทยาลัย และสังคมร่วมกันปรับบทบาทและทิศทางใหม่อย่างจริงจัง อุดมศึกษาไทยไม่เพียงแค่จะอยู่รอด

แต่ยังสามารถเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมของประเทศในศตวรรษที่ 21 ได้อย่างยั่งยืน

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : มหาวิทยาลัยไทยในทางสองแพร่ง : จากโรงงานผลิตบัณฑิต สู่ศูนย์กลางนวัตกรรมเพื่อสังคม

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichon.co.th/weekly