ตะวันตกปลื้ม! ร.4 ครองราชย์ เมื่อพระจอมเกล้าฯ “เป็นข่าว” ในหนังสือพิมพ์ฝรั่ง

การรายงานข่าวเกี่ยวกับรัชกาลที่ 4 ในหนังสือพิมพ์ฝรั่ง เผยให้เห็นความยินดีของชาวตะวันตกต่อการเสด็จขึ้นครองราชสมบัติของพระองค์ พร้อม “ข่าวลือ” ว่าพระองค์จะนำสยามไปสู่ความเป็นสมัยใหม่

เมื่อเกิดเหตุผลทางการเมืองทำให้ต้องเสด็จออกผนวชเป็นเวลา 27 ปี “ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ”หรือต่อมาคือ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 ก็มิทรงปล่อยให้เวลาสูญเปล่า ทรงใช้เวลาใต้ร่มกาสาวพัสตร์ศึกษาวิชาความรู้ด้านต่าง ๆ ที่สำคัญคือทรง “ยอมรับ” แบบอย่างจากตะวันตก จนถือได้ว่าทรงเป็นพระมหากษัตริย์สยามพระองค์แรกที่ “คบเพื่อนฝรั่ง” สามารถตรัสและเขียนภาษาต่างประเทศได้

ด้วยความรู้อย่างตะวันตก ทำให้ทรงรอบรู้ความเป็นไปของโลก โดยเฉพาะอิทธิพลของลัทธิล่าอาณานิคมที่กำลังคืบคลานมาจนถึง “ประตูบ้าน” เมื่อเสด็จขึ้นครองราชย์ก็ทรงใช้ความรอบรู้นี้ทำให้ราชอาณาจักรสยามรอดพ้นภัยพิบัติมาได้

สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงนิพนธ์ถึงที่มาของความรอบรู้นี้ไว้ว่า“เรื่องทรงศึกษาการเมืองที่เกี่ยวกับต่างประเทศนั้น พึงสันนิษฐานไว้ว่าคงทรงหนังสือข่าวที่ฝรั่งพิมพ์ในเมืองจีนและสิงคโปร์ ปีนัง เป็นต้น กับทั้งได้ทรงสนทนาสมาคมกับฝรั่ง ทรงทราบประวัติศาสตร์ที่ฝรั่งมาทำทางตะวันออกนี้ และความเห็นของฝรั่งอยู่เสมอ”

ไม่เพียงแต่ทรงหนังสือพิมพ์ต่างประเทศเท่านั้น แต่ยังทรง “เป็นข่าว” ในหน้าหนังสือพิมพ์ด้วย โดยเฉพาะข่าวการเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นพระมหากษัตริย์ นับเป็นข่าวสำคัญของทั้งชาวสยามและชาวต่างชาติ ซึ่งกำลังรอการเปลี่ยนแปลงนโยบายต่างประเทศของสยามอยู่ในขณะนั้น

ข่าวดังกล่าวคัดมาไว้ในหนังสือ “ข่าวในตอนต้นรัชชกาลที่ ๔ ตามหนังสือข่าวในเมืองสิงคโปร์”(ราชบัณฑิตยสภา : 2474) เป็นเรื่องเกี่ยวกับการเสด็จขึ้นครองราชสมบัติของรัชกาลที่ 4 จำนวน 2 ข่าวด้วยกัน ถอดความจากภาษาอังกฤษโดย หม่อมเจ้าหญิงพิมลพรรณ รัชนี

ข่าวแรกมาจากหนังสือพิมพ์ สิงคโปร์ ฟรี เปรส(the Singapore Free Press) ซึ่งขณะนั้นสิงคโปร์เป็นอาณานิคมของอังกฤษ ข่าวนี้ไม่ระบุวันตีพิมพ์ ทราบเพียงรายงานโดย ยอน เทเลอ โยนส์(John Taylor Jones) มิชชันนารีชาวอเมริกันที่มาอยู่ในสยามนานถึง 18 ปี สาระสำคัญคือการรายงานเหตุการณ์ “ผลัดแผ่นดิน” ซึ่งจะเกิดขึ้นในเช้าวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2394 รวมถึงความเปลี่ยนแปลงที่กำลังจะมาถึง โดยเฉพาะนโยบายการต่างประเทศของพระเจ้าแผ่นดินพระองค์ใหม่

ข่าวที่โยนส์รายงานไปยังหนังสือพิมพ์สิงคโปร์ มีความว่า “วันที่ ๒๔ มีนาคม ท.ญ.เจ้าฟ้ามงกุฎโปรดให้ข้าพเจ้าไปเฝ้า, ข้าพเจ้าก็ทำตาม ในระหว่างสนทนาได้ทรงแสดงพระวิตกว่าทรงเห็นควรให้ชาวต่างประเทศทราบความเป็นไปในเวลานี้ให้ถูกต้อง ด้วยพระเจ้าแผ่นดิน (รัชกาลที่ 3)ผู้ทรงปกครองประเทศมาตั้งแต่ ค.ศ. ๑๘๒๖ (พ.ศ. ๒๓๖๙) (จริง ๆ แล้วทรงครองราชย์ตั้งแต่ ค.ศ. 1824) นั้น กำลังทรงพระประชวรหนัก ไม่หวังกันว่าจะทรงพระชนม์ไปได้อีกหลายวัน พระองค์ประสูติในเดือนมีนาคม ค.ศ. ๑๗๘๘ (พ.ศ. ๒๓๓๑) ดังนั้นจึงมีพระชนม์พรรษาได้ ๖๓ ปี

ครั้นเมื่อพระเจ้าแผ่นดินทรงตระหนักแน่ว่าจะไม่ดำรงพระองค์อยู่นาน ก็ร้อนพระราชหฤทัยอยากจะให้ยกพระราชโอรสพระองค์ ๑ ใน ๑๒ พระองค์ ขึ้นเป็นรัชทายาท แต่พวกข้าราชการผู้มีศักดิ์สูงในรัฐบาลไม่เห็นชอบในการเลือกเช่นนั้น

พระเจ้าแผ่นดินมิได้ทรงยกย่องพระสนมคนใดในจำนวนมากให้ขึ้นอยู่ในตำแหน่งพระมเหสี พระราชโอรสของพระองค์จึงไม่มียศอันควรแก่ราชบัลลังก์ และนอกจากนั้นยังมีบุคคล ๒ ท่านผู้เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าแผ่นดินพระองค์ก่อนและพระมเหสี ในเวลานี้มีพระชนม์อยู่ และมีฐานควรแก่ตำแหน่งด้วย ท่านทั้ง ๒ นี้คือ ท.ญ.เจ้าฟ้ามงกุฎ กับทูลกระหม่อมกรมขุนอิศเรศร์ (พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว) พวกข้าราชการจึงประชุมพร้อมกัน เลือกตั้งเจ้าฟ้าพระองค์ที่กล่าวก่อน ขึ้นเป็นรัชชทายาทสืบจากพระเจ้าแผ่นดินปัจจุบัน”

ข่าวรายงานต่อไปว่า เมื่อรัชกาลที่ 3 ทรงทราบผลการประชุมของขุนนางผู้ใหญ่แล้วว่าจะถวายราชสมบัติให้ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ “ก็ทรงอำนวยตามคำปรึกษานั้น เพราะดังนี้จึงไม่เกรงว่าจะเกิดการจลาจลอย่างร้ายแรงขึ้น”

ท้ายข่าวยังกล่าวถึงนโยบายต่าง ๆ ที่ยังเป็น “ข่าวลือ” ว่าพระเจ้าแผ่นดินพระองค์ใหญ่จะทรงเปลี่ยนแปลงระเบียบราชการหลายอย่าง รวมถึงนโยบายการต่างประเทศ คือ “ลดภาษีสินค้าบางอย่าง และยอมให้ส่งข้าวออกไปขายต่างประเทศ เมื่อราคาข้าวต่ำกว่าราคาที่กำหนดไว้”

ข่าวนี้จึงแสดง “เบาะแส” บางอย่างของนโยบายเปิดประเทศของสยาม ก่อนที่ เซอร์จอห์น เบาริ่ง(Sir John Bowring) จะเข้ามา “บีบ” ให้สยามยอมทำสนธิสัญญากับอังกฤษเสียอีก เชื่อว่าข้อมูลนี้เป็นส่วนที่ชาวต่างชาติ “อยากเห็น” และยินดีที่ได้รับรู้ที่สุด เพราะพวกเขาทราบกันดีว่าเจ้าฟ้ามงกุฎทรง “เปิดกว้าง” และเป็นมิตรกับฝรั่งมากกว่าพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 พระเชษฐาของพระองค์

สิ่งยืนยันเรื่องนี้อยู่ในข่าวฉบับที่สองนั่นเอง…

ข่าวที่สองซึ่งไม่ระบุวันที่ตีพิมพ์เช่นกัน เป็นข่าวใน หนังสือพิมพ์สิงคโปร์(Newspaper Cutting) กล่าวถึงการเสด็จขึ้นครองราชย์ของรัชกาลที่ 4 พร้อมข้อความที่ “พิเศษ” กว่าคือ

“ในยุโรปได้ตั้งตาคอยมานานแล้ว อยากให้เจ้าชายทั้ง ๒ นี้ขึ้นทรงอำนาจในประเทศไทย เพราะจะเป็นที่ควรหมายได้ว่าบ้านเมืองจะเริ่มเข้าสู่สมัยใหม่อันรุ่งเรืองกว่าแต่ก่อน เจ้าชายทั้ง ๒ พระองค์นี้ได้เตรียมพระองค์มานานแล้ว เพื่อให้สมแก่ฐานะสูงที่ทรงรับในเวลานี้ คือทรงศึกษา และทรงติดต่อกับชาวยุโรป…”

รายงานข่าวยังกล่าวถึงวาระสำคัญอย่าง “พระราชพิธีบรมราชาภิเษก” กับการมีส่วนร่วมในการเฉลิมฉลองของชาวต่างชาติว่า

“การบรมราชาภิเษกของพระเจ้าแผ่นดินนั้น ได้ทำเมื่อวันที่ 15 พฤษภาคมที่แล้วมา มีการฉลองอย่างโอฬารึกและได้มีแห่ดังที่เคยมี และพระเจ้าแผ่นดินทรงแจกเงินตราทำด้วยทองคำ และเงิน ซึ่งทำขึ้นสำหรับงาน ชาวยุโรปที่ได้รับเชิญไปงานพิธีนั้น และได้รับความต้อนรับอย่างอ่อนโยน ทั้งได้รับเลี้ยงอาหารเย็นตามแบบยุโรป ภายหลังได้มีของแจกแก่ทุก ๆ คนที่รับพระราชทานเลี้ยงนั้น คือดอกไม้ทองและเงิน กับเงินตราทำด้วยทองคำ และเงินในรัชชกาลใหม่”

ทำให้เห็นว่าชาวตะวันตกมีความยินดีต่อการขึ้นครองราชย์ของรัชกาลที่ 4 อย่างยิ่ง บ่งชี้ว่าการที่ทรงติดต่อกับชาวต่างชาติตลอดเวลาที่ทรงผนวชอยู่นั้นได้ทรงแสดงความคิดเห็นอันเป็นแนวทางของประเทศอย่างกว้างขวาง จนเป็นที่รับรู้กันอย่างไม่เป็นทางการว่า “สยามใหม่” จะต้องเกิดขึ้นในรัชกาลของพระองค์

ดังจะเห็นว่าเมื่อเสด็จขึ้นครองราชย์แล้ว “ข่าวลือ” ต่าง ๆ ที่ฝรั่งรู้และคาดคะเนกันมาก่อนตามหน้าข่าวก็เป็นจริงทุกประการ

อ่านเพิ่มเติม :

• อาการประชวร – ภาวะสุญญากาศผู้สืบราชบัลลังก์ ร.3 “ความกังวล” ปลายพระชนมชีพ
• บรรยากาศตึงเครียดก่อน ร.3 เสด็จสวรรคต และ “บุนนาค” อัญเชิญ ร.4 เสวยราชย์
• “อเนกชนนิกรสโมสรสมมติ” คติสืบสันตติวงศ์กรุงรัตนโกสินทร์ คืออะไร มีกษัตริย์องค์ใดบ้าง?

สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่

หมายเหตุ : เนื้อหานี้เก็บความจาก “เมื่อพระจอมเกล้าเป็นข่าวในหนังสือพิมพ์ฝรั่ง” ในนิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2547

เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 24 ตุลาคม 2568

อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ตะวันตกปลื้ม! ร.4 ครองราชย์ เมื่อพระจอมเกล้าฯ “เป็นข่าว” ในหนังสือพิมพ์ฝรั่ง

ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com