เปิดข้อมูล ‘ภาพฉายภูมิอากาศ’ ชี้อนาคตอากาศไทย วางแผนรับมือรายพื้นที่

ข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศความละเอียดสูง ช่วยให้เห็นแนวโน้มการเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิ ฝน และความชื้นในอนาคต ก่อนนำไปประเมินความเสี่ยงรายพื้นที่ เพื่อกำหนดมาตรการปรับตัวให้เหมาะกับบริบทของแต่ละพื้นที่ ลดความสูญเสียและเพิ่มขีดความสามารถในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ประเทศไทยกำลังเผชิญผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ที่มีแนวโน้มรุนแรงและซับซ้อนมากขึ้น ทั้งต่อมนุษย์ สังคม เศรษฐกิจ ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม

แต่ผลกระทบไม่ได้เกิดขึ้นในระดับเดียวกันทุกพื้นที่ หากมีความแตกต่างตามลักษณะภูมิประเทศและภูมิอากาศ การใช้ประโยชน์ที่ดิน โครงสร้างเศรษฐกิจ และสังคม รวมถึงระดับการเปิดรับผลกระทบ ความเปราะบาง และขีดความสามารถในการปรับตัวของประชาชนและการบริหารจัดการในแต่ละพื้นที่

ข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศ (Climate Projections) จึงเป็นข้อมูลพื้นฐานทางวิทยาศาสตร์ที่มีความสำคัญ เพราะช่วยให้เห็นแนวโน้ม และช่วงของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต และสามารถนำไปประกอบการประเมินความเสี่ยง

รวมถึงการวางแผนกำหนดมาตรการปรับตัว (Climate Change Adaptation) เพื่อช่วยลดความเสี่ยง และเพิ่มความสามารถในการรับมือ และฟื้นตัว (Resilience) ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่

ภาพฉายภูมิอากาศไม่ใช่การพยากรณ์อากาศ

ข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศ คือข้อมูลที่แสดงสภาวะภูมิอากาศที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต ภายใต้สมมติฐานเกี่ยวกับการพัฒนาเศรษฐกิจ และสังคม รวมถึงระดับการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่แตกต่างกัน ข้อมูลดังกล่าวช่วยแสดงแนวโน้มและลักษณะการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศที่คาดว่าจะเกิดขึ้น

อย่างไรก็ตาม ภาพฉายภูมิอากาศไม่ใช่การพยากรณ์อากาศ (Forecast) ที่ระบุว่าสภาพภูมิอากาศในอนาคตจะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน แต่เป็นการจำลองสภาวะภูมิอากาศที่อาจเกิดขึ้นภายใต้สถานการณ์ต่าง ๆ เพื่อประเมินทิศทาง ขนาด และช่วงของการเปลี่ยนแปลงที่เป็นไปได้ และใช้สนับสนุนการวางแผนภายใต้ความไม่แน่นอน

จากแบบจำลองระดับโลก สู่ข้อมูลระดับพื้นที่

ข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศระดับโลกมาจากแบบจำลองภูมิอากาศโลก (Global Climate Models: GCMs) ภายใต้โครงการเปรียบเทียบแบบจำลองภูมิอากาศระยะที่ 6 หรือ CMIP6 โดยอาศัยเส้นทางการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม หรือ Shared Socioeconomic Pathways (SSPs) ในสถานการณ์ต่าง ๆ

การใช้ข้อมูลจากหลายแบบจำลอง และหลายสถานการณ์ช่วยสะท้อนช่วงของการเปลี่ยนแปลง ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต และครอบคลุมความไม่แน่นอนทั้งจากแบบจำลองและเส้นทางการปล่อยก๊าซเรือนกระจก

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลจากแบบจำลองระดับโลกมีความละเอียดเชิงพื้นที่ค่อนข้างต่ำ โดยข้อมูลที่ใช้ในการศึกษามีความละเอียดประมาณ 100–300 กิโลเมตร จึงอาจไม่สามารถสะท้อนรายละเอียดของภูมิประเทศและความแปรผันของภูมิอากาศในระดับพื้นที่ได้เพียงพอ

กระบวนการลดมาตราส่วน (Downscaling) จึงมีความสำคัญในการเพิ่มความละเอียดของข้อมูล เพื่อให้สามารถนำภาพฉายภูมิอากาศไปประยุกต์ใช้ในระดับพื้นที่ได้อย่างเหมาะสม

สำหรับประเทศไทย กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และสิ่งแวดล้อม ได้นำข้อมูลจากแบบจำลองภูมิอากาศโลกภายใต้โครงการ CMIP6 มาพัฒนาและเพิ่มความละเอียดเชิงพื้นที่ด้วยกระบวนการ Downscaling ให้มีความละเอียด 5 × 5 ตารางกิโลเมตร และ 25 × 25 ตารางกิโลเมตร จนถึงปี ค.ศ. 2100 ครอบคลุมสถานการณ์ SSP2-4.5 ซึ่งเป็นสถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกระดับปานกลาง และ SSP5-8.5 ซึ่งเป็นสถานการณ์การปล่อยก๊าซเรือนกระจกระดับสูง

ข้อมูลที่ได้ครอบคลุมภาพฉายของอุณหภูมิ ปริมาณน้ำฝน และความชื้นสัมพัทธ์ ทั้งในระดับรายวัน และรายเดือน

ข้อมูลดังกล่าวสามารถเข้าถึงได้ผ่านระบบข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศความละเอียดสูง CMIP6 ของประเทศไทย ซึ่งจัดทำขึ้นเพื่อให้หน่วยงาน นักวิจัย และประชาชนสามารถนำข้อมูลไปใช้ประกอบการวิเคราะห์และวางแผนด้านต่าง ๆ เช่น การบริหารจัดการน้ำ การเกษตร การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ การวางแผนเมืองและโครงสร้างพื้นฐาน รวมถึงการท่องเที่ยว

ต่อยอดสู่การประเมินความเสี่ยงรายพื้นที่

ตามกรอบแนวคิดการประเมินความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หรือ IPCC ความเสี่ยงเกี่ยวข้องกับ 3 ปัจจัย ได้แก่ ภัยอันตรายจากสภาพภูมิอากาศ (Climate-related Hazard) การเปิดรับผลกระทบ (Exposure) และความเปราะบาง (Vulnerability)

ข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศสามารถนำมาวิเคราะห์ และพัฒนาเป็นตัวแปร หรือดัชนี ที่สะท้อนภัยอันตรายจากสภาพภูมิอากาศ เช่น การเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิ เหตุการณ์อุณหภูมิสูง ฝนตกหนัก และภาวะแห้งแล้ง ก่อนนำไปวิเคราะห์ร่วมกับข้อมูลประชากร เศรษฐกิจ สังคม การใช้ประโยชน์ที่ดิน และข้อมูลอื่น ๆ ที่สะท้อนการเปิดรับผลกระทบและความเปราะบางของแต่ละพื้นที่

กระบวนการดังกล่าวช่วยให้สามารถประเมินระดับ และการกระจายตัวของความเสี่ยงในเชิงพื้นที่ได้ ตัวอย่างเช่น การนำข้อมูลภาพฉายอุณหภูมิมาวิเคราะห์จำนวนวันที่มีอุณหภูมิสูงในอนาคต แล้วพิจารณาร่วมกับข้อมูลประชากรหรือกลุ่มเปราะบาง เพื่อระบุพื้นที่เสี่ยงและใช้ประกอบการกำหนดมาตรการรับมือกับความร้อนให้เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่

ผลการวิเคราะห์ยังสามารถนำไปจัดทำแผนที่ความเสี่ยง เพื่อระบุพื้นที่หรือกลุ่มประชากรที่ควรให้ความสำคัญ และสนับสนุนการกำหนดมาตรการและแผนการปรับตัวให้สอดคล้องกับบริบทและระดับความเสี่ยงของแต่ละพื้นที่

เปลี่ยนข้อมูลภูมิอากาศให้เป็นเครื่องมือวางแผน

เนื่องจากแต่ละสาขา และแต่ละพื้นที่ เผชิญผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแตกต่างกัน การนำข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศความละเอียดสูงมาวิเคราะห์ ร่วมกับข้อมูลการเปิดรับผลกระทบ และความเปราะบาง จึงมีความสำคัญต่อการระบุพื้นที่ และประเด็นความเสี่ยงของแต่ละพื้นที่

ข้อมูลเหล่านี้สามารถนำไปใช้สนับสนุนการกำหนดมาตรการปรับตัวที่เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่ และช่วยให้การวางแผนในปัจจุบันคำนึงถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

ท้ายที่สุด การใช้ข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศความละเอียดสูงอย่างเหมาะสม จะช่วยสนับสนุนการตัดสินใจและการวางแผนรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ลดความสูญเสียและความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น ตลอดจนสนับสนุนการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง
1. กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม. ระบบข้อมูลภาพฉายภูมิอากาศความละเอียดสูง CMIP6 ของประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม

2. กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม. (2569). กรมลดโลกร้อน จัดประชุมรับฟังความคิดเห็นที่มีต่อผลการพัฒนาและจัดทำข้อมูลคาดการณ์สภาพภูมิอากาศแห่งชาติความละเอียดสูง. กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม

3. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2022). Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009325844

4. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report. Cambridge University Press

อ่านข่าวเพิ่มเติม

• โลกร้อนกระทบชีวิต! กลุ่มเปราะบางเสี่ยงหนัก ทั้งน้ำ-อาหาร-สุขภาพ-รายได้
• จาก NDC 2.0 สู่ NDC 3.0 หมุดหมายสำคัญของการเปลี่ยนผ่านสู่ 'เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำ'
• ยุทธศาสตร์ LT-LEDS เส้นทางระยะยาวประเทศไทยสู่ Net Zero 2050

ติดตามเราได้ที่

เว็บไซต์:https://www.thebangkokinsight.com/
Facebook:https://www.facebook.com/TheBangkokInsight
X: https://twitter.com/BangkokInsight
Instagram: https://www.instagram.com/thebangkokinsight/
Youtube: https://www.youtube.com/channel/UCYmFfMznVRzgh5ntwCz2Yxg