กัญญารินทร์ ไชยจันทร์ ไทยคดีศึกษา มองดราม่า ห่มสไบใส่ยีนส์ 'มันคือนิยามใหม่ของความเป็นไทย'
รายงานพิเศษ | พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร
ดราม่าอีกแล้ว กับอะไร ‘ไทยๆ’ ที่ไม่คุ้นหูชินตา วิวาทะออนไลน์ก็แห่เมนต์ฉ่ำตามคาดหมาย ดังเช่นเคสล่าสุด กับ ‘ห่มสไบ ใส่ยีนส์’ ที่กลายเป็นกระแสหลังศิลปินดัง กระแต อาร์สยาม นำมานุ่งเป็นคอสตูมสุดมั่น โดยแจงเหตุผลหลังทัวร์ลง ว่า ‘มันเก๋’ และไม่ได้ตั้งรับว่าจะมีดราม่า ซ้ำบอกว่า ดีใจที่ผ้าไทยไม่ได้พับอยู่แค่ในตู้
วันนี้ เมื่อเช็กอินแหล่งท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม แฟชั่นห่มสไบใส่ยีนส์พรึบท้องถนน ขณะที่ดราม่าก็ยังคงอยู่
ว่าแล้วต้องแวะเช็กอินสถาบันดังในเกาะรัตนโกสินทร์ อย่างมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พูดคุยโดยไม่ต้องนั่งพับเพียบ กับ กัญญารินทร์ ไชยจันทร์ นักวิจัยชำนาญการพิเศษ สถาบันไทยคดีศึกษา อดีตนักสะสมผ้าผู้ศึกษาเรื่องราวของปราชญ์ชาวบ้าน เชี่ยวชาญพิเศษด้านการท่องเที่ยว ถึงมุมมองของกระแสดังกล่าว ที่บางส่วนปักป้ายว่า ‘ไม่เหมาะสม’
นักวิชาการเรื่องไทยๆ ท่านนี้มองอย่างไร ไปรับฟัง!
: สังคมไทยตอนนี้เสียงแตก บ้างก็ว่าสร้างสรรค์ บ้างก็ว่าทำลาย ส่วนตัวมองอย่างไร?
มองว่าเป็นสิ่งที่ดีและสร้างสรรค์มากกว่า เพราะเป็นการดึงผ้าไทยไปสู่พื้นที่สาธารณะ ต้องเข้าใจอย่างหนึ่งว่าการห่มสไบทั่วๆ ไปในการแต่งกายแบบพิธีการจะต้องมีรูปแบบ แต่พอเป็นการห่มสไบใส่ยีนส์ สามารถแต่งได้หลากหลาย
กรณีของญี่ปุ่นที่วัดอาซากุสะ (Asakusa) มีกิโมโนให้เช่า เกาหลีก็มีชุดฮันบกให้เช่าสวมใส่ในสถานที่สำคัญของเขา ไทยเราก็มีให้เช่าเหมือนกัน แต่ของเรามีการประยุกต์ใหม่ด้วย มีการห่มสไบหลายรูปแบบ ถ้าดูกระแสในออนไลน์ ดู TikTok มีทั้งชาวไทย นักท่องเที่ยวต่างชาติ กลุ่มวัยรุ่น แม้กระทั่งผู้ชายมาห่มสไบ ใส่ accessory ต่างๆ ซึ่งส่วนตัวมองว่ามันดูร่วมสมัย ถือว่าไม่ผิดเลย ด้วยความที่ชุดไทยมีชิ้นแยกกัน สไบก็ชิ้นหนึ่ง ผ้านุ่งก็อีกชิ้นหนึ่ง เลยทำให้ประยุกต์ได้ง่าย ขณะที่กิโมโนกับฮันบกมีรูปแบบชุดเต็มยศทั้งชุด
: ทำไมอะไรไทยๆ ชอบกลายเป็นดราม่า แม้แต่ผ้าก็ศักดิ์สิทธิ์ สไบมิกซ์แอนด์แมตช์ไม่ได้?
ถ้าเป็นชุดไทยแบบดั้งเดิม โอกาสในการแต่งน้อยมาก พอเราเข้าสู่ความเป็นแฟชั่นร่วมสมัย ก็สามารถแต่งได้ทุกโอกาส เพราะผ้าไทยใส่สนุก อย่างคีย์เวิร์ดสำคัญที่หน่วยงานภาครัฐนำมาส่งเสริม
ถ้าใส่แล้วสนุกคือ ใส่ได้ทุกโอกาส ใส่ได้ทุกไลฟ์สไตล์ในชีวิตประจำวัน ใส่แล้วคูล อยากใส่ตาม เพราะเท่ สิ่งนี้จะทำให้อุตสาหกรรมผ้าไทยก้าวหน้ามากขึ้นกว่าความศักดิ์สิทธิ์ เพราะความศักดิ์สิทธิ์จะอยู่กลุ่มเฉพาะ ไม่ใช่ความหลากหลาย
เดี๋ยวนี้เทรนด์ของผ้าไทยเป็นความสนุก อย่างที่เห็นในสื่อโซเชียล คนนำสไบจากผ้าหลากหลายประเภทมาห่ม ทั้งผ้าทอเครื่อง ผ้าทอมือ ผ้าแพรวากาฬสินธุ์ซึ่งมีความกว้างยาวที่สามารถนำมาห่มเป็นสไบได้ รวมถึงผ้าคลุมไหล่ของสุรินทร์ก็ยังใช้ได้
เป็นมิติของผ้าไทยที่สามารถทำสไบได้หมด ไม่ว่าจะเป็นผ้าของภูมิภาคไหนก็ตาม
: จะแลกเปลี่ยนมุมมองอย่างไรกับผู้ที่ยังมองว่าต้องอนุรักษ์ชุดไทยให้คงไว้ซึ่งรูปแบบดั้งเดิมเท่านั้น?
ด้วยความที่เป็นคนตรงกลางระหว่างเจนใหม่กับเจนเก่า จึงมองได้ทั้งมิติของความดั้งเดิมกับมิติของความแปลกใหม่ ความร่วมสมัย ซึ่งจริงๆ จะเอียงไปทางร่วมสมัยมากกว่า เพราะเห็นจากประสบการณ์ของตัวเองว่า ถ้าเก็บแค่ผ้าและม้วนผ้าไว้ โดยไม่ได้ใช้ประโยชน์ ผืนผ้าก็ไม่ได้มีชีวิตเลย
แต่พอนำมาสร้างสรรค์แฟชั่นใหม่ ผืนผ้าก็มีชีวิตขึ้นมา กลุ่มความคิดดั้งเดิมอาจจะยังไม่เห็นแนวทางว่าสามารถที่จะประยุกต์สู่ความร่วมสมัยได้ อาจจจะรู้สึกว่าผิด ทั้งที่จริงๆ แล้วอาจจะไม่ผิด
: แล้วกรณี ‘ป้ายห้ามเข้า’ ที่มีภาพห่มสไบใส่ยีนส์ ข้อจำกัดคืออะไร?
ความเป็นกาลเทศะ เพราะในศาสนสถานเราก็ต้องเคารพสถานที่ด้วย นอกจากนี้ ความที่นักท่องเที่ยวที่ห่มสไบใส่ยีนส์ บางคนอาจจะห่มไม่เป็น บางคนผู้ชายห่มโดยโชว์ซิกซ์แพ็ก ทำให้ดูแล้วอาจจะยังไม่เหมาะสม
แต่สิ่งที่สำคัญคือ ยิ่งตอนนี้เป็นกระแส ถ้าภาครัฐให้นิยามว่า การห่มสไบที่เหมาะสมเป็นแบบไหน โดยเปิดกว้างทางวัฒนธรรม จะเป็นการดีต่อเรามากกว่าด้วยซ้ำ
: ไหนๆ ก็ไหนๆ ภาครัฐ-ททท. จะดึงเทรนด์ห่มสไบ ใส่ยีนส์มาตีโป่งเพื่อผลประโยชน์แห่งชาติด้านการท่องเที่ยวได้อย่างไร เหมือนเทรนด์สาวจีนที่บินมาใส่ ‘ชุดนักเรียน’ ที่ทำเอาขายดีทั้งบางลำพู?
จริงๆ แล้วก่อนเป็นกระแส ก็มีนักท่องเที่ยวใส่อยู่บ้างแล้ว แต่ยังไม่ไวรัลจนคุณกระแต อาร์สยาม ทำคอนเทนต์ เกิดฟีเว่อร์ขึ้นมา
คำว่า ห่มสไบใส่ยีนส์ เป็นคีย์เวิร์ดที่ดูคูล สามารถต่อยอดทางวัฒนธรรมให้เราได้ ทั้งในแง่ความร่วมสมัย และการปลุกกระแสความเป็นไทย ไปสู่กระแสโลกได้อีก
ปรากฏการณ์การดึงผ้าไทยไปสู่พื้นที่สาธารณะ อาจจะถือเป็นนิยามใหม่ของความเป็นไทย เป็นการเปิดกว้างทางวัฒนธรรม เป็นการต่ออายุทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต เป็นการผสมผสานความเป็นไทยในบริบทร่วมสมัย เป็นความแปลกใหม่ ความทันสมัย ความเป็นสากล ซึ่งเป็นมิติใหม่ของซอฟต์เพาเวอร์ ที่สามารถต่อลมหายใจในอุตสาหกรรมต่างๆ ทั้งอุตสาหกรรมท่องเที่ยว อุตสาหกรรมสิ่งทอ ธุรกิจบริการในประเทศ โดยการเปลี่ยนผ่านจากความดั้งเดิม ประยุกต์เป็นสินค้าทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต ซึ่งในอนาคตเราอาจจะเห็นการห่มสไบใส่ยีนส์กลายเป็นสไตล์ไทยร่วมสมัยและต่อยอดไปสู่เวทีระดับโลกได้เพราะความทันสมัยในตัวตนที่ไม่ซ้ำใคร
รัฐควรผลักดันในเรื่องของการเผยแพร่เทรนด์นี้ เพื่อให้เป็นผลดีตั้งแต่ฐานราก เช่น ช่างทอในพื้นที่ต่างๆ ของไทยในหลากหลายภูมิภาค ภาครัฐซึ่งเป็นหน่วยงานกลางสามารถโปรโมตได้เลย นี่คือสิ่งแรกที่จะดึงนักท่องเที่ยวต่างชาติเข้ามา
อย่างที่ทราบว่าตอนนี้ วัดอรุณฯ กลายเป็นจุดหมายปลายทางหลักของนักท่องเที่ยว ว่า ‘ฉันจะต้องมาที่นี่’ นี่คือที่จะทำให้ภาครัฐรู้ มีจุดเป้าหมาย หน้าที่รัฐคือสนับสนุน ถามว่าจะสนับสนุนอย่างไรให้กระแสผ้าไทยคงอยู่ ตรงนี้รัฐต้องเริ่มจากต้นน้ำ คือเข้าไปให้ความสำคัญกับกลุ่มช่างทอ แล้วเป็นหน่วยงานกลางประชาสัมพันธ์ขายผ้าทอของไทย
: ฝากถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมคนใหม่ในรัฐบาลใหม่?
ไม่อยากให้เป็นเพียงกระทรวงวัฒนธรรม แต่ควรเป็นความร่วมมือของกระทรวงต่างๆ เพื่อเป็นเครือข่ายร่วมผลักดันสิ่งทอหรือผ้าทอมือของไทยตั้งแต่กระบวนการต้นน้ำ กลางน้ำ และกระบวนการปลายน้ำโดยกระทรวงวัฒนธรรมเป็นเจ้าภาพหลักส่งเสริมการเผยแพร่สร้างคู่มือการแต่งกายในรูปแบบออนไลน์โดยนำความเป็นไทยมาต่อยอดทางวัฒนธรรมให้ร่วมสมัย ถ้าวัฒนธรรมหยุดนิ่งอยู่กับความดั้งเดิม มันอาจจะถดถอยลงไป แต่ถ้าเราแปรสภาพเพื่อให้ร่วมสมัยมากขึ้น มีการสืบสานแล้วนำความเป็นสากลเข้ามาจับ จะทำให้มรดกทางวัฒนธรรมอยู่รอดได้ในปัจจุบันและอนาคต
อย่าลืมถ้าเราเปิดกว้างทางวัฒนธรรม จะเกิดความสร้างสรรค์ จะทำให้สินค้าทางวัฒนธรรมเติบโตกระจายออกไปมากขึ้น
ถ้ามีการผลักดันไปสู่สากล ในอนาคตเราอาจจะเห็นชุดไทยในรันเวย์เหมือนอย่างที่เห็นถุงสายรุ้งสำเพ็งในแบรนด์ Balanciaga ก็ได้
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : กัญญารินทร์ ไชยจันทร์ ไทยคดีศึกษา มองดราม่า ห่มสไบใส่ยีนส์ ‘มันคือนิยามใหม่ของความเป็นไทย’
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.matichon.co.th/weekly