นักวิทยาศาสตร์คาดแบคทีเรียอาจกบดานจำศีลอยู่ใต้พื้นผิวดาวอังคาร

นักวิทยาศาสตร์เปิดเผยความเป็นไปได้ครั้งใหม่ในการค้นหาสิ่งมีชีวิตบนดาวอังคาร โดยชี้ให้เห็นว่าแม้ปัจจุบันเราจะยังไม่พบร่องรอยของแบคทีเรียบนพื้นผิว แต่มีความเป็นไปได้สูงที่จุลินทรีย์เหล่านี้อาจกำลัง "จำศีล" อยู่ลึกลงไปใต้ดินเพื่อหลบเลี่ยงรังสีอันตราย พร้อมเตือนถึงความเสี่ยงที่มนุษย์อาจบังเอิญนำแบคทีเรียจากโลกไปปนเปื้อนจนกลายเป็นความเข้าใจผิดครั้งใหญ่ในประวัติศาสตร์ดาราศาสตร์

คุณสมบัติที่น่าทึ่งที่สุดประการหนึ่งของแบคทีเรียคือความสามารถในการเข้าสู่สภาวะพักตัวหรือการจำศีล เมื่อพวกมันตกอยู่ในสภาวะขาดแคลนสารอาหารหรือเผชิญกับสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสม แบคทีเรียบางชนิดจะหยุดกระบวนการเผาผลาญและดูเหมือนจะตายไปแล้ว แต่แท้จริงแล้วพวกมันเพียงแค่รอคอยเวลาที่จะได้รับน้ำและสารอาหารเพื่อกลับมามีชีวิตอีกครั้ง คล้ายกับเห็ดอบแห้งหรือพริกแห้งที่กลับมาคืนตัวเมื่อได้รับความชื้น

ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยนอร์ทเวสเทิร์นได้ทำการศึกษาจุลินทรีย์ชนิดพิเศษที่ชื่อว่า Deinococcus radiodurans ซึ่งมีความสามารถในการทนทานต่อรังสีในระดับสุดโต่ง ผลการศึกษาพบว่าหากจุลินทรีย์ชนิดนี้อาศัยอยู่ใต้พื้นผิวดาวอังคาร มันจะสามารถมีชีวิตรอดจากอนุภาคโปรตอนจากดวงอาทิตย์และรังสีคอสมิกจากกาแล็กซีได้เป็นเวลานาน แม้ปัจจุบันจะยังไม่มีการยืนยันว่าพบแบคทีเรียชนิดนี้บนดาวอังคารจริงๆ แต่การทดลองนี้พิสูจน์ให้เห็นว่า "ความเป็นไปได้" นั้นมีอยู่จริงภายใต้เงื่อนไขที่เหมาะสม

ประเด็นที่น่ากังวลยิ่งกว่าคือ "ผู้บุกรุกจากโลก" โดยผลงานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Microbiology Spectrum ระบุว่าแม้แต่ห้องสะอาดที่ใช้ประกอบยานอวกาศซึ่งผ่านการฆ่าเชื้ออย่างเข้มงวด ก็อาจมีแบคทีเรียจำศีลเหล่านี้แอบแฝงอยู่ แบคทีเรียกลุ่มนี้เปรียบเสมือนนักเล่นซ่อนแอบที่เชี่ยวชาญ พวกมันสามารถทนต่อสารทำความสะอาดและการควบคุมอุณหภูมิที่รุนแรงได้โดยการเข้าสู่สภาวะจำศีล ซึ่งหากแบคทีเรียเหล่านี้ติดไปกับยานอวกาศและไปแพร่กระจายบนดาวอังคาร อาจก่อให้เกิดความหายนะทางวิทยาศาสตร์ เนื่องจากเราอาจเข้าใจผิดว่าแบคทีเรียที่ตรวจพบคือสิ่งมีชีวิตท้องถิ่นของดาวอังคาร ทั้งที่เป็นเพียงจุลินทรีย์ที่ติดไปจากโลก

ในการทดลองเพื่อยืนยันความสามารถในการฟื้นคืนชีพ นักวิจัยได้ใช้เอนไซม์ในตระกูล Resuscitation Promoting Factor หรือ RPF เพื่อกระตุ้นแบคทีเรียที่หยุดการเจริญเติบโตให้กลับมาแบ่งตัวอีกครั้ง ผลปรากฏว่าจุลินทรีย์ที่ดูเหมือนไร้ชีวิตสามารถกลับมาเติบโตได้ทันทีเมื่อได้รับปัจจัยกระตุ้นที่เหมาะสม แม้จะยังไม่ทราบแน่ชัดว่าจุลินทรีย์เหล่านี้จะสามารถจำศีลได้ยาวนานเพียงใด แต่ในกรณีของดาวอังคาร พวกมันอาจต้องรอคอยนานนับล้านปีกว่าที่สภาพแวดล้อมจะเอื้ออำนวยต่อการตื่นจากการหลับใหล

การค้นคว้าครั้งนี้ย้ำเตือนให้เห็นความสำคัญของมาตรการป้องกันการปนเปื้อนข้ามดวงดาวที่เข้มงวดมากขึ้น วิศวกรผู้ออกแบบยานอวกาศจึงต้องทำงานด้วยความระมัดระวัง เพื่อให้มั่นใจว่าการค้นพบสิ่งมีชีวิตบนดาวอังคารในอนาคตจะเป็นก้าวกระโดดที่แท้จริงของมนุษยชาติ ไม่ใช่เพียงการเดินทางไปพบกับจุลินทรีย์จากบ้านเกิดของเราเองที่ลักลอบเดินทางไปล่วงหน้า และความเป็นไปได้ที่แบคทีเรียท้องถิ่นของดาวอังคารจะยังคงมีชีวิตอยู่ใต้ผืนทรายแดงนั้น ก็ยังคงเป็นความหวังที่รอคอยการพิสูจน์ด้วยเทคโนโลยีการขุดเจาะในภารกิจถัดไป

ข้อมูลอ้างอิง: Discovery

• Bacteria Haven't Been Found On Mars — Could They Be Beneath the Surface?