อังเกลา แมร์เคิล : ผลงานสำคัญของนายกรัฐมนตรีเยอรมนีที่กำลังจะก้าวลงจากตำแหน่งมีอะไรบ้าง

การเลือกตั้งของชาวเยอรมันในวันอาทิตย์นี้ จะเป็นการปิดฉากการดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเยอรมนีสมัยสุดท้ายของนางอังเกลา แมร์เคิล

เมื่อแมร์เคิลก้าวลงจากตำแหน่ง หลังบริหารประเทศมานาน 16 ปี ประวัติศาสตร์จะจารึกเรื่องราวของเธอไว้อย่างไร

เราได้ขอให้ผู้เชี่ยวชาญ 4 คน ประเมินรูปแบบการเป็นผู้นำของเธอ และผลงานที่ผ่านมา

Getty Images
อังเกลา แมร์เคิล กำลังจะก้าวลงจากตำแหน่ง หลังจากบริหารประเทศมานาน 16 ปี

ผลงานหลักในฐานะนายกรัฐมนตรีของแมร์เคิลคืออะไร

แมตต์ ควอร์ทรัป ศาสตราจารย์ด้านรัฐศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยโคเวนทรี และผู้เขียนหนังสือเรื่อง Angela Merkel: Europe's Most Influential Leader (อาจแปลเป็นไทยได้ว่า อังเกลา แมร์เคิล : ผู้นำที่ทรงอิทธิพลที่สุดของยุโรป) กล่าวว่า เธอเปลี่ยนการเมืองเยอรมนีให้เป็นการอภิปรายกันเรื่องนโยบายแทนที่จะเป็นเรื่องการเมือง

การเมืองเยอรมนีเคยถูกขับเคลื่อนด้วยผู้ชาย แต่ภายใต้การนำของนางแมร์เคิล เรื่องต่าง ๆ ได้เปลี่ยนแปลงไป และมีการให้ความสำคัญกับนโยบายมากขึ้น

นางแมร์เคิล ได้รับการฝึกหัดให้เป็นนักฟิสิกส์ และเธอจบปริญญาเอกด้านควอนตัมเคมี ดังนั้น สำหรับคนอย่างเธอ เธอจึงให้ความสำคัญกับแนวทางที่มีพื้นฐานมาจากข้อเท็จจริง

Getty Images
นางแมร์เคิล จบปริญญาเอกด้านควอนตัมเคมี และเคยทำงานเป็นนักวิทยาศาสตร์วิจัย

นั่นไม่ใช่การแสดง แต่เธอได้ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นในการเมืองเยอรมนีและการเมืองโลกโดยรวม

ในช่วงเวลาที่การเมืองแบ่งเป็นขั้วตรงข้าม เธอได้พยายามที่จะสลายขั้วด้วยการไม่ทำให้ประเด็นต่าง ๆ กลายเป็นเรื่องการเมือง

ชาร์ลอตต์ กัลพิน : ผู้บรรยายอาวุโสด้านการเมืองเยอรมนีและยุโรปที่มหาวิทยาลัยเบอร์มิงแฮม

ฟอร์บส์ จัดอันดับให้นางแมร์เคิล เป็นผู้หญิงที่ทรงอิทธิพลที่สุดในโลกติดต่อกันนาน 10 ปี นี่คือยุคสมัยที่เยอรมนีมีผู้นำเป็นผู้หญิง

ตำแหน่งของเธอมีความสำคัญต่อการเป็นตัวแทนของผู้หญิงอย่างมาก เป็นที่ทราบกันว่า เธอได้สนับสนุนผู้หญิงหลายคนให้ขึ้นมามีตำแหน่งสำคัญต่าง ๆ ยกตัวอย่าง เธอสนับสนุน นางเออร์ซูลา ฟอน เดอร์ เลเยน รัฐมนตรีกลาโหมที่เป็นผู้หญิงคนแรกของเยอรมนี ให้ดำรงตำแหน่งประธานคณะกรรมาธิการยุโรป

Getty Images
นางแมร์เคิล ถ่ายภาพร่วมกับนางเออร์ซูลา ฟอน เดอร์ เลเยน

กระนั้น การเป็นตัวแทนเชิงสัญลักษณ์ก็ไม่ได้หมายความว่า จะทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงขึ้นโดยอัตโนมัติในวงกว้าง โดยเฉพาะสำหรับผู้หญิงผิวสีต่าง ๆ และกลุ่มคนหลากหลายทางเพศ

การพุ่งเป้าโจมตีผู้หญิงมุสลิมและการเดินขบวนต่อต้านสิ่งที่เรียกว่า ความบ้าคลั่งทางเพศ เกิดขึ้นเป็นวงกว้างในเยอรมนี ส่วนหนึ่งถูกผลักดันจากพรรคอัลเทอร์เนทีฟ ฟอร์ เยอรมนี (Alternative for Germany--AfD) ในการเลือกตั้งครั้งนี้ ประเด็นเรื่องภาษาที่เหมาะสมทางเพศได้กลายเป็นประเด็นทางการเมือง ซี่งนางแมร์เคิลไม่ยอมปริปากถึงเรื่องนี้

ดร. รูดิเกอร์ ชมิตต์-เบ็ก : ศาสตราจารย์ด้านรัฐศาสตร์และสังคมวิทยาการเมืองที่มหาวิทยาลัยมานน์ไฮม์

ผลงานด้านนโยบายของเธอมีการผสมกันที่แปลกประหลาดระหว่างความทันสมัยกับความล้าหลัง

นโยบายที่มีความก้าวหน้าทันสมัยหลายอย่าง เช่น การแต่งงานของคนเพศเดียวกัน, การค่อย ๆ เลิกใช้พลังงานนิวเคลียร์ และการต้อนรับผู้อพยพ ไม่มีใครคาดคิดว่าจะเห็นนโยบายเหล่านี้จากนายกรัฐมนตรีประชาธิปไตยที่นับถือศาสนาคริสต์

อย่างไรก็ตาม เยอรมนียังคงตามหลังในประเด็นสำคัญหลายอย่าง เช่น การเปลี่ยนแปลงสู่ยุคดิจิทัล, นโยบายด้านสภาพภูมิอากาศ และการเปลี่ยนแปลงประชากรศาสตร์

Getty Images
พรรค AfD ต่อต้านนโยบายเสรีของนางแมร์เคิล ที่มีต่อผู้อพยพและผู้ลี้ภัย

ขณะที่นางแมร์เคิลกำลังสิ้นสุดอำนาจ ภูมิทัศน์ทางการเมืองก็ผันผวนมากขึ้น ส่วนหนึ่งมาจากระบบพรรคการเมืองที่ซับซ้อนและพรรค AfD ซึ่งสนับสนุนการต่อต้านผู้อพยพ

แน่นอน เธอคือนายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกของเยอรมนี ดร. ชมิตต์-เบ็กมั่นใจว่ารูปแบบการบริหารประเทศที่คล้ายกับการเป็นประธานาธิบดีและการเน้นการปฏิบัติของเธอ จะเป็นแบบอย่างที่ดีของนายกรัฐมนตรีคนต่อไป

ดร. คัตลิน ชไรเทอร์ : ผู้บรรยายด้านยุโรปและเยอรมนีศึกษา ที่มหาวิทยาลัยคิงส์ คอลเลจ ลอนดอน

ผลงานของเธอไม่ได้หวือหวาแต่ว่ามีความมุ่งมั่น เธอเป็นผู้นำที่ตรงไปตรงมาและเอาจริงเอาจัง มีความน่าเชื่อถือ เธอถูกวิพากษ์วิจารณ์มาโดยตลอดว่า ไม่มีวิสัยทัศน์ แต่ผู้มีสิทธิ์เลือกตั้งรู้ดีว่า พวกเขาจะได้อะไรจากเธอ

นอกจากนี้ เธอยังฉลาดหลักแหลมในอ่านเกมอ่านใจคน ทำให้เธอเข้าใจถึงอารมณ์ของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ด้วยทักษะเดียวกันนี้ยังทำให้เธอได้รับความไว้วางใจจากพันธมิตรระหว่างประเทศอีกด้วย

Getty Images
นางแมร์เคิล มีความสนิทสนมกับประนาธิบดีเอ็มมานูเอล มาครง ของฝรั่งเศส

ผลงานอีกอย่างที่เธอทิ้งไว้คือ เธอทำให้ คริสเตียน เดโมแครตส์ (Christian Democrats) พรรคการเมืองอนุรักษ์นิยมของเธอมีเสรีภาพมากขึ้น

• ทรัมป์อ้างกับผู้นำเยอรมนี ถูกโอบามาดักฟังโทรศัพท์เหมือนกัน
• อังเกลา แมร์เคิล : นายกฯ เยอรมนี ตัวสั่นขณะออกงานครั้งที่ 2 ในรอบหนึ่งสัปดาห์
• โควิด-19 : ผู้นำประเทศหญิงจัดการกับการระบาดไวรัสโคโรนาได้ดีกว่าผู้นำชายจริงหรือ

ช่วงเวลาสำคัญในขณะที่เธอดำรงตำแหน่งมีอะไรบ้าง และเพราะอะไร

แมตต์ ควอร์ทรัป : ผลงานสำคัญของเธอคือการกอบกู้สกุลเงินยูโร และรับมือกับวิกฤตการเงินในปี 2008

ผมจำได้ว่า ได้พูดคุยกับเธอในกรุงบรัสเซลส์ในสมัยนั้น ในการรับมือกับวิกฤตดังกล่าว เธอบอกว่า เธอต้องการระบบเศรษฐกิจแบบตลาดให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ แต่ก็ต้องการการแทรกแซงจากรัฐมากเท่าที่จำเป็น

โชเชียล เดโมแครตส์ (Social Democrats) ของเยอรมนีใช้ข้อความนี้เป็นคำขวัญในยุคทศวรรษ 1960 ตอนที่ผมบอกเธอเรื่องนี้ เธอตอบว่า "ฉันไม่ใช่นักประวัติศาสตร์ ฉันเป็นนักปฏิบัติ"

Getty Images
นางแมร์เคิล มีความสัมพันธ์ที่ไม่ค่อยดีกับอดีตประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐฯ

เหตุการณ์ที่สอง คือ การรับมือของเธอในสมัยของทรัมป์ เธอคอยระมัดระวังในเรื่องเสรีนิยมระหว่างประเทศอยู่เสมอ จริง ๆ แล้ว อดีตประธานาธิบดีบารัก โอมาบา ของสหรัฐฯ ได้โน้มน้าวให้เธอลงเลือกตั้งเป็นสมัยที่ 4 โดยทันทีที่นายทรัมป์ชนะการเลือกตั้ง นายโอบามาได้เดินทางมายังกรุงเบอร์ลินเพื่อพบกับนางแมร์เคิล

หลังการหารือกัน นายโอบามา เล่าว่า เขาเห็นน้ำตาในดวงตาของเธอ เธอโดดเดี่ยวมาก

เธอทำให้เรือลอยต่อไปได้ และตอนนี้เธอก็ทำหน้าที่ของเธอเสร็จแล้ว เธอสามารถไปได้แล้ว

ชาร์ลอตต์ กัลพิน : ช่วงการดำรงตำแหน่งของนางแมร์เคิลเกิดวิกฤตขึ้นหลายอย่าง

เหตุการณ์สำคัญเรื่องหนึ่ง คือ วิกฤตผู้ลี้ภัย การที่ผู้ลี้ภัยเผชิญกับวิกฤตมนุษยธรรมในบอลข่าน, ทำให้นางแมร์เคิลเปิดพรมแดนเยอรมนีและรับผู้ลี้ภัยเข้าประเทศเกือบ 1 ล้านคน ในปี 2015 และประกาศว่า "เราสามารถจัดการเรื่องนี้ได้"

Getty Images
เยอรมนีมีบทบาทสำคัญในการบรรเทาวิกฤตผู้ลี้ภัยในปี 2015

เยอรมนีอยู่ฝ่ายเดียวกับไม่กี่ประเทศในยุโรปที่ให้ที่พักพิงแก่ชาวซีเรียที่หนีภัยสงครามกลางเมือง ในปี 2015 พรรค AfD ได้เปลี่ยนจากพรรคที่มีแนวคิดเสรีทางเศรษฐกิจและต่อต้านยูโร กลายเป็นพรรคที่เกลียดกลัวอิสลามและเป็นฝ่ายขวาจัด

ความสำเร็จของพรรค AfD ในการเลือกตั้งทั่วไปครั้งล่าสุด ทำให้มีสมาชิกสภาผู้แทนขวาจัดขึ้นครั้งแรกในเยอรมนีนับตั้งแต่ยุคทศวรรษ 1960

ดร. รูดิเกอร์ ชมิตต์-เบ็ก : สามเหตุการณ์ที่นึกได้

เหตุการณ์แรก คือ ตอนที่แมร์เคิลและรัฐมนตรีคลังของเธอกล่าวกับประชาชนในปี 2008 เพื่อให้ความมั่นใจว่า รัฐบาลจะรับประกันเงินฝากของพวกเขา เพื่อป้องกันไม่ให้คนแห่ไปถอนเงิน

เหตุการณ์ที่ 2 คือ การเจรจาสหภาพยุโรประดับสูงเกี่ยวกับการผ่อนปรนหนี้ให้กับกรีซในช่วงเกิดวิกฤตยูโร

และเหตุการณ์สุดท้ายคือ การตัดสินใจของนางแมร์เคิลที่จะไม่ปิดพรมแดนสำหรับผู้ลี้ภัยที่ตกค้างอยู่ในฮังการีในปี 2015 ต้องระวังในการมองเรื่องนี้ นางแมร์เคิล ไม่ได้เปิดพรมแดน อย่างที่คนมักจะพูดเช่นนั้น แต่เธอตัดสินใจที่จะไม่ปิดพรมแดน

ดร. คัตลิน ชไรเทอร์ : หนึ่งในเหตุการณ์เหล่านั้นคือในปี 2017 ตอนที่เธอเตรียมเสนอเรื่องการแต่งงานของคนเพศเดียวกันเข้าสู่รัฐสภา

ไม่นานก่อนที่จะมีการเลือกตั้ง เธอให้สัมภาษณ์กับนิตยสารผู้หญิงฉบับหนึ่ง เธอกล่าวว่า การลงมติในประเด็นเหล่านี้เป็นเรื่องของแต่ละบุคคล เธอละเมิดกฎของพรรคและเปิดโอกาสให้กฎหมายนั้นผ่านรัฐสภา หลังจากล่าช้ามานานหลายปี นั่นคือความสำเร็จครั้งสำคัญ

Getty Images
เยอรมนียอมรับการแต่งงานของคนเพศเดียวกันตั้งแต่ปี 2017

หนึ่งในคำพูดของเธอที่ ดร. ชไรเทอร์ชื่นชอบมากที่สุดคือในช่วงแรก ๆ ครั้งหนึ่งตอนที่เธอถูกถามว่า เธอคิดถึงอะไรเมื่อนึกถึงเยอรมนี เธอตอบว่า "ฉันคิดถึงหน้าต่างที่ปิดผนึกอย่างดี ไม่มีประเทศไหนที่สามารถทำหน้าต่างที่ดีและปิดผนึกได้ดีขนาดนี้"

นั่นแสดงถึงอารมณ์ขันและการเป็นนักปฏิบัติของเธอ เธอทำให้มันเป็นเรื่องเล็ก ๆ ที่จับต้องได้

การตอบคำถามเหล่านี้ได้รับการเรียบเรียงเพื่อความชัดเจนและความกระชับ

++++++

ข่าว BBCไทย ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ ข่าวสด เป็นความร่วมมือของสององค์กรข่าว