ภารกิจ ‘สำรวจดวงจันทร์’ ของจีน มอบองค์ความรู้-เวทีความร่วมมือ แก่มนุษยชาติ
× กรุณาติดต่อทีมงานเพื่อดาวน์โหลดคลิป
ปักกิ่ง, 26 เม.ย. (ซินหัว) — ยานสำรวจดวงจันทร์ฉางเอ๋อ-7 (Chang’e-7) ซึ่งกำลังอยู่ระหว่างการเตรียมความพร้อมขั้นสุดท้ายที่ฐานปล่อยยานอวกาศเหวินชางในมณฑลไห่หนาน (ไหหลำ) ทางตอนใต้ของจีน ก่อนมีกำหนดปล่อยในช่วงครึ่งหลัง (มิถุนายน-ธันวาคม) ของปี 2026 โดยยานจะมุ่งหน้าไปยังดวงจันทร์เพื่อดำเนินการสำรวจสภาพแวดล้อมและทรัพยากรบริเวณขั้วใต้ของดวงจันทร์
ตลอดทศวรรษที่ผ่านมา โครงการสำรวจดวงจันทร์ “ฉางเอ๋อ” ของจีน ประสบความสำเร็จมากมาย ยานฉางเอ๋อ-4 (Chang’e-4) สร้างประวัติศาสตร์ด้วยการลงจอดแบบนุ่มนวลบนด้านไกลของดวงจันทร์เป็นครั้งแรกของโลก ขณะที่ยานฉางเอ๋อ-5 (Chang’e-5) ประสบความสำเร็จในการเก็บและนำตัวอย่างดวงจันทร์กลับสู่โลก และยานฉางเอ๋อ-6 (Chang’e-6) สร้างความสำเร็จด้วยการนำตัวอย่างจากด้านไกลของดวงจันทร์กลับมาเป็นครั้งแรกของมนุษยชาติ
ความสำคัญของโครงการสำรวจดวงจันทร์ของจีนได้ก้าวข้ามความสำเร็จในระดับชาติ และมีส่วนร่วมอย่างโดดเด่นต่อการศึกษาดวงจันทร์ของโลก ทั้งยังเป็นเวทีที่เปิดกว้างสำหรับความร่วมมือระหว่างประเทศ
การค้นพบใหม่บนดวงจันทร์
โครงการฉางเอ๋อขับเคลื่อนการค้นพบใหม่ๆ ในหลากหลายด้านของการวิจัยดวงจันทร์ และตัวอย่างดวงจันทร์ที่ยานฉางเอ๋อเก็บกลับมาได้ก็กลายเป็นหลักฐานสำคัญสำหรับนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลก
ปี 2019 ยานฉางเอ๋อ-4 ลงจอดแบบนุ่มนวลบนด้านไกลของดวงจันทร์เป็นครั้งแรกของโลก บริเวณแอ่งขั้วใต้-เอตเคน (South Pole-Aitken Basin) บนพื้นผิวด้านไกลของดวงจันทร์ ซึ่งแอ่งขนาดมหึมานี้เกิดจากการชนของวัตถุท้องฟ้าเมื่อกว่า 4 พันล้านปีก่อน มีเส้นผ่านศูนย์กลาง 2,500 กิโลเมตร และลึกราว 13 กิโลเมตร ถือเป็นหลุมอุกกาบาตที่เก่าแก่และใหญ่ที่สุดบนดวงจันทร์และในระบบสุริยะ และอาจทำให้เราพบข้อมูลยุคแรกเริ่มของดวงจันทร์
ปี 2020 ยานฉางเอ๋อ-5 ลงจอดทางตอนเหนือของมอนส์ รึมเคอร์ในแอ่งขนาดใหญ่ “โอซีเอนัส พรอสซาเลรัม” (Oceanus Procellarum) หรือที่เรียกกันว่ามหาสมุทรแห่งพายุบนด้านใกล้ของดวงจันทร์ ซึ่งก่อนหน้านี้ ยังไม่เคยมียานของมนุษย์ลำใดลงจอดในบริเวณมหาสมุทรแห่งพายุได้ แต่ยานฉางเอ๋อ-5 ได้นำตัวอย่างน้ำหนัก 1,731 กรัมกลับมา ซึ่งเป็นตัวอย่างหินจากดวงจันทร์ชุดแรกที่มนุษย์ได้มาที่มีอายุค่อนข้างน้อย และให้ข้อมูลเพิ่มเติมเรื่องลำดับเวลาของตัวอย่างหินจากดวงจันทร์
ยานฉางเอ๋อ-6 ซึ่งปล่อยขึ้นสู่ห้วงอวกาศเมื่อวันที่ 3 พ.ค. 2024 และลงจอดบริเวณแอ่งอะพอลโล (Apollo Basin) ซึ่งตั้งอยู่ภายในแอ่งขั้วใต้-เอตเคนบริเวณด้านไกลของดวงจันทร์ เมื่อวันที่ 2 มิ.ย. 2024 โดยแคปซูลขากลับได้นำตัวอย่างดวงจันทร์น้ำหนัก 1,935.3 กรัมกลับสู่โลก ถือเป็นภารกิจนำตัวอย่างจากด้านไกลของดวงจันทร์กลับมาเป็นครั้งแรกของโลก
ทั้งนี้ จีนยังได้ให้ยืมตัวอย่างดวงจันทร์หลายชุดแก่สถาบันต่างๆ เพื่อนำไปใช้ศึกษาด้านกระบวนการพื้นผิวดวงจันทร์ อายุของกิจกรรมภูเขาไฟ กระบวนการวิวัฒนาการของดวงจันทร์ รวมถึงองค์ประกอบของแร่และสารระเหย ซึ่งตัวอย่างเหล่านี้มีส่วนสำคัญอย่างยิ่งต่อการทำความเข้าใจดวงจันทร์ และเป็นหลักฐานเชิงวัสดุที่ไม่เคยมีมาก่อนสำหรับวงการวิจัย
ตัวอย่างเช่น การกำหนดอายุที่แม่นยำของหินบะซอลต์อายุราว 2 พันล้านปีที่ได้จากตัวอย่างของฉางเอ๋อ-5 นำไปสู่การขยายช่วงเวลาของกิจกรรมภูเขาไฟบนดวงจันทร์ออกไปอีกราว 800 ล้านปี ขณะที่ตัวอย่างจากฉางเอ๋อ-6 ให้หลักฐานโดยตรงในการอธิบายความไม่สมมาตรทางธรณีวิทยาระหว่างด้านใกล้และด้านไกลของดวงจันทร์ และช่วยติดตามเหตุการณ์การชนขนาดใหญ่ในยุคแรกเริ่ม
การสำรวจอวกาศห้วงลึกโครงการฉางเอ๋อยังสร้างความก้าวหน้าสำคัญหลายประการในการสำรวจอวกาศห้วงลึก เปิดเส้นทางใหม่และพัฒนาเทคโนโลยีใหม่สำหรับการสำรวจอวกาศของมนุษยชาติ
ภารกิจลงจอด เก็บตัวอย่าง และนำกลับของโครงการฉางเอ๋อ มอบประสบการณ์และพื้นฐานทางเทคนิคแก่ภารกิจลักษณะเดียวกันสำหรับวัตถุท้องฟ้าที่อยู่ไกลออกไป เช่น ดาวเคราะห์น้อยและดาวอังคาร
เพื่อสนับสนุนการปฏิบัติภารกิจบนด้านไกลของดวงจันทร์สำหรับฉางเอ๋อ-4 และฉางเอ๋อ-6 จีนได้ปล่อยดาวเทียมสื่อสารเชวี่ยเฉียว-1 (Queqiao-1) และเชวี่ยเฉียว-2 (Queqiao-2) ซึ่งช่วยแก้ปัญหาการสื่อสารโดยตรงระหว่างด้านไกลของดวงจันทร์กับโลกที่ถูกบดบังโดยตัวดวงจันทร์เอง และยังให้ข้อมูลเชิงลึกใหม่สำหรับการสำรวจอวกาศห้วงลึก
จีนได้นำประสบการณ์จากดาวเทียมเชวี่ยเฉียวไปใช้กับภารกิจสำรวจดาวอังคาร “เทียนเวิ่น-1” (Tianwen-1) ซึ่งเริ่มสำรวจดาวอังคารในปี 2021 โดยยานโคจรของเทียนเวิ่น-1 ได้ให้บริการถ่ายทอดสัญญาณแก่จู้หรง (Zhurong) ยานสำรวจพื้นผิวดาวอังคารของจีน
นอกจากนี้ โครงการฉางเอ๋อยังได้วางยานอวกาศไว้ที่จุดลากรางจ์หลายครั้ง โดยในปี 2018 ดาวเทียมสื่อสารเชวี่ยเฉียว-1 ได้เข้าสู่วงโคจรแบบฮาโลรอบจุดลากรางจ์ แอล2 (L2) ของระบบโลก-ดวงจันทร์ กลายเป็นดาวเทียมถ่ายทอดสัญญาณลำแรกของมนุษยชาติที่ปฏิบัติภารกิจในตำแหน่งดังกล่าว และในปี 2021 หลังจากเสร็จสิ้นภารกิจส่งแคปซูลกลับสู่โลก ยานโคจรของฉางเอ๋อ-5 ได้ก็ได้เข้าสู่จุดลากรางจ์ แอล1 (L1) ของระบบดวงอาทิตย์-โลก
จุดลากรางจ์เป็นจุดสมดุลแรงโน้มถ่วงในระบบวัตถุท้องฟ้า เช่น ดวงอาทิตย์กับโลกหรือโลกกับดวงจันทร์ ซึ่งยานอวกาศสามารถประจำอยู่ได้นานโดยใช้เชื้อเพลิงน้อย การสำรวจจุดลากรางจ์ของโครงการฉางเอ๋อได้วางรากฐานสำหรับการใช้ประโยชน์จากจุดเหล่านี้ในการสังเกตดวงอาทิตย์และภารกิจอวกาศห้วงลึกอื่นๆ
เวทีที่เปิดกว้างสำหรับความร่วมมือ
โครงการฉางเอ๋อค่อยๆ พัฒนาเป็นเวทีเปิดสำหรับการใช้ประโยชน์จากอวกาศอย่างสันติ ความร่วมมือระหว่างประเทศได้นำเอาแนวคิดสร้างสรรค์จากทั่วโลกมาสู่การดำเนินงานของโครงการนี้
ยานฉางเอ๋อ-4 บรรทุกอุปกรณ์วิจัยนานาชาติ 4 ชุดจากเนเธอร์แลนด์ เยอรมนี สวีเดน และซาอุดีอาระเบีย ขณะที่ยานฉางเอ๋อ-6 มีอุปกรณ์ 4 ชุดจากฝรั่งเศส อิตาลี ปากีสถาน และองค์การอวกาศยุโรป (ESA)
ทั้งนี้ ยานฉางเอ๋อ-7 มีแผนจะบรรทุกอุปกรณ์จาก 7 ประเทศหรือองค์กร ได้แก่ อียิปต์ บาห์เรน อิตาลี รัสเซีย สวิตเซอร์แลนด์ ไทย และสมาคมหอสังเกตการณ์ดวงจันทร์นานาชาติ
ภารกิจฉางเอ๋อ-8 ซึ่งมีกำหนดปล่อยราวปี 2029 จะบรรทุกอุปกรณ์จาก 11 ประเทศและภูมิภาค รวมถึง 1 องค์กรระหว่างประเทศ โดยผู้พัฒนาอุปกรณ์เหล่านี้มาจากเอเชีย ยุโรป แอฟริกา และอเมริกาใต้
ขณะเดียวกัน ตัวอย่างดวงจันทร์ที่นำกลับมาโดยยานฉางเอ๋อ-5 ก็เปิดให้มีการใช้งานในระดับนานาชาติ โดยในเดือนพฤศจิกายน 2023 องค์การบริหารอวกาศแห่งชาติจีน (CNSA) ได้เปิดรับคำขอยืมตัวอย่าง และได้รับคำขอ 24 ฉบับจาก 11 ประเทศและองค์กรระหว่างประเทศ โดยสถาบัน 7 แห่งจาก 6 ประเทศ ได้แก่ ฝรั่งเศส เยอรมนี ญี่ปุ่น ปากีสถาน สหราชอาณาจักร และสหรัฐฯ ผ่านการพิจารณาและได้รับอนุญาตให้ใช้ตัวอย่างดวงจันทร์เพื่อการวิจัยทางวิทยาศาสตร์
เฟรเดอริก มัวนิเยร์ ศาสตราจารย์จากสถาบันฟิสิกส์โลกแห่งปารีส เป็นหนึ่งในนักวิชาการนานาชาติที่ยืมตัวอย่างจากภารกิจฉางเอ๋อ-5 โดยเขาได้เน้นย้ำถึงคุณค่าทางวิทยาศาสตร์ของตัวอย่างเหล่านี้ โดยหินที่เก็บมาได้นั้นมีอายุน้อยกว่าตัวอย่างจากภารกิจอะพอลโลมากกว่าหนึ่งพันล้านปี ซึ่งเป็นเหตุผลที่ทำให้ตัวอย่างจากฉางเอ๋อ-5 มีคุณค่าอย่างยิ่ง
ในอนาคต จีนวางแผนให้ยานฉางเอ๋อ-7 และฉางเอ๋อ-8 กลายเป็นส่วนหนึ่งของแบบจำลองพื้นฐานของสถานีวิจัยดวงจันทร์นานาชาติ (ILRS) โดยมีประเทศและองค์กรระหว่างประเทศเข้าร่วมแล้วทั้งหมด 17 แห่ง และมีสถาบันวิจัยนานาชาติเข้าร่วมมากกว่า 50 แห่ง