เฉลยความจริง "พ่อ vs แม่" ยีนของใครเป็นตัวกำหนดเพศลูก ว่าจะได้ลูกชายหรือลูกสาว?

"พ่อ vs แม่" ยีนของใครเป็นตัวกำหนดเพศลูก ว่าจะได้ลูกชายหรือลูกสาว? เฉลยความจริงด้วยวิทยาศาสตร์

ใครที่ดูซีรีส์จีน หอมรักมิรู้เลือน | Against The Current ทาง WeTV อาจสะดุดใจกับฉากหนึ่งที่แม่สามีตำหนิลูกสะใภ้ว่า “ไม่เอาไหน” เพราะคลอดลูกสาวออกมาถึง 4 คน แต่ยังไม่มีลูกชายไว้สืบสกุล ความคิดเช่นนี้สะท้อนค่านิยมของสังคมในอดีตที่ให้ความสำคัญกับทายาทชายอย่างมาก

ในบริบทแบบนั้น หากครอบครัวไม่มีลูกชาย ผู้หญิงมักกลายเป็นฝ่ายถูกตำหนิว่า “ให้ลูกชายไม่ได้” และบางครั้งถึงขั้นถูกกดดัน ถูกลดคุณค่า หรือถูกมองว่าไม่สามารถทำหน้าที่ของภรรยาได้สมบูรณ์

เรื่องนี้หลายครอบครัวยังเข้าใจผิดอยู่ไม่น้อย โดยเฉพาะความเชื่อที่โทษฝ่ายแม่หากไม่ได้ลูกเพศตามที่ต้องการ ทั้งที่ในทางชีววิทยา สำหรับการกำหนดเพศแบบ XX/XY โดยทั่วไป โครโมโซมจากอสุจิของพ่อเป็นตัวกำหนดว่าตัวอ่อนจะได้รับโครโมโซมเพศแบบใด

เหตุผลอยู่ที่เซลล์สืบพันธุ์ของพ่อและแม่มีโครโมโซมเพศต่างกัน โดยไข่จากฝ่ายแม่จะมีโครโมโซม X เสมอ ขณะที่อสุจิของฝ่ายพ่ออาจมีโครโมโซม X หรือ Y ดังนั้นเมื่อเกิดการปฏิสนธิ ผลลัพธ์จึงขึ้นอยู่กับว่าอสุจิตัวที่เข้าผสมกับไข่มีโครโมโซมชนิดใด

พ่อเป็นผู้กำหนดเพศลูก

ฝ่ายแม่มีโครโมโซมเพศ XX และไข่แต่ละใบจะส่งต่อโครโมโซม X หนึ่งตัวเสมอ ส่วนฝ่ายพ่อมีโครโมโซมเพศ XY อสุจิจึงแบ่งออกเป็นกลุ่มที่มี X และกลุ่มที่มี Y

• ไข่ X + อสุจิ X = XX โดยทั่วไปพัฒนาเป็นเพศหญิง
• ไข่ X + อสุจิ Y = XY โดยทั่วไปพัฒนาเป็นเพศชาย

เพราะฉะนั้น หากพูดแบบเข้าใจง่ายก็คือ ไข่จากแม่ให้ X เหมือนเดิมทุกครั้ง ส่วนอสุจิจากพ่อเป็นตัวที่เพิ่ม X หรือ Y เข้ามา จึงทำให้โครโมโซมเพศของตัวอ่อนแตกต่างกัน

ดังนั้น ไม่ใช่แม่ที่กำหนดเพศของลูก แต่เป็นโครโมโซมเพศจากอสุจิของพ่อ

หากอสุจิของพ่อนำโครโมโซม Y มาผสมกับไข่ ตัวอ่อนจะมีโครโมโซม XY และบนโครโมโซม Y มียีนสำคัญชื่อ SRY ซึ่งทำหน้าที่เหมือน “สวิตช์เริ่มต้น” กระตุ้นให้ต่อมเพศพัฒนาไปเป็นอัณฑะ จากนั้นฮอร์โมนอย่างเทสโทสเตอโรนและ AMH จะเข้ามาช่วยให้ร่างกายพัฒนาไปในแนวทางเพศชาย

แต่การพัฒนาทางเพศไม่ได้ขึ้นอยู่กับ SRY เพียงตัวเดียว เพราะยังมียีน ฮอร์โมน และการตอบสนองของเนื้อเยื่ออีกหลายระบบทำงานร่วมกัน ดังนั้น แม้โดยทั่วไป XX จะพัฒนาไปในแนวทางเพศหญิง และ XY ไปในแนวทางเพศชาย แต่ในทางชีววิทยาจริงยังมีความซับซ้อนและข้อยกเว้นได้

โอกาสได้ลูกชายหรือลูกสาวประมาณ 50:50 จริงไหม?

ในทางหลักการ อสุจิที่มี X และ Y ถูกสร้างขึ้นในสัดส่วนใกล้เคียงกัน จึงมักอธิบายว่าโอกาสได้ลูกชายหรือลูกสาวอยู่ใกล้เคียง 50:50 อย่างไรก็ตาม ในระดับประชากรจริง อัตราส่วนแรกเกิดอาจไม่ได้เท่ากันเป๊ะทุกปีหรือทุกประเทศ

สิ่งสำคัญคือ ในการตั้งครรภ์ตามธรรมชาติ พ่อแม่ไม่สามารถควบคุมได้อย่างแม่นยำว่าอสุจิ X หรือ Y ตัวไหนจะปฏิสนธิกับไข่ เทคนิคพื้นบ้านเรื่องอาหาร วันตกไข่ ท่านอน หรือช่วงเวลามีเพศสัมพันธ์ ยังไม่มีหลักฐานน่าเชื่อถือเพียงพอว่าจะเลือกเพศลูกได้อย่างแม่นยำ

ทำไมบางครอบครัวมีลูกชายหลายคน หรือลูกสาวหลายคนติดกัน?

การมีลูกเพศเดียวกันหลายคนติดกันสามารถเกิดขึ้นได้จากความน่าจะเป็นตามธรรมชาติ เช่นเดียวกับการโยนเหรียญแล้วออกด้านเดียวกันหลายครั้ง ไม่ได้หมายความว่าร่างกายของพ่อหรือแม่ “ผลิตได้แต่ลูกชาย” หรือ “ผลิตได้แต่ลูกสาว” เสมอไป

ในแต่ละครั้งของการตั้งครรภ์ตามธรรมชาติ ยังมีการปฏิสนธิใหม่และการสุ่มใหม่ว่าอสุจิที่มี X หรือ Y จะเป็นตัวที่เข้าถึงไข่ก่อน

เพศทางชีววิทยาไม่ได้มีแค่ XX กับ XY เท่านั้น

แม้ระบบ XX/XY จะเป็นรูปแบบที่พบมากที่สุดในมนุษย์ แต่ชีววิทยาความเป็นเพศมีความซับซ้อนกว่านั้น เพราะบางคนอาจมีรูปแบบโครโมโซม เช่น XXY, XO หรือมีภาวะพัฒนาการทางเพศแตกต่างจากรูปแบบทั่วไป

นอกจากนี้ โครโมโซมเพศยังไม่ใช่สิ่งเดียวที่กำหนดลักษณะทางเพศทั้งหมด เพราะยังเกี่ยวข้องกับยีน ฮอร์โมน อวัยวะสืบพันธุ์ และการตอบสนองของร่างกายระหว่างการพัฒนา