แนะหลัก BE-FAST สังเกตอาการโรคหลอดเลือดทางสมอง
โรคหลอดเลือดสมอง หรือ Stroke หรือที่หลายคนเรียกว่า “อัมพฤกษ์ อัมพาต” เกิดจากความผิดปกติของหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงสมอง แบ่งเป็น 2 ประเภทหลัก ได้แก่ โรคหลอดเลือดสมองตีบหรืออุดตัน ทำให้เลือดและออกซิเจนไปเลี้ยงสมองไม่เพียงพอ โรคหลอดเลือดสมองแตก เกิดจากหลอดเลือดในสมองแตก ทำให้มีเลือดออกในเนื้อสมองหรือบริเวณรอบสมอง ทั้งสองประเภทอาจทำให้เซลล์สมองเสียหาย ส่งผลให้เกิดความพิการหรือเสียชีวิตได้ โดยแนวทางการรักษาแตกต่างกัน จึงจำเป็นต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยอย่างเร่งด่วน
การบริโภคโซเดียมมากเกินไป โดยเฉพาะจากอาหารรสเค็มจัด อาจทำให้ความดันโลหิตสูงขึ้น ซึ่งความดันโลหิตสูงเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคหลอดเลือดสมอง อาหารที่ควรระวัง ได้แก่ อาหารแปรรูป เนื้อสัตว์แปรรูป บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป อาหารหมักดอง ขนมขบเคี้ยว และอาหารที่เติมน้ำปลา ซีอิ๊ว หรือซอสปรุงรสในปริมาณมาก ความดันโลหิตสูงมักไม่มีอาการแสดงชัดเจน การรู้สึกว่ายังแข็งแรงจึงไม่ได้หมายความว่าความดันโลหิตอยู่ในเกณฑ์ปกติ ควรตรวจวัดความดันโลหิตเป็นระยะ และปรับพฤติกรรมควบคู่กัน
พฤติกรรมที่ควรปรับ ลดความเสี่ยง Stroke คือ ลดเค็ม ลดโซเดียม ชิมอาหารก่อนปรุง เลือกอาหารสดแทนอาหารแปรรูป ลดอาหารไขมันอิ่มตัวสูง ลดการบริโภคเนื้อสัตว์ติดมัน หนังสัตว์ และอาหารทอดที่มีไขมันสูง ใช้วิธีปรุงอาหาร เช่น ต้ม นึ่ง ย่าง หรืออบ แทนการทอดบ่อย ๆ เพิ่มผัก ผลไม้ และอาหารที่หลากหลาย รับประทานผักและผลไม้ให้เพียงพอ เลือกธัญพืชไม่ขัดสี และรับประทานอาหารให้สมดุล โดยคำนึงถึงปริมาณน้ำตาล โซเดียม และพลังงานที่ได้รับในแต่ละวัน และขยับร่างกายให้สม่ำเสมอ ตรวจวัดความดันโลหิต ตรวจระดับน้ำตาลและไขมันในเลือดตามคำแนะนำของแพทย์
ผู้ที่มีอาการ stroke อย่างฉับพลัน ให้สังเกตตามหลัก BE-FAST
B – Balance (เสียการทรงตัว) เดินเซ เวียนศีรษะอย่างเฉียบพลัน ทรงตัวลำบากโดยไม่ทราบสาเหตุ
E – Eyes (การมองเห็นผิดปกติ) ตามัวทันที เห็นภาพซ้อน สูญเสียการมองเห็นข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้งสองข้าง
F – Face (ใบหน้าผิดปกติ) มุมปากตก หน้าเบี้ยว ปากเบี้ยว ยิ้มแล้วใบหน้าไม่เท่ากัน
A – Arms (แขนขาอ่อนแรง) แขนหรือขาชา ยกแขนสองข้างไม่เท่ากัน อ่อนแรงซีกใดซีกหนึ่งของร่างกาย
S – Speech (พูดผิดปกติ) พูดไม่ชัด พูดไม่ออก ฟังไม่เข้าใจ หรือสื่อสารผิดปกติ
T – Time (รีบไปโรงพยาบาลทันที) T = Time รู้เวลาที่เริ่มมีอาการ คือ รู้ว่าเริ่มมีอาการเป็นเวลานานเท่าใด นับจากที่มีอาการผิดปกติ หรือนับจากเวลาที่ผู้ป่วยมีอาการปกติเป็นครั้งสุดท้าย ต้องไป รพ.เพื่อตรวจวินิจฉัยใน 4.5 ชม.
หากพบอาการแม้เพียง 1 ข้อ ให้รีบโทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที เพราะผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง มีโอกาสได้รับยาละลายลิ่มเลือดหากมาถึงโรงพยาบาลภายใน 4.5 ชั่วโมงแรก ซึ่งช่วยลดความพิการและเพิ่มโอกาสฟื้นตัวได้อย่างมากอย่ารอดูอาการ อย่ารอให้หายเอง และอย่าขับรถพาผู้ป่วยไปโรงพยาบาลเองหากสามารถเรียกรถพยาบาลได้ แม้อาการจะดีขึ้นหรือหายไปชั่วคราว ก็ยังจำเป็นต้องได้รับการประเมินจากแพทย์อย่างเร่งด่วน
ผู้ป่วยบางรายอาจมีข้อบ่งชี้สำหรับการรักษาด้วยการนำลิ่มเลือดออกจากหลอดเลือด ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับตำแหน่งหลอดเลือดที่อุดตัน ผลตรวจสมอง และระยะเวลาที่เหมาะสม
(ขอบคุณข้อมูลจาก: รศ.นพ.ชุติเทพ ทีฆพุฒิ อาจารย์หน่วยประสาทวิทยา ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่)