ยกระดับ Ecosystem ไทยรับมือ EU PPWR เจาะลึกบทบาท MTEC สมอ. และการสนับสนุนสินเชื่อสีเขียว 4-5 แสนล้านบาทจากธนาคารกสิกรไทย
ผนึกกำลังวิจัย มาตรฐาน และการเงิน ยกระดับระบบนิเวศไทยรองรับการเปลี่ยนผ่านสู่ตลาด EU ในการจัดงานเสวนา “Thailand PPWR Stronger Together – ผนึกกำลังไทย รับมือ PPWR” เมื่อวันศุกร์ที่ 30 ตุลาคม 2569 ณ ห้องสุขสามัคคี ชั้น 8 ธนาคารกสิกรไทย อาคารพหลโยธิน โดยความร่วมมือของธนาคารกสิกรไทย ภายใต้เครือข่ายฯ ThaiCBN ร่วมมือกับ Thailand PPWR Consortium และพันธมิตรได้มุ่งเน้นการเตรียมความพร้อมรับกติกาใหม่ด้านบรรจุภัณฑ์ของสหภาพยุโรป เจาะลึกแนวทางปรับตัว พร้อมแลกเปลี่ยนมุมมองกับผู้เชี่ยวชาญและพันธมิตร เพื่อเปิดโอกาสต่อยอดธุรกิจสู่ตลาด EU
เนื่องจากกฎระเบียบ EU PPWR ไม่ใช่โจทย์ที่ผู้ประกอบการรายใดรายหนึ่งจะสามารถปฏิบัติตามได้เพียงลำพัง แต่ต้องพึ่งพาความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐานระดับประเทศ หลังจากที่ได้เจาะลึกตัวบทกฎหมาย ผลกระทบทางเศรษฐกิจ และบทเรียนการปรับตัวของภาคธุรกิจใน 2 ช่วงแรกไปแล้ว ในช่วงท้ายของงานสัมมนา จึงเป็นการเสวนาในหัวข้อ “ความพร้อมของ Ecosystem และการสนับสนุนที่ภาคธุรกิจต้องการ”
เนื้อหาในบทความนี้ ได้เรียบเรียงตามลำดับการแลกเปลี่ยนมุมมองของ 3 หน่วยงานเสาหลักในระบบนิเวศของไทย ได้แก่ สถาบันวิจัย หน่วยงานกำหนดมาตรฐาน และสถาบันการเงิน พร้อมด้วยข้อเสนอแนะเสริมจากผู้เข้าร่วมงาน เพื่อฉายภาพกลไกสนับสนุนที่จะช่วยให้ธุรกิจไทยก้าวข้ามข้อจำกัดได้อย่างยั่งยืน โดยแบ่งโครงสร้างเนื้อหาออกเป็น 4 ส่วนหลัก ดังนี้
ยกระดับ Ecosystem ไทยรับมือ EU PPWR เจาะลึกบทบาท MTEC สมอ. และการสนับสนุนสินเชื่อสีเขียว 4-5 แสนล้านบาทจากธนาคารกสิกรไทย
การยกระดับระบบนิเวศของไทยเพื่อรับมือกฎระเบียบ EU PPWR จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนอย่างบูรณาการ เพื่อเปลี่ยนกฎเกณฑ์การค้าโลกให้กลายเป็นความได้เปรียบทางการแข่งขัน
ความพร้อมของระบบนิเวศ บทบาทของ สมอ. และการสนับสนุนสินเชื่อสีเขียวจากธนาคารกสิกรไทยเป็นอย่างไร?
ด้านการยกระดับระบบนิเวศของไทยเพื่อรับมือ PPWR ต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของสถาบันวิจัย (MTEC) ในการผลักดัน EU Equivalence และลดต้นทุนจมจากการตรวจสารเคมี สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) ในการยกระดับโครงสร้างพื้นฐานทางคุณภาพของประเทศ (NQI) 3 เสาหลัก และธนาคารกสิกรไทยในการสนับสนุนวงเงินสินเชื่อและการลงทุนเพื่อความยั่งยืน 400,000-500,000 ล้านบาทภายในปี 2030
ในการเสวนาช่วงสุดท้ายหัวข้อ “ความพร้อมของระบบนิเวศและการสนับสนุนที่ภาคธุรกิจต้องการ” ได้ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองกับวิทยากร 3 ท่านจากสถาบันวิจัย หน่วยงานกำหนดมาตรฐาน และสถาบันการเงินอาทิ
- ดร.นุจรินทร์ รามัญกุล ผู้เชี่ยวชาญวิจัย ประจำศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (MTEC) สวทช.
- ดร.วิชัย ณรงค์ควณิชย์ ผู้ช่วยผู้จัดการใหญ่ ธนาคารกสิกรไทย
- คุณวิชชา พิชัยณรงค์ ผู้อำนวยการกลุ่มรับรองหน่วยรับรอง สำนักงานคณะกรรมการการมาตรฐานแห่งชาติ หรือ สมอ
เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศที่จะช่วยให้ภาคธุรกิจไทยเปลี่ยนผ่านได้อย่างยั่งยืน
จะลดต้นทุนจมจากการตรวจสารเคมี เปลี่ยนข้อมูลให้เป็นตัวสินค้า และผลักดัน EU Equivalence ได้อย่างไร?
ดร.นุจรินทร์ เสนอให้สร้างระบบความโปร่งใสของข้อมูลสารเคมีตั้งแต่ต้นน้ำเพื่อลดต้นทุนจม (Sunk cost) ของผู้ผลิตปลายน้ำ เปลี่ยนมุมมองว่าข้อมูล คือตัวสินค้าหลักไม่ใช่ของแถม และเร่งขับเคลื่อนระดับประเทศใน 3 ด้าน ได้แก่ การเจรจา EU Equivalence การสร้างความเชื่อมั่นในผลแล็บไทย และการรวมกลุ่ม Consortium
ดร.นุจรินทร์ รามัญกุล ซึ่งเชี่ยวชาญทั้งกฎระเบียบ ESPR, PPWR, RoHS รวมถึงสารมลพิษที่ตกค้างยาวนาน (POPs) และสารที่น่ากังวลอย่างยิ่ง (SVHC) ชี้ว่า ความยากลำบากของผู้ประกอบการไทยเกิดจากการที่เราอยู่นอกสหภาพยุโรปและมีกลไกโครงสร้างพื้นฐานไม่เท่าเทียมกับยุโรป เปรียบเหมือนการอยู่คนละลีกแต่ต้องไปลงแข่งขันในลีกเดียวกัน
ตัวอย่างที่ชัดเจน คือ ภาระการส่งทดสอบสารเคมี ในสหภาพยุโรปมีกฎหมายบังคับให้ผู้ที่ใส่สารเคมีที่ต้นน้ำ (ซึ่งมีจำนวนไม่กี่ราย) ต้องเป็นผู้แจ้งข้อมูล แต่ในประเทศไทยเมื่อไม่มีกลไกดังกล่าว ภาระจึงตกอยู่กับผู้ผลิตปลายน้ำจำนวนมากที่ต้องส่งผลิตภัณฑ์ไปทดสอบหาสารเคมีซ้ำ ๆ ทุกปี เพื่อยืนยันความบริสุทธิ์ของตนเอง ซึ่งผลการทดสอบส่วนใหญ่ก็ออกมาเป็นตรวจไม่พบทั้งหมด การจ่ายเงินเพื่อตรวจหาสิ่งที่ไม่ได้ใส่ซ้ำทุกปีเพื่อแลกกับกระดาษใบรับรอง 1 ใบ (เปรียบเหมือนตั๋วรถไฟเพื่อขึ้นขบวนเข้าสู่ตลาด) จึงเป็น ต้นทุนจม ที่เรียกคืนไม่ได้ ทั้งที่ในหลักการแล้วการทดสอบควรทำเพื่อการปรับปรุงและพัฒนา คุณภาพผลิตภัณฑ์ให้ดีขึ้น ดังนั้น หากประเทศไทยสามารถสร้างระบบที่เชื่อมโยงให้ผู้ต้นน้ำทำหน้าที่แจ้งข้อมูลอย่างโปร่งใส ก็จะช่วยลดต้นทุนการทดสอบซ้ำซ้อนของทั้งอุตสาหกรรมลงได้มหาศาล
ประเด็นสำคัญลำดับถัดมา คือ เรื่อง ข้อมูล ซึ่ง ดร.นุจรินทร์ มองว่า เป็นจุดอ่อนสำคัญของผู้ประกอบการไทยที่มักทุ่มเททำตัวสินค้าให้มีคุณภาพดี แต่กลับมองเรื่องข้อมูลยืนยันสินค้าเป็นเหมือนของฟรีหรือบริการหลังการขายที่ค่อยไปวิ่งหาเมื่อลูกค้าขอ ดร.นุจรินทร์ จึงเสนอให้เปลี่ยนมุมมองใหม่ตั้งแต่วันนี้ว่า
“สินค้าไม่ใช่แค่ตัวชิ้นงานฮาร์ดแวร์ที่ชั่งกิโลขายอีกต่อไป แต่ตัวข้อมูล ก็คือ ตัวสินค้า หากคุณไม่มีข้อมูล คุณก็ไม่มีสินค้าและขายสินค้าไม่ได้”
ข้อมูลและการออกแบบสีเขียวจึงต้องถูกฝังรวม ให้เป็นคุณภาพหลักของสินค้า (สอดคล้องกับมาตรฐาน ISO 9000 เวอร์ชันใหม่และมาตรฐาน ISO ด้านเศรษฐกิจหมุนเวียน) เพราะตราบใดที่มองเรื่องสีเขียวและข้อมูลเป็นเพียงคุณภาพเสริม มันจะกลายเป็นต้นทุนที่ถูกถมเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ ตามกฎระเบียบที่เข้มงวดขึ้น แต่ทันทีที่เปลี่ยนให้เป็นคุณภาพหลักที่บริษัทใช้ขาย ผู้ประกอบการจะเกิดการพัฒนาปรับปรุง อย่างต่อเนื่อง จนเปลี่ยนจากต้นทุนให้กลายเป็น การลงทุน
สำหรับสิ่งที่ต้องการการสนับสนุนส่งเสริมอย่างเร่งด่วนในระดับประเทศ ดร.นุจรินทร์ สรุปไว้ 3 ด้านหลัก ได้แก่
- การต่อสู้เพื่อความเท่าเทียมกับมาตรฐานสหภาพยุโรป – เป็นเรื่องที่ผู้ประกอบการรายเดียวทำเองไม่ได้ แต่ต้องร่วมมือกันทั้งภาคเอกชน หน่วยงานภาครัฐ และกระทรวงการต่างประเทศ เพื่อโน้มน้าวและพิสูจน์ให้สหภาพยุโรปเห็นว่าประเทศไทยมีความเท่าเทียมทั้งในแง่กลไกการจัดการขยะ (เช่น ระบบ EPR) และขีดความสามารถในการรีไซเคิล เพราะหากไทยบอกว่าต้องใช้พลาสติกรีไซเคิล 30% จากปริมาณการใช้สมมติที่ 2 ล้านตัน ซึ่งเท่ากับความต้องการ 6 แสนตัน แต่กำลังการรีไซเคิลในประเทศยังมีอยู่เพียงหลักหมื่นตัน ก็ยากที่จะโน้มน้าวให้ยุโรปยอมรับได้
- การสร้างความเชื่อมั่นในโครงสร้างพื้นฐาน – ปัจจุบันสินค้าที่ส่งจากไทยและทดสอบในห้องแล็บไทยมักถูกผู้ซื้อในยุโรปแจ้งว่าไม่เชื่อถือและขอให้ส่งไปทดสอบใหม่ในยุโรป แต่หากส่งสินค้าไปผ่านประเทศญี่ปุ่นแล้วส่งต่อไปยุโรปกลับได้รับการยอมรับ ดังนั้นทั้งผู้ประกอบการและโครงสร้างพื้นฐานของประเทศจึงต้องเร่งสร้างความเชื่อมั่นให้เอกสารและผลทดสอบจากประเทศไทยได้รับการยอมรับโดยตรง
- การรวมกลุ่มทำงานร่วมกันในระดับประเทศ – การซื้อเทคโนโลยีมาผลิตสินค้า 1 ชิ้นให้แข่งขันได้เป็นสิ่งที่บริษัทอื่นในต่างประเทศก็ซื้อตามได้ไม่ยาก แต่การรวมพลังทำงานร่วมกันทั้งประเทศในรูปแบบ Thailand PPWR Consortium เป็นสิ่งที่ประเทศคู่แข่งเลียนแบบได้ยากและจะสร้างความได้เปรียบที่ยั่งยืนให้แก่ประเทศไทย
ทำไมต้องแยกมาตรฐานออกจากกฎหมาย และ NQI 3 เสาหลักมีอะไรบ้าง?
อ่านต่อได้ที่บทความต้นฉบับ…