ทำไมคนไทยเรียกอียิปต์ว่า ‘ไอยคุปต์’?

ถ้านึกถึงอารยธรรมที่มีความยิ่งใหญ่และมีชื่อเสียงที่สุดแล้ว ทุกคนจะต้องนึกถึงเรื่องราวของอารยธรรมอียิปต์โบราณแห่งลุ่มแม่น้ำไนล์ ที่มีอายุยาวนานกว่า 5,000 ปีกันอย่างแน่นอน

แต่เคยสงสัยไหม ทำไมอารยธรรมแห่งนี้ ต้องมีชื่อว่า ‘อียิปต์’ รวมถึง ‘ไอยคุปต์’ ที่เป็นอีกหนึ่งคำที่คนไทยเรียกนั้น มีที่มาจากไหน

คำว่าอียิปต์สัณนิษฐานว่ามาจาก ‘อีกึปตอส’ (Aegyptos) ในภาษากรีก ซึ่งคำ ๆ นี้ ก็มาจากคำภาษาอียิปต์โบราณอีกทอดหนึ่ง คือคำว่า ‘ฮิ-คา-ปตาฮ’ (Hwt-Ka-Ptah)

ฮิ-คา-ปตาฮ มีความหมายในภาษาอียิปต์โบราณว่า วิหารแห่งเทพพทาห์ (Mansion of the Spirit of

Ptah) โดยเป็นคำที่ชาวอียิปต์ใช้เรียกนครเมมฟิส (Memphis) เมืองหลวงและนครสำคัญของอียิปต์โบราณ

แต่สำหรับชาวอียิปต์โบราณแล้ว พวกเขากลับไม่ได้เรียกดินแดนของตนว่าอียิปต์ เพราะชาวอียิปต์โบราณเรียกดินแดนของพวกเขาว่า ‘เคเมท’ (Kemet) ที่แปลว่าดินแดนสีดำ โดยมาจากดินตกตะกอนสีดำริมแม่น้ำไนล์ ที่มีแร่ธาตุอุดมสมบูรณ์เหมาะกับการเพาะปลูกทำการเกษตรและตั้งถิ่นฐาน จนกลายเป็นรากฐานอารยธรรมที่ยิ่งใหญ่ของชาวอียิปต์ในเวลาต่อมา

ส่วนอียิปต์ในปัจจุบัน ก็มีชื่อในภาษาอาหรับว่า ‘มาส-ร’ (Maṣr) หรือ ‘มิส-ร’ (Miṣr) ที่แปลว่า ประเทศหรือดินแดน

ส่วนที่มาของไอยคุปต์ มีทฤษฎีว่ามาจาก ‘ไอคุปต้า’ (Hikuptah) ที่เป็นคำที่ชาวอียิปต์เมืองอามาร์นา (Amarna) ใช้เรียกแม่น้ำไนล์ หรือ Hikuptah ในที่นี้อาจจะเกี่ยวข้องกับ Hwt-Ka-Ptah ที่เป็นอีกชื่อของนครเมมฟิส ที่กล่าวไว้ข้างต้นก็เป็นได้

สำหรับประเทศไทย คำว่าอียิปต์และไอยคุปต์

ปรากฏขึ้นครั้งแรกสมัยรัชกาลที่ 6 โดยปรากฎใน ‘พระราชนิยมเกี่ยวกับการใช้คำศัพท์เรียกชื่อทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2465’ ความว่า

นามประเทศ อิยิปต์ รักให้เรียก ไอยคุปต์

ตามแบบหนังสือสันสกฤต

พระราชนิยมเกี่ยวกับการใช้คำศัพท์เรียกชื่อทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2465

ข้อความดังกล่าวมีความหมายว่า รัชกาลที่ 6

ทรงต้องการให้ใช้คำว่าไอยคุปต์ ในการเรียกชื่อประเทศอียิปต์ เพราะคำว่าไอยคุปต์ มีไวยกรณ์ตามภาษาสันสกฤต