ตกลงมี IO จริงหรือไม่ ว่าด้วยกองทัพไทยกับทวิตเตอร์ - เพจวันนี้ชั้นติ่งอะไร
เร็ว ๆ นี้มีข่าวใหญ่ ใหญ่มาก ใหญ่ที่สุด เป็นที่สนใจระดับโลกเมื่อทวิตเตอร์ตัดสินใจ “แบน” ผู้ใช้กว่า 926 บัญชี หลังพบความผิดปกติ เข้าข่ายเป็น IO ซึ่งผิดกฎของทวิตเตอร์
แน่นอนว่าเรื่องราวโด่งดังในชั่วข้ามคืน เพราะ 926 กว่าบัญชีที่ว่า ทวิตเตอร์เปิดเผยว่า ล้วนมีที่มาเกี่ยวพันกับกองทัพไทย
เราจะมาค่อย ๆ ทำความเข้าใจไปพร้อมกันค่ะ
อนึ่ง บทความนี้เขียนขึ้นโดยมีจุดประสงค์ให้ความรู้เป็นหลัก
▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪
ก่อนจะเข้าเรื่อง เชื่อว่าหลาย ๆ ท่าน โดยเฉพาะที่อยู่ในวัยสามสิบขึ้นไป อาจจะยังไม่คุ้นเคยกับ “ทวิตเตอร์” โซเชียลมีเดียนกฟ้ากันเท่าไหร่นัก
ทวิตเตอร์ (Twitter) เป็นชื่อของโซเชียลมีเดียชนิดหนึ่ง ที่มีผู้ใช้งานจริง (Active Users) มากถึง 321 ล้านคนต่อเดือน มีมูลค่าคิดเป็นเงินถึง 10,160,000,000 USD ถือเป็นโซเชียลมีเดียขนาดยักษ์ติดอันดับ และมีอิทธิพลระดับโลก แม้ในไทยยังมีส่วนแบ่งการตลาดไม่มาก แต่มีอัตราการเติบโตที่สูงมาก มีแนวโน้มจะกลายเป็นช่องทางหลักในอนาคตอันใกล้
ตัวทวิตเตอร์เองก็เหมือนเฟซบุ๊ก ผู้ใช้งานสามารถโพสต์อะไรก็ได้ เมื่อโพสต์หรือที่ในทวิตเตอร์เรียกกันว่า “ทวิต (Tweet)” ออกไป ใครที่ “ติดตาม (Follow)” เราอยู่ก็จะเห็นทันที
หากเราพบเนื้อหาที่ชื่นชอบก็อาจกดหัวใจซึ่งคล้าย ๆ กดไลก์ แต่หากอยากกระจายเนื้อหานี้ออกไป ก็สามารถกด “รีทวิต (Retweet)” ได้ เพื่อให้คนที่ติดตามเราอยู่เห็นเหมือนกันกับเรา (คล้ายการแชร์ในเฟซบุ๊ก แต่กระชับกว่า)
ไม่เพียงเท่านั้น หากต้องการกระจายข่าวสารในหัวข้อใดเป็นพิเศษ ขอเพียงใส่ “แฮชแท็ก #” ตามด้วยคำค้นหาของหัวข้อนั้น ๆ ไว้ ก็สามารถกระจายให้ผู้ที่สนใจได้ทันที
ปัจจุบัน ทวิตเตอร์จัดอันดับแฮชแท็ก 10 อันดับแรกจากประเทศต่าง ๆ แทบจะเรียลไทม์ทุกวัน ผู้ใช้ทวิตตื่นมาเพียงกดเข้าหน้าหาข่าวสาร ก็จะพบว่าวันนี้ทุกคนในประเทศนั้น ๆ กำลังทวิตกันในเรื่องอะไร
จะสังเกตว่าแม้ฟังก์ชันมีให้เลือกไม่มากมาย แต่กลับเหมาะกับการกระจายข่าวสารมากที่สุดค่ะ
นั่นทำให้ทวิตเตอร์กลายเป็นช่องทางกระจายข่าวและรวมกลุ่มคนเห็นตรงกัน นำไปสู่ปรากฏการณ์การเคลื่อนไหวทางการเมืองผ่านช่องทางทวิตเตอร์ในหลาย ๆ ประเทศ
สำหรับคนทั่วไปแล้ว ทวิตเตอร์คือเครื่องมือที่ช่วยขยายเสียงคนตัวเล็ก ๆ ให้โลกได้ยิน
แต่ขณะเดียวกัน ความสามารถของทวิตเตอร์ก็กลายเป็นช่องทาง ให้กลุ่มผู้มีอำนาจแทรกแซงข่าวสารประชาชน ได้อย่างถึงลูกถึงคนเช่นกัน
แต่แล้วทวิตเตอร์เกี่ยวพันอย่างไรกับไทยและกองทัพไทยกันแน่
วันที่ 8 ตุลาคมที่ผ่านมา ทวิตเตอร์เปิดเผยว่า ได้แบนบัญชีผู้ใช้งาน ที่มีพฤติกรรมเข้าข่าย “IO (Information Operation)” จำนวน 926 ชื่อ โดยทั้งหมดเกี่ยวพันกับกองทัพไทย
ข่าวนี้กลายเป็นข่าวใหญ่ ตามด้วยการตอบโต้จากกองทัพไทย ว่าทวิตเตอร์กล่าวหาลอย ๆ ไม่มีหลักฐาน ขณะที่กระทรวงดิจิตัลฯ ก็ออกมาร่วมต้าน ว่าทวิตเตอร์ปล่อยข่าวตอนนี้นั้น มีเจตนาแอบแฝงหรืออย่างไร
ที่จริงทวิตเตอร์ไม่ได้แบนบัญชีเข้าข่าย IO เช่นนี้เป็นครั้งแรก และไม่ได้แบนเฉพาะประเทศไทยเท่านั้น กับจีนซึ่งหลาย ๆ คนขนานนามว่าเจ้าพ่อ IO นั้น ถูกแบนเฉพาะบัญชีหลักไปทะลุสองหมื่นบัญชีแล้ว
กระบวนการแบนบัญชีผู้ใช้มิได้เพิ่งเกิดขึ้น แต่เกิดนานแล้วตั้งแต่ปี 2018
ขณะนั้นทวิตเตอร์ หันมาให้ความสำคัญกับคุณภาพของการสื่อสารมากขึ้นเรื่อย ๆ
สำหรับทวิตเตอร์ ข่าวสารที่ดีอาจไม่ใช่ข่าวสารมีสาระ อยู่ในศีลธรรม หรืออะไรตามบริบทที่เราคุ้นเคยกันนัก แต่เขามองว่าข่าวสารที่ดีนั้น คือข่าวสารที่ออกมาจากมนุษย์ที่มีอยู่จริง และกระจายไปในรูปแบบที่เป็นจริงตามธรรมชาติ
นั่นคือปฏิบัติการ IO ของรัฐบาลจากหลายๆประเทศ ที่พยายามควบคุมเนื้อหา ปริมาณ และทิศทางของข่าวสาร ไม่ว่าจุดประสงค์เบื้องหลังจะเป็นเช่นไรนั้น ต่างเป็นสิ่งที่ละเมิดกฎข้อบังคับ และไปในทิศทางตรงกันข้ามกับนโยบายของทวิตเตอร์โดยสิ้นเชิง
นับแต่ปี 2018 ทวิตเตอร์ประกาศชัดเจน จะตรวจจับพฤติกรรม IO และทำการแบนบัญชีนั้น ๆ อย่างเด็ดขาด
ที่ผ่านมาทวิตเตอร์แบนบัญชีผู้ใช้งานล็อตใหญ่ไปแล้ว 10 ครั้ง ครอบคลุมบัญชี IO จากรัฐบาลประเทศเล็กๆไปจนมหาอำนาจมากกว่า 14 ประเทศ (ในจำนวนนี้มีรัสเซีย, จีน, ตุรกี, สเปน, และซาอุดิอาระเบียด้วย) รวมแล้วกว่า 85,260 บัญชี
นั่นหมายความว่า การแบนบัญชี IO จากประเทศไทยนี้ เป็นเพียงส่วนเล็ก ๆ ส่วนหนึ่ง ของระบบตรวจสอบขนาดใหญ่ของทวิตเตอร์
▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪
แต่ทวิตเตอร์เอาหลักฐานที่ไหน มาบอกว่าใครเป็น IO
ในทุก ๆ แถลงการณ์แบนบัญชีเข้าข่าย IO ทวิตเตอร์จะอัพโหลดข้อมูลทั้งหมด ให้สาธารณชนดาวน์โหลดไปศึกษาใช้งาน นั่นทำให้การตัดสินใจของทวิตเตอร์ตรวจสอบได้และนับว่าโปร่งใสมาก
อย่างไรก็ตาม เกณฑ์ชัด ๆ ว่าพฤติกรรมแบบนี้ “นับหรือไม่นับว่าเป็น IO นั้น” ทวิตเตอร์มิได้มีประกาศที่ชัดเจนเป็นข้อ ๆ แต่อย่างใด
อาจเพราะลักษณะ IO รวมไปถึงสงครามข่าวสารยังเป็นเรื่องใหม่ มิได้มีหลักการตายตัว
อย่างไรก็ดี จากการสัมภาษณ์ผู้บริหารระดับสูงของทวิตเตอร์ พบว่ามีเกณฑ์คร่าวๆอยู่บ้าง ได้แก่
1. บัญชีนั้น ๆ มีคนใช้งานจริงหรือไม่ (Account Authenticity)
2. การกระจายข่าวสารเป็นไปตามธรรมชาติหรือไม่ (Dissemination Pattern)
3. เนื้อหาเป็นอย่างไร (Content Integrity)
นอกจากนี้ ทวิตเตอร์ยังจะขุดข้อมูลผู้ใช้บริการ ทั้งสถานที่ทวิตข้อความ อีเมล์ โทรศัพท์ และข้อมูลบางอย่าง ประกอบการตัดสินใจว่าบัญชีนั้น ๆ จัดตั้งหรือไม่
นั่นคือแม้ทวิตเตอร์ไม่มีเกณฑ์ตายตัวชี้วัดเป็นข้อ ๆ แต่ก็มีกรอบจับต้องได้ กับหลักฐานระดับ Big data ขนาดใหญ่ ที่ทำให้บริษัทออนไลน์แห่งนี้มั่นใจ พอจะชนกับรัฐบาลจากนานาประเทศทั่วโลก
▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪
แล้วข้อมูลบัญชีจากไทยที่โดนแบนเป็นอย่างไร
Stanford Internet Observatory องค์กรขาประจำ รวมกับนักวิจัยอิสระบางท่าน ได้ให้ข้อสังเกตไว้อย่างน่าสนใจ
พวกเขาคาดว่าทวิตเตอร์น่าจะตรวจจับ IO ไทยได้ จากช่วงข่าวกราดยิงโคราช ด้วยมีบัญชีผู้ใช้จำนวนหนึ่งพยายามทวิตหรือรีทวิตข้อความ จนลักษณะกระจายข่าวสารผิดธรรมชาติไป
พูดอีกแง่หนึ่ง หากข่าวหนึ่ง ๆ จะแพร่ออกไปได้ ย่อมมีลักษณะการแพร่จำเพาะตามธรรมชาติ หากผิดไปจากที่คาด ทวิตเตอร์ย่อมตั้งข้อสังเกตว่าอาจมีผู้ปลุกปั่นให้เกิดความผิดปกติได้
จากนั้นทวิตเตอร์จึงออกขุดคุ้ยไล่ล่า จำกัดวงบัญชีต้องสงสัยให้แคบลงมา ก่อนจะไล่ดูรายละเอียดว่ามีความผิดปกติเข้าเกณฑ์ต้องสงสัยอย่างไร
นำไปสู่การตั้งข้อสงสัยตามเกณฑ์ที่ให้ไว้ด้านบน
แรกสุดพวกเขาพบว่าบัญชีเหล่านั้นไม่น่ามีผู้ใช้จริง
แทบทั้งหมดถูกเปิดขึ้นในเดือนธันวาคม 2019 และ มกราคม 2020 ยิ่งไปกว่านั้น 30% โดยประมาณ ยังเปิดเฉพาะในวันที่ 8 ธันวาคม, 9 และ 14 มกราคม ซึ่งถือว่าผิดสังเกตมากไป
ไม่เท่านั้นแทบทุกบัญชียังไม่ลงข้อมูล ใส่รูป หรือตกแต่งหน้าทวิตของตนอย่างที่คนทั่วไปทำ แถมยังทวิตเฉพาะเรื่องที่เกี่ยวข้องกับกองทัพ ไม่มีปฏิสัมพันธ์กับเรื่องในชีวิตประจำวัน อย่างที่ผู้ใช้อื่นทำแม้แต่นิดเดียว
และส่วนมากขโมยรูปชาวบ้านมาใช้
ถัดมาพวกเขาพบการกระจายข้อมูลที่ผิดปกติไป
นอกจากการข่าวช่วงกราดยิงโคราชแล้ว ยังพบบัญชีเหล่านี้ เคลื่อนไหวเฉพาะในโอกาสบางอย่าง แบ่งออกเป็น 4 ธีมสำคัญ ได้แก่ การชื่นชมกองทัพ, การข่าวช่วงกราดยิงโคราช, การโจมตีพรรคฝ่ายค้าน (พรรคอนาคตใหม่และพรรคก้าวไกล), และการข่าวโควิด-19
การวิเคราะห์ยังลงถึงรายละเอียด ว่าบัญชีเหล่านี้จะรีทวิตบัญชีใด ใช้แฮชแท็กใด โดยในรายงานสามารถบอกได้ ถึงอันดับบุคคลที่ถูกกล่าวถึงบ่อยครั้ง หรือแม้แต่ถ้อยคำที่ใช้ประจำ
จากข้อมูลทั้งหมด ชี้ชัดว่าการกระจายข่าวสารผิดธรรมชาติ
นอกจากนี้ ยังพบความผิดปกติในรายละเอียดอีกจำนวนมาก โดยรวมแล้วทวิตเตอร์จึงตัดสินลงดาบ แบนบัญชีทั้งหมดทิ้งไป
▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪
แล้ว IO ไทยเป็นเช่นไรในเวทีโลก
ในรอบการแบนนี้ ไทยมีจำนวนบัญชีที่ถูกแบนสูงที่สุด ทว่ากลับมียอด “Engagement” ต่ำสุด ๆ (จำนวนที่คนมากดไลก์หรือรีทวิตข้อความ) เมื่อลงรายละเอียด พบว่าลักษณะตัวละครที่ถูกปั้นแต่ง ก็ไม่ค่อยแนบเนียน มีจำนวนผู้ติดตามไม่มาก (ส่วนใหญ่ไม่มี) ยุทธวิธีก็ค่อนข้างโบราณ เขียนความเห็นแบบซ้ำ ๆ ปั่นยอดกันเองเป็นวงกลม
โดยรวมถือเป็นปฏิบัติการที่ไม่ค่อยมีประสิทธิภาพนัก
ขณะที่ซาอุดิอาระเบียซึ่งโดนแบนพร้อมกัน กลับมีบัญชี IO ชั้นยอด หนึ่งในนั้นทำทีเป็นเชื้อพระวงศ์ วางคาแรคเตอร์สร้างฐานแฟนคลับ ปั่นยอดผู้ติดตามจนถึงหลักล้าน เมื่อเริ่มปฏิบัติการ ก็มียอด Engagement สูงกว่าบัญชี IO ของไทยทั้งหมดรวมกัน
นำไปสู่ความผิดหวังของคอการทหาร ที่มองว่าแม้แต่ปฏิบัติการ IO ที่ควรจะเจ้าเล่ห์ร้ายกาจ กลับยังทำงานเช้าชามเย็นชาม จนกลายเป็นเรื่องขำขันของสังคมโลกไป
อย่างไรก็ดี ไม่ว่า IO จะมีจริงอย่างทวิตเตอร์มอง หรือแค่เรื่องบังเอิญอย่างกองทัพไทยว่าไว้ แต่ดูเหมือนว่าทวิตเตอร์จะยังไม่หยุดแค่นี้ จะยังไม่แล้วใจ เพราะในประกาศต้นฉบับว่าไว้ ยังมีบัญชีอีกจำนวนมาก ที่ทวิตเตอร์ยังขอจับตา และอาจเก็บหลักฐานบางอย่าง ก่อนจะแบนในโอกาสต่อไป
จึงนับเป็นข่าวใหญ่ สำหรับทั้งคอการเมือง การทหาร เทคโนโลยี และสำหรับประชาชนทั่วไปเช่นกัน
▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪▪
อ้างอิง
- Si.ma
ติดตามบทความใหม่ ๆ จากเพจวันนี้ชั้นติ่งอะไรได้ทุกวันอังคารที่ 2 และ 4 ของทุกเดือน บน LINE TODAY และหากสามารถอ่านบทความอื่น ๆ ได้ที่เพจวันนี้ชั้นติ่งอะไร