อังกฤษเป็นจักรวรรดิ แต่ทำไมประมุขเป็นกษัตริย์ไม่ใช่จักรพรรดิ

จักรวรรดิอังกฤษหรือจักรวรรดิบริติช (British Empire) คือจักรวรรดิที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์โลก

ช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ที่เป็นยุคพีคสุดของจักรวรรดิ จักรวรรดิอังกฤษครอบครองพื้นที่บนโลกถึง 35.5 ล้านตารางกิโลเมตร หรือคิดเป็น 1 ใน 4 ของพื้นที่โลก การครอบครองพื้นที่ครบทุกทวีป นำไปสู่ฉายา ‘จักรวรรดิที่พระอาทิตย์ไม่เคยตกดิน’

แต่ประเด็นน่าสนใจคือ องค์ประมุขของจักรวรรดิอังกฤษ กลับไม่ได้ถูกเรียกว่าจักรพรรดิ (หรือจักรพรรดินีในกรณีเป็นผู้หญิง) แต่ยังคงเป็นสถานะของกษัตริย์ (หรือพระราชินี) ทำไมถึงเป็นแบบนั้น?

ความหมายของจักรพรรดิโดยทั่วไปจะหมายถึง ‘ราชาเหนือราชา’ คือมีสถานะที่เหนือกว่ากษัตริย์ แต่สำหรับอังกฤษที่เป็นประเทศแม่แบบของระบอบกษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญ และมีระบบการเมืองสำคัญอย่างรัฐสภา การมีประมุขที่สถานะเหนือกว่ากษัตริย์ จึงอาจขัดต่อระบอบการปกครองดังกล่าวได้

สหราชอาณาจักรที่เกิดจากการรวมตัวของราชอาณาจักรอังกฤษ ราชอาณาจักรสกอตแลนด์ และราชอาณาจักรไอร์แลนด์ (รวมถึงเวลส์ที่เป็นส่วนหนึ่งของอังกฤษ) ในทางกฎหมายถือว่าทั้งสามราชอาณาจักรมีสถานะที่เท่าเทียมกัน และกษัตริย์อังกฤษทรงเป็นประมุขของทั้งสามราชอาณาจักรนี้

ดังนั้นกษัตริย์อังกฤษจึงไม่จำเป็นต้องมีสถานะที่เหนือกว่ากษัตริย์ เพราะไม่มีกษัตริย์องค์อื่นในหมู่เกาะอังกฤษอีก

ยกตัวอย่างเช่นในปี 1801 พระเจ้าจอร์จที่ 3 ทรงปฏิเสธสถานะจักรพรรดิแห่งหมู่เกาะอังกฤษ (Emperor of the British Isles) โดยทรงใช้สถานะกษัตริย์แห่งบริเตนใหญ่ (อังกฤษและสกอตแลนด์) และไอร์แลนด์แทน

แต่ก็มีกรณียกเว้น อย่างเช่นในทศวรรษ 1870 เมื่ออินเดียตกเป็นอาณานิคมของจักรวรรดิอังกฤษอย่างเป็นทางการ สมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรียก็ทรงได้รับสถานะเป็นจักรพรรดินีแห่งอินเดีย (Empress of India) ทำให้ตั้งแต่นั้นประมุขของอังกฤษจึงมีสถานะเป็นจักรพรรดิ (หรือจักรพรรดินี) ของอินเดียจนถึงปลายยุค 1940 เมื่ออินเดียได้รับเอกราช

โดยเบนจามิน ดิสเรลี (Benjamin Disraeli) นายกรัฐมนตรีของอังกฤษในตอนนั้น ได้ออกความคิดเห็นว่า ประมุขของอังกฤษสามารถเป็นจักรพรรดิของอินเดียได้ เพราะมีราชอาณาจักรกึ่งเอกราชหลายแห่งภายในอินเดีย และไม่ขัดต่อระบอบการปกครองของอังกฤษ เพราะเป็นจักรพรรดิของอินเดียไม่ใช่ของอังกฤษ

อ้างอิง

• Typelish. Why Britain wasn't ruled by an Emperor?. https://bitly.ws/33QTQ

• Study. Empire. https://bitly.ws/33QVq

• Britannica. British Empire. https://bitly.ws/33QW5