ปาฏิหาริย์การทำนายแผ่นดินไหวเมืองไห่เฉิง 1975

09 เมษายน 2568
แปลและเรียบเรียงบทความโดย: อดิศร สุขสมอรรถ
ตรวจทานและพิสูจน์อักษร : คมส์ธนนท์ ศุขอัจจะสกุล

หนึ่งในความเข้าใจผิดว่ามนุษย์สามารถพยากรณ์การเกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ได้ เกิดจากความสำเร็จในการอพยพชาวเมืองไห่เฉิง นครอานชาน มณฑลเหลียวหนิง เมืองทางตอนเหนือของสาธารณรัฐประชาชนจีน เมื่อวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 1975 ก่อนเหตุแผ่นดินไหวครั้งใหญ่จะเกิดขึ้นเพียงไม่กี่วัน ช่วยให้ชาวเมืองรอดชีวิตจากมหันตภัยครั้งใหญ่นับแสนชีวิตอย่างปาฏิหาริย์

การเตือนภัยแผ่นดินไหวในจีน

สาธารณรัฐประชาชนจีนต้องเผชิญกับเหตุแผ่นดินไหวอย่างต่อเนื่องระหว่างปี 1966 – 1969 นำไปสู่การประชุมของหน่วยงานภาครัฐในปี 1970 เพื่อประเมินความเสี่ยงการเกิดเหตุแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในอนาคต ก่อนจะพบว่าภูมิภาคที่มีความเสี่ยงสูงได้แก่พื้นที่ทางตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศ

หลังรวบรวมข้อมูลเป็นเวลา 4 ปี ในเดือนมิถุนายน 1974 มีการคาดการณ์ความเป็นไปได้ของการเกิดเหตุแผ่นดินไหวความรุนแรงระดับ 5-6 แมกนิจูดภายในระยะเวลา 2 ปี ในพื้นที่รอบ ๆ ทะเลปั๋วไห่ อันได้แก่มณฑลซานตง มณฑลเหอเป่ย์ เทียนจิน และมณฑลเหลียวหนิง นำไปสู่การออกมาตรฐานเตรียมพร้อมรับมือเหตุแผ่นดินไหวที่คาดว่าอาจจะเกิดขึ้นตั้งแต่ช่วงต้นปี 1975 เป็นต้นไป

ในเดือนธันวาคม 1974 พบการเกิดแผ่นดินไหวขนาดเล็กอย่างต่อเนื่องในเมืองเหลียวหยาง ของมณฑลเหลียวหนิง ซึ่งอยู่ติดกับเมืองไห่เฉิง โดยวัดความรุนแรงสูงสุดได้ 4.5 แมกนิจูด

ก่อนเหตุแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ที่เมืองไห่เฉิงไม่นาน ได้เกิดเหตุการณ์หลายอย่างที่เชื่อว่าเป็นลางบอกเหตุ ทั้งระดับน้ำในบ่อน้ำบาดาลมีการผันผวนอย่างผิดปกติ เกิดการเปลี่ยนรูปทรงของผิวหน้าดิน และพบพฤติกรรมผิดปกติของสัตว์ชนิดต่าง ๆ ตั้งแต่เดือนธันวาคมถึงเดือนกุมภาพันธ์ 1975 เช่นหนูและงูตัวแข็งค้างบนถนน วัวและม้ามีอาการกระสับกระส่าย ฝูงไก่ไม่ยอมเข้าเล้า ฝูงห่านออกบินบ่อยผิดปกติ

กระทั่งวันที่ 1-3 กุมภาพันธ์ เกิดเหตุแผ่นดินไหวย่อม ๆ คล้ายแผ่นดินไหวนำ (Foreshock) อย่างต่อเนื่อง ซึ่งรับรู้ได้ทั้งมณฑลเหลียวหนิง นำไปสู่การออกคำสั่งอพยพผู้คนจำนวนมากในเมืองเมืองไห่เฉิง

แผ่นดินไหวเมืองไห่เฉิง 1975

กระทั่งเวลา 19.36 นาฬิกาของวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 1975 ได้เกิดเหตุแผ่นดินไหวระดับ 7.5 แมกนิจูด ที่เมืองไห่เฉิง นครอานชาน มณฑลเหลียวหนิง ส่งผลให้สิ่งก่อสร้างเกือบ 90% ภายในเมืองถูกทำลาย ความเสียหายรวมถึงถนน รางรถไฟ สะพาน ท่อส่งน้ำมัน และที่ดินเพาะปลูกที่ได้รับความเสียหาย

มีการประเมินว่า ความเสียหายที่เกิดขึ้นกับเมืองที่มีผู้อาศัยมากกว่า 1 ล้านรายในเมืองไห่เฉิง น่าจะทำให้มียอดผู้เสียชีวิตประมาณ 1.5 แสนราย แต่การเตือนภัยแผ่นดินไหวล่วงหน้า ส่งผลให้ยอดผู้เสียชีวิตมีแค่เพียง 2,041 ราย และมีผู้บาดเจ็บที่ 27,000 รายเท่านั้น

การสอบสวนการทำนายเหตุแผ่นดินไหว

แม้ความสำเร็จของการเตือนภัยเหตุแผ่นดินไหวเมืองไห่เฉิง มักจะถูกใช้เป็นหลักฐานอ้างอิงความเป็นไปได้เรื่องการทำนายเหตุแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ อย่างไรก็ดี การสอบสวนโดยทีมนักวิทยาศาสตร์ของสหรัฐฯ ที่เดินทางไปตรวจสอบข้อมูลที่เมืองไห่เฉิงในปี 1976 สรุปว่า คำสั่งอพยพน่าจะเป็นนโยบายรับมือต่อเหตุแผ่นดินไหวนำ (Foreshock) ที่เกิดขึ้นก่อนหน้าเหตุแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ไม่กี่วัน

คำสั่งอพยพครั้งสุดท้ายซึ่งมีขึ้นก่อนเหตุแผ่นดินไหวใหญ่ไม่กี่ชั่วโมง ช่วยชีวิตผู้คนเอาไว้เป็นจำนวนมาก แต่ไม่อาจสรุปได้ว่าความสำเร็จดังกล่าวเป็นความสามารถในการทำนายแผ่นดินไหวของทางการจีนหรือเป็นแค่เหตุบังเอิญ

หลักฐานที่ยืนยันว่า สัญญาณที่ใช้เตือนชาวเมืองไห่เฉิงจากเหตุแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ ไม่สามารถใช้เตือนภัยเหตุแผ่นดินไหวอื่น ๆ ที่จะตามมา เพราะในปี 1976 เกิดเหตุแผ่นดินไหวที่เมืองถังชาน มณฑลเหอเป่ย์ วัดระดับความรุนแรงได้ 7.6 แมกนิจูด ทำให้มีผู้เสียชีวิตประมาณ 2.5-3 แสนราย กลายเป็นเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่มีผู้เสียชีวิตมากที่สุดในโลกเท่าที่มีการบันทึกไว้

อย่างไรก็ดี ก่อนหน้าเหตุการณ์แผ่นดินไหวที่เมืองถังชาน ไม่พบว่ามีสัญญาณบอกเหตุแผ่นดินไหวใด ๆ เหมือนที่เคยเกิดขึ้นกับเมืองไห่เฉิงแม้แต่น้อย

แผ่นดินไหวนำ (Foreshock)

แผ่นดินไหวนำ หรือ Foreshock เป็นแผ่นดินไหวที่อาจเกิดขึ้นก่อนเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาดใหญ่ เช่นเดียวกับแผ่นดินไหวตามหรือ Aftershock ที่อาจเกิดขึ้นหลังเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาดใหญ่ โดยทั้ง 3 ส่วนจะมีความสัมพันธ์กันทั้งช่วงเวลาและพื้นที่

การสำรวจพบว่า 40% ของแผ่นดินไหวนำจะเกิดขึ้นก่อนแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ และ 70% จะเกิดขึ้นก่อนแผ่นดินไหวระดับ 7 แมกนิจูดขึ้นไป

ความไม่แน่นอนของการใช้เหตุแผ่นดินไหวนำเพื่อพยากรณ์เหตุแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ คือระยะเวลาระหว่างแผ่นดินไหวนำและแผ่นดินไหวขนาดใหญ่ ที่มีตั้งแต่ระดับนาที ระดับวัน หรือนานมากกว่านั้น

เช่น เหตุแผ่นดินไหวและคลื่นสึนามิในมหาสมุทรอินเดียเมื่อปี 2004 มีความสัมพันธ์กับเหตุแผ่นดินไหวในเกาะสุมาตราปี 2002 หลังพบว่าเหตุแผ่นดินไหวระดับความรุนแรง 7.4 แมกนิจูดในปี 2002 คือ Foreshock ของเหตุแผ่นดินไหวระดับความรุนแรง 9.2–9.3 แมกนิจูด ที่จะเกิดขึ้นในอีก 2 ปีต่อมา

ในขณะเดียวกัน แผ่นดินไหวในประเทศอินเดียและจีนปี 1950 ซึ่งมีระดับความรุนแรง 8.5 แมกนิจูด กลับไม่พบหลักฐานการเกิดแผ่นดินไหวนำแม้แต่น้อย

ข้อมูลอ้างอิง :

https://en.wikipedia.org/wiki/1975_Haicheng_earthquake
https://en.wikipedia.org/wiki/Earthquake_prediction
https://en.wikipedia.org/wiki/Foreshock