ทำไม 2 สถาปัตยกรรมจีน ตึกดิน-กำแพงเมืองจีน ถึงทำอเมริกา “แตกตื่น”
ประเทศจีนมีสถาปัตยกรรมทั้งเก่าและใหม่ที่มีความสำคัญอยู่หลายแห่งเช่นเดียวกับประเทศอื่นๆ ในโลก แต่ “สถาปัตยกรรมจีน” 2 รายการ ได้แก่ ตึกดิน และกำแพงเมืองจีน ทำไมจึงสร้างความแตกตื่นให้กับประเทศยักษ์ใหญ่อย่างอเมริกา
ตึกดิน
ขณะที่ผู้คนจำนวนมากคุ้นเคยกับอาคารอยู่อาศัยรูปทรงสี่เหลี่ยมมากกว่า แต่ “ตึกดิน” หรือ “ถู่โหลว” (土楼) ในมณฑลฝูเจี้ยน กลับเป็นอาคารวงกลมและปิดทึบต่อโลกภายนอก การสร้างที่พักอาศัยรูปทรงเช่นนี้ เกิดขึ้นจากความจำเป็นในอดีต
เมื่อชาวจีนกลุ่มหนึ่งที่เรียกว่า “ฮากกา” หรือ “แคะ” อพยพมาปักหลักในตอนใต้ของประเทศ การบุกเบิกดินแดนใหม่ ที่ต้องระมัดระวังอันตรายจากสัตว์, โจรขโมย, เจ้าถิ่นเดิม ฯลฯ ย่อมไม่มีอะไรดีกว่าอยู่รวมกับพวกของตนเอง ช่วยดูแลซึ่งกันและกัน “ตึกดิน” จึงเป็นคำตอบที่ดีสำหรับพวกเขา
กำแพงด้านนอกของตึกดินจึงมีความหนาเป็นเมตร ตึกดินบางแห่งกำแพงหนาถึง 2.5 เมตร สามารถป้องกันกระสุน หรือปืนใหญ่สมัยโบราณได้ ด้านบนของตึกดินมีช่องหน้าต่าง ให้คนภายในใช้สังเกตสถานการณ์ภายนอก หรือสำหรับยิงอาวุธโต้ตอบกับภายนอก ประตูไม้ทางเข้าที่ดูเหมือนจุดอ่อนของตึกดิน กลับสร้างห้องเหนือประตูสำหรับเก็บน้ำไว้ใช้หากมีการเผาประตู
ตึกดินจึงมีลักษณะคล้าย “ป้อมปราการ”
ผู้อาศัยในตึกดินส่วนมากมักเป็นคนตระกูลเดียวกัน หรือเครือญาติ ห้องหรือบ้านของแต่ละครอบครัวจะหันหน้าเข้าสู่ศูนย์กลางของอาคาร ซึ่งเป็นพื้นที่โล่งส่วนกลาง ตึกดินที่มีขนาดใหญ่อาจก่อสร้างเป็นวงกลม (แบบโดนัท) สูง 3-4 ชั้น
ภายในเป็นที่พักอาศัยของแต่ละครอบครัว, ยุ้งฉาง, ศาลบรรพชน, บ่อน้ำ, ลานสำหรับตากผลิตผลทางการเกษตร ฯลฯ ดังนั้นหากเกิดเหตุการณ์อันตรายก็ปิดประตูเข้าออก สามารถอยู่ในตึกดินได้เป็นเดือนๆ ในมณฑลฝูเจี้ยนมีตึกดินอยู่มากกว่า 1,000 แห่ง
ตึกดินเหล่านี้ทำให้อเมริกาแตกตื่นได้อย่างไร
ในยุคสงครามเย็น อเมริกาปูพรมสํารวจสภาพภูมิประเทศของชาติคู่อริทางการเมืองด้วยภาพถ่ายทางอากาศ พบอาคารที่มีผังวงกลมเรียงรายอยู่หลายสิบหลัง ในหุบเขากลางป่าที่มณฑลฝูเจี้ยน ทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศจีน
หน่วยงานทางทหารของอเมริกาสันนิษฐานว่า จีนกำลังก่อสร้างฐานขีปนาวุธหัวรบนิวเคลียร์ข้ามทวีปหลายสิบแห่ง ซึ่งเป็นภัยอันตรายต่อชาวโลก หากภาพช็อกโลก ที่แท้คือ “ตึกดิน” เก่าแก่ของจีนฮากกา
กำแพงเมืองจีน
“กำแพงเมืองจีน” เริ่มสร้างครั้งแรกในยุคชุนชิว-จ้านกว๋อ เมื่อประมาณ 2,000 กว่าปีก่อน ถึงสมัยจิ๋นซีฮ่องเต้ มีรับสั่งให้เกณฑ์แรงงานจำนวนมากมาสร้างกำแพงต่อ โดยเชื่อมกับกำแพงเมืองของแคว้นจ้าว แคว้นเยียน และแคว้นฉิน รวมความยาวนับหมื่นลี้ ทั้งยังมีการบูรณะอีกหลายสิบครั้งในราชวงศ์ฮั่น และราชวงศ์หมิง
ความเก่าแก่, ยิ่งใหญ่ ของมัน เชิญชวนนักวิชาการให้แวะเวียนมาเยี่ยมเยือน
ใน ค.ศ. 1754 นักโบราณคดีชาวอังกฤษชื่อ วิลเลี่ยม สตูคลี่ย์ (ค.ศ. 1687-1765) บันทึกเกี่ยวกับกำแพงเมืองจีนไว้ในจดหมายเล่าเรื่องกำแพงเมืองจีนว่า “น่าจะเห็นได้ด้วยตาเปล่าจากดวงจันทร์” ซึ่งมีการนำไปอ้างอิงต่อมาเสมอ ก่อนที่จะแพร่หลายในวงกว้างตามนักเขียนและผจญภัยชาวอเมริกัน วิลเลี่ยม เอดการ์ กิล (ค.ศ. 1865-1925)
กิลเป็นนักผจญภัยที่เดินทางไปทั่ว เชื่อกันว่าเขาเป็นชาวอเมริกันคนแรกที่เดินทางตลอดแนวกำแพงเมืองจีน กิลเขียนประสบการณ์การเดินทางของตนลงในหนังสือของเขาที่ชื่อ The Great Wall of China ในตอนหนึ่งกล่าวถึงกำแพงยักษ์ของจีนว่า “มันเป็นสิ่งที่ก่อสร้างโดยฝีมือมนุษย์ที่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าจากดวงจันทร์”
หนังสือของกิลตีพิมพ์ใน ค.ศ. 1909 ขณะนั้นโลกยังไม่มีมนุษย์อวกาศ แต่คำพูดของเขากลายเป็นคำถามที่นักบินอวกาศในยุคต่อมาต้องตอบ
คำตอบก็คือ กำแพงเมืองจีนมีความยาวหลายหมื่นกิโลเมตร แต่ตัวกำแพงที่มีความกว้างเพียง 4-6 เมตร และสร้างด้วยวัสดุธรรมชาติที่มีสีกลมกลืนกับสภาพแวดล้อม ไม่ต้องไปไกลถึงดวงจันทร์ แค่ออกไปนอกชั้นบรรยากาศของโลกก็มองไม่เห็นแล้ว
เป็นอันว่า 2 สถาปัตยกรรมจีน ไม่ว่าจะเป็นเป็น “ตึกดิน” หรือ “กำแพงเมืองจีน” เป็นความแตกตื่นที่ไม่เป็นจริงทั้งสิ้น
อ่านเพิ่มเติม :
- วัดเสวียนคง วัดแขวนอยู่กลางผาสูง อายุกว่าพันปี สิ่งมหัศจรรย์แห่งสถาปัตยกรรมจีน
- ตำนาน “กำแพงเมืองจีน” ทลาย เพราะน้ำตาของหญิงที่สูญเสียคนรัก
สำหรับผู้ชื่นชอบประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม แง่มุมต่าง ๆ ทั้งอดีตและร่วมสมัย พลาดไม่ได้กับสิทธิพิเศษ เมื่อสมัครสมาชิกนิตยสารศิลปวัฒนธรรม 12 ฉบับ (1 ปี) ส่งความรู้ถึงบ้านแล้ววันนี้!! สมัครสมาชิกคลิกที่นี่
อ้างอิง :
นิธิพันธ์ วิประวิทย์. ระหว่างบรรทัด สถาปัตย์แดนมังกร, สำนักพิมพ์มติชน , กันยายน 2562.
เผยแพร่ในระบบออนไลน์ครั้งแรกเมื่อ 21 มีนาคม 2568
อ่านข่าวต้นฉบับได้ที่ : ทำไม 2 สถาปัตยกรรมจีน ตึกดิน-กำแพงเมืองจีน ถึงทำอเมริกา “แตกตื่น”
ติดตามข่าวล่าสุดได้ทุกวัน ที่นี่
– Website : https://www.silpa-mag.com