วิกฤตซ้อนวิกฤต หนี้ครัวเรือนสูงทำ Super Aged Society ท้าทายยิ่งขึ้น

ไทยเผชิญวิกฤต Super Aged Society ภาวะหนี้สูง-สุขภาพเรื้อรัง กดดันอิสระคนทุกวัย รัฐ-เอกชน ชี้ 5 ปัจจัยเสี่ยงบีบ "อิสระทางเศรษฐกิจ" ร้องคนไทยเริ่มวางแผนรับมือวิกฤตนี้อย่างจริงจัง

ประเทศไทยกำลังเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างรวดเร็ว โดยปัจจุบันมีประชากรที่มีอายุมากกว่า 60 ปี คิดเป็นสัดส่วนเกิน 20% ของประชากรทั้งหมด ในขณะที่อัตราส่วนเกื้อหนุน (สัดส่วนประชากรวัยทำงานต่อผู้สูงวัย) ลดเหลือประมาณ 3.2 คนต่อผู้สูงวัย 1 คน

นายวิวัฒน์ วงศ์ภัทรฐิติ กรรมการบริหาร บริษัท ซูเปอร์จิ๋ว อีเวนต์ จำกัด กล่าวว่า สิ่งที่น่ากังวลที่สุดของสังคมสูงวัยไม่ใช่แค่จำนวนประชากรสูงอายุ แต่เป็นผลกระทบต่อ "อิสระ" ของคนในครอบครัว โดยเฉพาะวัยทำงานที่ต้องรับภาระดูแลเพิ่มขึ้น ในช่วงเวลาที่เศรษฐกิจมีความเปราะบางสูงโดยเฉพาะ

• ภาวะหนี้สิน : ศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจ ม.หอการค้าไทย ปี 2568 พบว่า ครัวเรือนไทยกว่า 95% ยังคงมีหนี้ และหนี้สินเฉลี่ยต่อครัวเรือนสูงถึง 740,596 บาท ซึ่งเป็นระดับสูงสุดในรอบ 4 ปี
• ภาระพึ่งพิงสูง : ข้อมูลจาก สสช. ชี้ว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ (35.7%) มีรายได้หลักจากบุตรหลาน ขณะที่ผู้สูงอายุที่ยังต้องทำงานมีจำนวนสูงถึง 5.26 ล้านคน (37.2%) ซึ่งสะท้อนความจำเป็นทางเศรษฐกิจที่ทำให้ไม่สามารถหยุดทำงานได้

5 สัญญาณเสี่ยงที่บั่นทอน "อิสระ" ของคนไทย

ความเปราะบางทางเศรษฐกิจและสังคมได้ก่อให้เกิดปัญหา 5 ด้าน ที่พร้อมจะพรากอิสระในการใช้ชีวิตไปจากคนไทยทุกช่วงวัย:

1. ปัญหาหนี้สิน (Wealth Risks)

หนี้สินครัวเรือนที่อยู่ในระดับสูง ส่งผลให้ภาระทางการเงินและค่าใช้จ่ายในการดูแลผู้สูงอายุตกเป็นของบุตรหลานวัยทำงาน ในขณะที่ผู้สูงอายุหลายล้านคนยังคงต้องแบกรับภาระหนี้สินและต้องทำงานต่อไปแม้ไม่พร้อม

2. ปัญหาสุขภาพ (Health Risks)

ข้อมูลจากกรมควบคุมโรคแสดงให้เห็นว่า คนไทยจำนวนมากมีความเสี่ยงจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) โดยเฉพาะวัย 40+ เช่น ผู้ป่วยความดันโลหิตสูงถึง 14 ล้านคน และ ผู้ป่วยเบาหวานราว 6.5 ล้านคน ซึ่งโรคเหล่านี้เป็นฐานความเสี่ยงที่ทำให้เกิดต้นทุนค่ารักษาพยาบาลสูง และบั่นทอนคุณภาพชีวิตของครัวเรือนในระยะยาว

คุณสุพัฒนุช สอนดำริห์ ผู้อำนวยการอาวุโส สสส. เน้นย้ำว่า การเปลี่ยนแปลงของร่างกาย เช่น ระบบเผาผลาญและมวลกล้ามเนื้อที่ลดลงอย่างรวดเร็วหลังอายุ 40 ปี ทำให้คนวัยนี้จำเป็นต้องเร่งวางแผนด้านสุขภาพและการป้องกันโรค

3. ปัญหาด้านจิตใจ (Mind Risks)

ปัญหาทางจิตใจในผู้สูงอายุมีแนวโน้มรุนแรงขึ้น ข้อมูลจาก WHO ระบุว่า อย่างน้อย 1 ใน 4 ของผู้สูงอายุเผชิญภาวะ "social isolation" (โดดเดี่ยวทางสังคม) สอดคล้องกับข้อมูล สสช. ที่ชี้ว่า ผู้สูงอายุไทยกว่า 1.7 ล้านคน อาศัยอยู่เพียงลำพัง ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะซึมเศร้า การหกล้มโดยไม่มีใครช่วยเหลือ หรือการเจ็บป่วยโดยไม่มีผู้ดูแล

4. ปัญหาเรื่องที่อยู่อาศัย (Living Risks)

ที่อยู่อาศัยที่ไม่ถูกออกแบบอย่างเป็นมิตรกับผู้สูงอายุเป็นสาเหตุหลักของอุบัติเหตุในบ้าน โดยสถิติ สสช. ชี้ว่า ผู้สูงอายุหกล้มที่บ้านสูงถึง 82.9% ข้อมูลกรมควบคุมโรคระบุว่า ในแต่ละปีมีผู้สูงอายุต้องเข้าพักรักษาตัวในโรงพยาบาลกว่า 165,000 คนจากสาเหตุนี้ และมีผู้ที่กระดูกสะโพกหักกว่า 40,000 รายต่อปี ซึ่ง 17% ของกลุ่มนี้จะเสียชีวิตภายใน 1 ปี

5. ปัญหามิจฉาชีพออนไลน์ (Digital Risks)

ผู้สูงวัยตกเป็นเหยื่ออาชญากรรมออนไลน์เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ จาก 16% ในปี 2564 เป็น 23.12% ในปี 2567 โดยรูปแบบการหลอกลวงที่พบบ่อยที่สุดคือการหลอกให้ซื้อสินค้าคุณภาพต่ำ (73%) และหลอกให้ทำบุญ (39%) การขาดทักษะตรวจสอบข้อมูลทำให้เกิดความเสียหายทางทรัพย์สินรวมกว่า 7.9 หมื่นล้านบาท ตั้งแต่วันที่ 1 มี.ค. 2565 - 31 ธ.ค. 2567

สุนีย์ ศรีสง่าตระกูลเลิศ รองปลัดกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ กล่าวว่า สถานการณ์มีเด็กเกิดใหม่น้อยที่สุดในรอบ 70 ปี กำลังเร่งให้สังคมไทยเข้าสู่สังคมสูงวัยระดับสุดยอดเร็วขึ้น ซึ่งนำมาสู่ความท้าทายด้านรายได้และค่าใช้จ่ายของครัวเรือนไทย เนื่องจากผู้สูงอายุส่วนใหญ่ยังคงพึ่งพารายได้จากผู้อื่นเป็นหลัก

รองปลัดกระทรวง พม. เน้นย้ำว่า สถานการณ์นี้ต้องการ มาตรการกระตุ้นหรือสนับสนุนให้ผู้สูงวัยมีรายได้จากการทำงานหรือเงินออมเพิ่มขึ้น และจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน รวมถึงประชาชนเอง เพื่อทำความเข้าใจและตระหนักถึงปัญหานี้

ในบริบทนี้ การผนึกกำลังขององค์กรสำคัญ ได้แก่ The Cloud, Superjeew Event, AIS Academy, centralwOrld และ สสส. ผ่านงาน “Life Fest 40+ รู้ก่อน ดีกว่า” ซึ่งเป็นเทศกาลรวบรวมองค์ความรู้และเครื่องมือ (How to) ที่ช่วยให้คนทุกวัยสามารถวางแผนเพื่อชีวิตที่เป็นอิสระ โดยมุ่งเน้นความรู้ 5 ด้าน:

• ด้านการเงิน (Wealth+): การวางแผนทางการเงินเพื่อปลดภาระหนี้สินและสร้างความมั่นคงระยะยาว
• ด้านสุขภาพ (Health+): การดูแลสุขภาพแบบองค์รวม เพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงของร่างกาย
• ด้านจิตใจ (Mind+): การยกระดับสุขภาพจิตใจ สร้างสมดุลชีวิต และดูแลความสัมพันธ์
• ด้านไลฟ์สไตล์ (Living+): การปรับที่อยู่อาศัยและการใช้ชีวิตให้เป็นมิตรกับผู้สูงวัย
• ด้านเทคโนโลยี (Digital+): การก้าวทันเทคโนโลยีและใช้เครื่องมือดิจิทัลอย่างชาญฉลาดและปลอดภัย

คุณช้างน้อย กุญชร ณ อยุธยา กรรมการผู้จัดการ บริษัท คลาวด์แอนด์กราวนด์ จำกัด ย้ำว่า อิสระในชีวิตเป็นเป้าหมายของทุกคน แต่ต้องอาศัย "ความรู้ที่ถูกต้อง" และต้องเริ่มต้นเตรียมพร้อมตั้งแต่วันนี้ ไม่ว่าจะมีอายุเท่าไร การสร้างความเข้าใจและตระหนักรู้ในมิติปัญหาทั้ง 5 ด้าน จึงเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการร่วมกันแก้ปัญหาสังคมสูงวัย และทำให้คนไทยทุกเพศทุกวัยมีชีวิตที่เป็นอิสระไปพร้อมกัน