คดีเหมืองทองอัครา VS ไทย รู้ผลปลายปีนี้ เปิดไทม์ไลน์ -ทำไมต้อง "อนุญาโตตุลาการ"
คดีเหมืองทองอัครา VS ไทย รู้ผลปลายปีนี้ เปิดไทม์ไลน์ -ทำไมต้อง “อนุญาโตตุลาการ”
กระแสข่าวเรื่องประเทศไทย จะต้องจ่ายเงินชดเชยให้บริษัทออสเตรเลีย เป็นเงินถึง 4 หมื่นล้านบาทเพื่อชดเชยค่าเสียหายจากการปิดเหมืองทองคำ ชาตรีเหนือและใต้ ที่รอยต่อพิจิตร พิษณุโลก และเพชรบูรณ์ เนื่องจาก คสช.ได้สั่งปิดเหมืองนี้ด้วยอำนาจตามมาตรา 44 เมื่อปี 2559 ด้วยเหตุผลเรื่องสิ่งแวดล้อม
คดีนี้ดำเนินมาระยะหนึ่ง พร้อมกับเสียงวิจารณ์การใช้อำนาจตามมาตรา 44 ที่ไม่ได้มีการกลั่นกรอง จนเปิดช่องให้บริษัทต่างชาติเรียกค่าเสียหาย ผ่านกระบวนการอนุญาโตตุลาการ และยังมีข้อสงสัยว่า ถ้าไทยแพ้คดี ความรับผิดชอบในการชำระค่าเสียหาย จะตกกับใคร และรัฐบาลไทยจะต้องนำเงินของประเทศไปจ่ายค่าเสียหายหรือไม่
เมื่อวันที่ 28 ส.ค.ที่ผ่านมา #เหมืองทองอัครา ขึ้นอันดับ 1 ในเทรนด์ทวิตเตอร์ของประเทศไทย โดยมีเนื้อหาร้อนแรงเกี่ยวกับที่ไปที่มาของคดี และแนวโน้มของคดี ท่ามกลางกระแสการเมืองที่กำลังร้อนแรง
เรื่องเริ่มจาก เมื่อปี 2543 บริษัท คิงส์เกต คอนโซลิเดเต็ด จำกัด จากออสเตรเลีย บริษัทแม่ของ อัครา รีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) ได้รับใบอนุญาตประทานบัตร เพื่อทำเหมืองแร่ทองคำใน จ.พิจิตร พื้นที่รวม 3,900 ไร่ ครอบคลุม 3 จังหวัด ได้แก่ พิจิตร พิษณุโลก และเพชรบูรณ์ โดยแบ่งเป็นเหมืองชาตรีใต้ ประทานบัตรหมดอายุปี 2563 และใบประทานบัตรเหมือง ‘ชาตรีเหนือ’ หมดอายุปี 2571
วันที่ 1 ม.ค. 2559 รัฐบาลทหาร คสช. ใช้อำนาจตามมาตรา 44 ตามประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ปิดกิจการเหมืองแร่ทองคำของทางบริษัท อัครา รีซอร์สเซส จำกัด (มหาชน) ด้วยเหตุผลว่าทางเหมืองอัคราสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ทำให้ชาวบ้านได้รับผลกระทบต่าง ๆ หลายด้าน จึงนำมาสู่ความขัดแย้งระหว่างรัฐบาลไทยกับบริษัท คิงส์เกต คอนโซลิเดทเต็ด ลิมิเต็ด
ลองลำดับไทม์ไลน์จะเป็นดังนี้
บริษัท คิงส์เกต คอนโซลิเดทเต็ด ลิมิเต็ด ชนะประมูล ได้สิทธิสัมปทานการขุดเหมืองแร่ทองคำชาตรีใต้ ในปี 2543 พื้นที่ 1,259 ไร่ ระยะเวลา 20 ปีที่ สิ้นสุดวันที่ 18 มิถุนายน 2563 ชาตรีเหนือ ได้สิทธิสัมปทานเพิ่มเติมใน พื้นที่ 2,466 ไร่ ระยะเวลา 20 ปีวันที่ 21 กรกฎาคม 2551 – 20 กรกฎาคม 2571
แต่ว่าตั้งแต่ปี 2550 ถึง 2559 ได้ถูกเรียกร้องจากประชาชนในพื้นที่สัมปทานเหมืองล้วนได้รับผลกระทบ โดยเฉพาะการสร้างปัญหามลพิษปัญหาสุขภาพ และปัญหาสิ่งแวดล้อม มีการเคลื่อนไหวคัดค้านจากประชาชนในพื้นที่และหยุดกิจการเหมืองปัญหาร้องเรียนจากชาวบ้านเพิ่มขึ้นทุกปี เนื่องจากมลพิษจากเหมือง ที่ให้เกิดปัญหาสุขภาพและสิ่งแวดล้อม ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของสารพิษปนเปื้อนที่มากับดิน น้ำ และอากาศ รวมถึงยังมีสภาวะเครียดที่เกิดขึ้นจากเสียงของอุตสาหกรรมอีกด้วย
ส่วนอนุญาโตตุลาการหมายความว่าอะไร และเมื่อไหร่ที่ต้องใช้อนุญาโตตุลาการ
กระบวนการอนุญาโตตุลาการ คือการระงับข้อพิพาทโดยไม่ได้ให้ศาลเป็นผู้ตัดสิน แต่คู่กรณีทั้ง 2 ฝ่าย จะเป็นผู้เลือกคนที่จะมาทำหน้าที่เป็น “อนุญาโตตุลาการ” เพื่อตัดสินชี้ขาด โดยแต่งตั้งอนุญาโตตุลาการ จำนวน 1 คนหรือหลายคน (เป็นจำนวนเลขคี่)
ตัวอย่างจากคดีข้างต้น ฝ่ายไทย เสนอ 1 คน บริษัท คิงส์เกต เสนอ 1 คน และอนุญาโตตุลาการอีกคน เป็นบุคคลที่มาจากทั้งสองฝ่ายตกลงร่วมกัน และเมื่อพิจารณากระบวนการไต่สวนแล้วเสร็จคู่กรณีทั้ง 2 ฝ่ายตกลงที่จะปฏิบัติตามคำชี้ขาดนั้นนั่นเอง แต่อย่างไรก็ดีในกรณีนี้ผู้ที่เกี่ยวข้องไม่อาจตกลงกันได้ว่าจะแต่งตั้งใครเป็นประธานอนุญาโตตุลาการ เลขาธิการของศาลอนุญาโตตุลาการถาวร (Permanent Court of Arbitration) จึงเข้ามามีบทบาทในกระบวนการแต่งตั้งดังกล่าว
ขอบคุณข้อมูลจาก : THAC www.thac.or.th