เปิดรายงานศึกษา สศช.-จุฬาฯ ค่าฟื้นฟูระบบนิเวศ สิ่งแวดล้อมสูงกว่ารายรับจาก ‘แลนด์บริดจ์’

8พ.ค. 2568 - นายกมล กมลตระกูล นักวิชาการอิสระ โพสต์ข้อความ เรื่อง ค่าฟื้นฟูระบบนิเวศ สิ่งแวดล้อมสูงกว่ารายรับจากแลนด์บริดจ์ มีเนื้อหาดังนี้

มีการศึกษามากมายจากนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญด้านระบบนิเวศวิทยา แต่เนื่องจากความละโมภและการคิดสั้น ไม่คำนึงถึงผลประโยชน์ส่วนรวมของประเทศและประชาชน
รัฐบาลกลุ่มทุนก่อสร้างจึงดึงดันจะเดินหน้าโครงการแลนด์บริดจ์ให้ได้ ทั้งๆที่มีเสียงคัดค้านรอบทิศ มีผู้ลงชื่อคัดค้านแล้วเป็นแสนรายชื่อ
จากรายงานการศึกษา (เช่น จาก สศช.-จุฬาฯ Green News และนักวิชาการ) สามารถสรุปประมาณการได้ทั้งระยะสั้นและยาว ดังนี้ (ตัวเลขเป็นการประมาณจากข้อมูลที่มี อาจเปลี่ยนแปลงตามรายละเอียดโครงการจริง):

1. ผลกระทบและต้นทุนระยะสั้น (ช่วงก่อสร้าง 5-10 ปีแรก)
• การถมทะเลและทำลายระบบนิเวศ: ถมทะเลฝั่งชุมพร ~5,800-6,000 ไร่ ฝั่งระนอง ~7,000 ไร่ (รวม >12,000 ไร่) กระทบป่าชายเลน แนวปะการัง สัตว์หน้าดิน (benthic animals) และแหล่งวางไข่สัตว์น้ำ (ปลาทู ฯลฯ) การสูญเสียสัตว์หน้าดินอาจสูงถึงหลายหมื่นล้านตัวตามการศึกษาบางฉบับ (แตกต่างจาก EHIA อย่างมาก)
• มลพิษระหว่างก่อสร้าง: ฝุ่น เสียง การฟุ้งกระจายตะกอน/โลหะหนักจากขุดลอก (150 ล้าน ลบ.ม.+) น้ำมันรั่วไหลเบื้องต้น
• ผลกระทบสุขภาพ: ฝุ่น PM2.5 เสียงรบกวน ชุมชนใกล้เคียง (ประมง ชาวสวนทุเรียน) อาจมีโรคทางเดินหายใจหรือเครียด
• สูญเสียรายได้ประมงพื้นบ้าน: ประมาณ 1,000 ล้านบาท/ปี หรือมากกว่า (จากรายได้ครัวเรือนประมงระนอง ~560 ล้านบาท/ปี ชุมพรอีกส่วนหนึ่ง)
งบฟื้นฟู/บรรเทาโดยประมาณ (ระยะสั้น):
• ฟื้นฟูป่าชายเลน (ตามกฎ DMCR มัก 20 เท่าของพื้นที่เสียหาย) + นำสัตว์น้ำคืน + ติดตามมลพิษ: หลายพันล้านถึง 1-2 หมื่นล้านบาท (รวมค่าชดเชยที่ดิน/อาชีพ ชุมชน)
• มาตรการก่อสร้างสีเขียว (green port) การเฝ้าระวัง EHIA การชดเชยชุมชน: เพิ่ม 5-10% ของมูลค่าโครงการหลัก (50,000-100,000 ล้านบาท)

2. ผลกระทบและต้นทุนระยะยาว (10-30+ ปี หลังเปิดใช้งาน)
• มลพิษต่อเนื่อง: มลพิษทางอากาศ/น้ำจากท่าเรือ เรือบรรทุกสินค้า (น้ำมัน สารเคมี) เสียง แสงไฟ นิคมอุตสาหกรรม (หากพัฒนาต่อ) อาจทำให้คุณภาพน้ำเสื่อม การสะสมตะกอน/ของเสีย เปลี่ยนกระแสน้ำชายฝั่ง (กัดเซาะหรือตะกอนทับถม)
• ระบบนิเวศถาวร: ป่าชายเลน/ปะการังฟื้นยาก (อาจใช้หลายสิบปีและไม่เหมือนเดิม) กระทบความหลากหลายชีวภาพ (รวมพื้นที่ใกล้มรดกโลกอันดามัน) การประมงลดลงต่อเนื่อง การท่องเที่ยวเชิงนิเวศเสื่อม (สูญเสียรายได้หลายพันล้าน/ปี)
• สุขภาพประชาชน: มลพิษเรื้อรัง (ฝุ่น โลหะหนักในสัตว์น้ำ) เพิ่มความเสี่ยงมะเร็ง โรคทางเดินหายใจ โรคเรื้อรังในชุมชนและแรงงานท่าเรือ
• ต้นทุนทางเศรษฐศาสตร์อื่น: สูญเสียบริการระบบนิเวศ (carbon sink การป้องกันภัยพิบัติ) อาจหลายหมื่นล้านบาท/ปี
งบฟื้นฟู/จัดการระยะยาวโดยประมาณ:
• โครงการฟื้นฟูนิเวศต่อเนื่อง (mangrove restoration, marine habitat, fisheries rehab) + กองทุนชดเชยชุมชน: หลายพันล้านบาท/ปี (รวมกองทุนพัฒนาพื้นที่ตามร่าง พ.ร.บ. SEC)
• ระบบจัดการมลพิษ (บำบัดน้ำเสีย อากาศ monitoring น้ำมันรั่ว) + สุขภาพประชาชน (โรงพยาบาล ตรวจสุขภาพ): พันถึงหลายพันล้านบาท/ปี ขึ้นกับขนาดอุตสาหกรรม
• รวมระยะยาว 20-30 ปี: อาจสูงถึงหลายหมื่นล้านถึงแสนล้านบาท (ขึ้นกับความรุนแรงของมลพิษและประสิทธิภาพมาตรการ) เพราะนิเวศบางส่วน “ไม่สามารถฟื้นฟูได้เต็มที่” และต้นทุน opportunity cost (สูญเสียการประมง/ท่องเที่ยว) สะสมสูง

สรุปภาพรวมและข้อควรพิจารณา
• ต้นทุนรวมฟื้นฟู + ชดเชย อาจเพิ่มภาระอีก 10-20%+ ของมูลค่าโครงการหลัก (หรือมากกว่านั้นหากมีปัญหาใหญ่ เช่น น้ำมันรั่วใหญ่หรือมรดกโลกเสียหาย) รัฐบาลวางแผนใช้ PPP (รัฐ-เอกชน) และกองทุนจากผู้รับสัมปทานเพื่อลดภาระ แต่สุดท้ายอาจตกเป็นภาระภาษีประชาชนและงบรัฐระยะยาว
• โครงการอาจสร้างรายได้ (ค่าธรรมเนียมท่าเรือ ~58 พันล้านบาท/ปี ในบางประมาณการ) แต่หลายศึกษาชี้ไม่คุ้มค่าเศรษฐศาสตร์ เมื่อเทียบต้นทุนสิ่งแวดล้อม/สังคม (เช่น รายงาน สศช.-จุฬาฯ)
• ความไม่แน่นอนสูง: ตัวเลขข้างต้นเป็นการประมาณจากข้อมูลสาธารณะ ควรรอ EHIA ฉบับสมบูรณ์ + Strategic Environmental Assessment (SEA) ที่ครอบคลุมวงกว้าง (ไม่ใช่แค่รัศมี 5 กม.) และการมีส่วนร่วมชุมชนจริง
ควรต้องทำ cost-benefit analysis แบบครบวงจร (รวมมูลค่า ecosystem services และ health costs) และเปรียบเทียบกับทางเลือกอื่น เช่น พัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศหรือโลจิสติกส์โดยไม่ทำลายนิเวศหลัก หากเดินหน้า ต้องมีกลไกกองทุนฟื้นฟูที่ชัดเจน โปร่งใส และบังคับใช้มาตรการสีเขียวเข้มงวด
ข้อมูลนี้รวบรยมมาจากรายงานการศึกษาและข่าวล่าสุด (2024-2026) สถานการณ์อาจเปลี่ยนตามการตัดสินใจรัฐบาลและผล EHIA ใหม่
ด้านระบบนิเวศทางทะเลและสัตว์น้ำ (Marine Ecosystem & Fisheries) ถือเป็นความเสียหายที่ร้ายแรงที่สุดและต้องใช้งบฟื้นฟู/ชดเชยมากที่สุด โดยเฉพาะในระยะยาว
เหตุผลหลักที่ร้ายแรงที่สุด
• การถมทะเลและขุดลอกขนาดใหญ่ (รวมกว่า 12,000 ไร่) ทำลายพื้นที่อนุบาลสัตว์น้ำ ป่าชายเลน แนวปะการัง และสัตว์หน้าดิน (benthic animals) ซึ่งเป็นฐานของห่วงโซ่อาหารทางทะเล
• มีข้อถกเถียงรุนแรงเรื่องจำนวนสัตว์หน้าดินที่สูญเสีย: EHIA อย่างเป็นทางการประมาณ 1.5 พันล้านตัว แต่ข้อมูลนักวิชาการ (เช่น ศ.สักดิ์อนันต์ ปลาทอง) ประมาณสูงถึง 53.9 พันล้านตัว (ต่างกันเกือบ 35 เท่า) การสูญเสียระดับนี้กระทบความหลากหลายชีวภาพและการประมงอย่างถาวร
• ฝั่งระนอง (อันดามัน) กระทบหนักที่สุด เพราะเป็นพื้นที่ป่าชายเลนอุดมสมบูรณ์ แหล่งเพาะพันธุ์สัตว์น้ำสำคัญ (เช่น ปลาทู) และใกล้พื้นที่เสนอเป็น มรดกโลก UNESCO (Andaman World Heritage) รวมถึงพื้นที่สงวนชีวมณฑล
• ผลกระทบสะสม: เปลี่ยนกระแสน้ำชายฝั่ง การฟุ้งกระจายตะกอน การกัดเซาะชายฝั่ง มลพิษจากเรือ (น้ำมัน สารเคมี) และอาจดึงดูดนิคมอุตสาหกรรม/ปิโตรเคมีเพิ่ม ซึ่งระบบนิเวศภาคใต้รับไม่ได้
ความถาวรสูง: ป่าชายเลนและระบบนิเวศบางส่วนฟื้นฟูได้ยากหรือไม่ได้เต็มที่ (ใช้เวลาหลายสิบปีและไม่เหมือนเดิม) ทำให้สูญเสียบริการระบบนิเวศ (carbon sink, ป้องกันภัยพิบัติ, ความหลากหลายชีวภาพ) อย่างถาวร

งบฟื้นฟู/แก้ไขที่ต้องใช้มากที่สุด
• ระยะสั้น (ก่อสร้าง): ชดเชยและฟื้นฟูป่าชายเลน (กฎ DMCR มัก 20 เท่าของพื้นที่เสีย) + นำสัตว์น้ำคืน + ติดตามมลพิษ → หลายพันล้านถึงหมื่นล้านบาท (รวมค่าชดเชยชาวประมง)
• ระยะยาว (10-30+ ปี): โครงการฟื้นฟูนิเวศต่อเนื่อง + กองทุนชดเชยรายได้ประมง (สูญเสียรายได้ประมาณ 500-1,000 ล้านบาท/ปี หรือมากกว่า) + ระบบจัดการมลพิษ + ตรวจสุขภาพประชาชน → หลายพันล้านบาทต่อปี สะสมเป็นหมื่นถึงแสนล้านบาท
• ต้นทุน opportunity cost: สูญเสียการประมงพื้นบ้าน + ท่องเที่ยวเชิงนิเวศ (ฝั่งอันดามันสร้างรายได้หลายพันล้านบาท/ปี) ซึ่งบางส่วนประเมินค่าไม่ได้เต็มที่และฟื้นคืนยาก
ด้านอื่น ๆ ที่ร้ายแรงตามมา (แต่ใช้งบน้อยกว่า หรือจัดการได้ดีกว่า):
• สุขภาพประชาชน: มลพิษฝุ่น/น้ำ/โลหะหนัก เรื้อรัง → ใช้งบโรงพยาบาลและตรวจสุขภาพ ประเมินเป็นตัวเลขอีกมหาศาล
• มลพิษทางอากาศ/น้ำจากท่าเรือ: ถ้าจัดการด้วยเทคโนโลยีแต่ต้นทุนต่อเนื่อง
• การกัดเซาะชายฝั่งและชุมชน: กระทบการเกษตร/ที่อยู่อาศัย

สรุป: ความเสียหายทางทะเลและนิเวศฐาน (foundation ecosystem) เป็น “จุดตาย” ที่สุด เพราะไม่สามารถแทนที่ด้วยเงินได้เต็มที่ และอาจทำให้สูญเสีย “ทุนธรรมชาติ” ความเป็นไข่มุกอันดามัน และการประมงที่สร้างรายได้ยั่งยืนจากประมง+ท่องเที่ยวมานานหลายหมื่นล้านบาท สูงกว่าผลประโยชน์ที่คาดหวังจากโครงการในบางการศึกษา (เช่น รายงาน สศช.-จุฬาฯ)
นักวิชาการและชุมชนหลายกลุ่มเรียกร้องให้ทำ Strategic Environmental Assessment (SEA) แบบครบวงจร และเปรียบเทียบกับทางเลือกอื่น (เช่น พัฒนาโลจิสติกส์โดยไม่ทำลายนิเวศหลัก) ก่อนเดินหน้า โดย“ใช้ฐานเดิมต่อยอด” เพราะให้ผลตอบแทนที่ดีกว่าเมื่อคิดรวมต้นทุนสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และ opportunity cost (สูญเสียประมง-ท่องเที่ยว) การพัฒนาแบบนี้ยังช่วยรักษาความเป็นกลางทางภูมิรัฐศาสตร์และลดความขัดแย้งกับชุมชน

รัฐบาลที่เป็นตัวแทนของประชาชนจริง จะต้องยกเลิกโครงการแลนด์บริดจ์ที่จะสร้างหนี้และภาระให้ลูกหลานไปอีกหลายสิบปี แต่มองหาทางเลือกในการพัฒนาด้านอื่นๆ เช้นทุ่มเทพัฒนาระบบโลจิสติกส์รองรับการท่องเที่ยวอย่างครบวงจร ส่งเสริมผู้ประกอบการ ส่งเสริมการประมงที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ฯลฯ
พัฒนา Southern Economic Corridor (SEC) แบบไม่โฟกัส Land Bridge
• เน้น นิคมอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (green & smart industry), การแปรรูปสินค้าเกษตร, ท่องเที่ยวเชิงนิเวศ (อันดามันมีศักยภาพสูง), และโลจิสติกส์รองรับการผลิตในประเทศ
• เชื่อม EEC (ตะวันออก) กับ SEC ผ่านทางรถไฟและมอเตอร์เวย์ที่มีแผนอยู่แล้ว
เน้น Digital Logistics & Green Hub: พัฒนาเป็นศูนย์กลางบริการ (bunkering, ship repair, fintech logistics) โดยไม่ต้องสร้างท่าเรือใหม่ขนาดใหญ่
• ประโยชน์เศรษฐกิจ: สร้างรายได้ยั่งยืนจาก “ทุนธรรมชาติ” (ประมง ท่องเที่ยว การเกษตร) + อุตสาหกรรมใหม่ โดยไม่สูญเสีย ecosystem services ที่มีมูลค่าหลายหมื่นล้านบาท/ปี