'Kyiv' หรือ 'Kiev' การเมืองเบื้องหลังชื่อเมืองหลวงยูเครน แฝงนัยยะขัดแย้งรัสเซีย

สื่อนอกหลายสำนักสะกดชื่อเมืองหลวงยูเครนในสองรูปแบบ ‘Kyiv’ และ ‘Kiev’ ทว่าความต่างทั้งสองแฝงนัยยะความขัดแย้งรัสเซีย-ยูเครนอย่างชัดเจน

วันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2565 ท่ามกลางการต่อสู้อันดุเดือดระหว่างยูเครนกับรัสเซีย ที่ดูเหมือนว่ากองทัพรัสเซียซึ่งมีศักยภาพมากกว่า กำลังเดินทัพเข้าโอบล้อมและรุกคืบเข้าใกล้เมืองหลวงของยูเครน อันเป็นจุดศูนย์กลางของรัฐบาลประธานาธิบดีโวโลดิมีร์ เซเลนสกี ไปทุกขณะ หากใครที่ติดตามข่าวสถานการณ์สงครามรัสเซียยูเครนจากสื่อต่างประเทศ จะพบว่าชื่อเมืองหลวงยูเครนในภาษาอังกฤษ นั้นถูกพบเขียนเป็นสองรูปแบบคือ Kiev และ Kyiv

สื่อหลายสำนักอ่านออกเสียงว่า “เคียฟ” แต่แท้จริงแล้ว คนท้องถิ่นยูเครนไม่ได้ออกเสียงเรียกเมืองหลวงของตนว่าเคียฟ แต่ออกเสียงว่า “กือยีฟ” หรือ Kyiv (kee-yiv) ซึ่งเขียนภาษายูเครนว่า Київ ซึ่งเป็นการทับศัพท์จากอักษรซีริลลิกรัสเซีย เนื่องจากรากภาษารัสเซียและภาษายูเครนมาจากกลุ่มภาษาสลาฟ ดังนั้นคำว่า Київ ในภาษายูเครนจะออกเสียงว่า “กือยีฟ” แต่ในภาษารัสเซียอ่านออกเสียงว่า “เคียฟ”

แม้อาจดูเหมือนทั้งสองคำอาจไม่ต่างกันมากนัก หากเป็นในแง่การออกเสียงรูปแบบภาษาอังกฤษ ทว่าทั้งสองคำมีความหมายลึกซึ้งและมีบริบททางประวัติศาสตร์ที่เชื่อมโยงถึงความยัดแย้งของทั้งสองชาติในขณะนี้

ย้อนกลับไปช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 5 คำว่า Kyiv มาจากชื่อของราชวงศ์กือย์ (Kyi) ตามพงศาวดารพื้นบ้านของชาวสลาฟตะวันออก พี่น้องสามคนชื่อ Kyi, Shchek และ Khoryv แห่งราชวงศ์กือย์ได้ก่อตั้งเมือง Kyiv ตั้งแต่ช่วงยุคกลางราชวงศ์นี้มีสถานะเป็นเจ้าผู้ครองรัฐขนาดเล็กภายใต้อาณัติของซาร์ดอมแห่งรัสเซีย

เรื่อยมาจนถึงจักรวรรดิรัสเซียกระทั่งราชวงศ์โรมานอฟล่มสลาย เมืองกือยีฟ จึงอยู่ภายใต้ม่านเหล็กสหภาพโซเวียต ตลอดยุคโซเวียตรัฐบาลเครมลินพยายามสร้างความเป็นอัตลักษณ์หนึ่งเดียวกัน ผ่านการใช้ภาษารัสเซีย เมืองหลวงแห่งนี้จึงถูกเรียกติดปากและรู้จักเรื่อยมาว่า “เมืองเคียฟ” แม้กระทั่งหลังสหภาพโซเวียตล่มสลาย

ยูเครนได้รับเอกราชในปี 1991 รัฐบาลยูเครนสายนิยมรัสเซียในช่วงแรกยังคงใช้ภาษาราชการตามแบบรัสเซีย ทว่าช่วงหลังที่ยูเครนมีรัฐบาลชุดใหม่สายนิยมตะวันตก เริ่มออกกฏหมายที่เกี่ยวข้องกับอัตลักษณ์ของชาติมากขึ้น เอกสารราชการ ป้ายในสนามบิน พจนานุกรมที่ทับศัพท์เป็นภาษายูเครนมากขึ้น เอกสารราชการของรัฐเปลี่ยนที่เขียนทับศัพย์ภาษาอังกฤษเปลี่ยนจาก Kiev เป็น Kyiv ตรงข้ามกับสื่อตะวันตกและนานาชาติที่ยังคงใช้การสะกดรูปแบบเก่าจากยุคโซเวียตว่า “เคียฟ”

ในปี 2018 กระทรวงการต่างประเทศยูเครน เปิดตัวแคมเปญ # CorrectUA เพื่อส่งเสริมการสะกดคำอย่างเป็นทางการของสถานที่สำคัญของประเทศโดยเฉพาะเมืองหลวงที่รณรงค์ให้นานาชาติเขียนว่า Kyiv อันเป็นส่วนหนึ่งของรัฐบาลยูเครนสายนิยมตะวันตกในความพยายามที่จะก้าวต่อไปจากอภิธานศัพท์ในภาษารัสเซีย

อย่างไรก็ตาม นับตั้งแต่เกิดวิกฤตรัสเซียยูเครนที่ลุกลามบานปลายกลายเป็นสงคราม เป็นที่สังเกตว่าสื่อหลักฝั่งตะวันตกเริ่มเปลี่ยนไปใช้คำว่า Kyiv ในการรายงานสถานการณ์ยูเครนมากขึ้น