ครบรอบ 20 ปี อนิเมะ ‘กินทามะ’ ฉายบนทีวีตอนแรก 4 เมษายน 2006 เรื่องไร้สาระที่เป็นอมตะ ไม่เคยตกยุค
โลกคู่ขนานของเมืองเอโดะ ซึ่งถือว่าเป็นเมืองแห่งซามูไร เผชิญกับยุคสมัยที่โชกุนต้องยอมพ่ายแพ้ จน ‘ชาวสวรรค์’ เข้ามาปกครอง มนุษย์ต่างดาวเดินว่อนทั้งเมือง พร้อมกับออกกฎหมายไม่ให้ซามูไรจับดาบอีกต่อไป จนทำให้ ‘ซากาตะ กินโทกิ’ หรือ ‘คุณกิน’ ซามูไรหนุ่มผมสีเงินฝีมือไร้เทียมทาน อดีตนักรบขับไล่ชาวสวรรค์ ผันตัวมาเป็นเจ้าของธุรกิจ ‘ร้านรับจ้างสารพัด’ พร้อมกับลูกน้องเด็กวัยรุ่นล่าฝันอีก 2 คน ได้แก่ หนุ่มแว่น ‘ชิมูระ ชินปาจิ’ ลูกชายเจ้าของโรงฝึกดาบที่เจ๊งไปเพราะห้ามซามูไรจับดาบ และ ‘คางุระ’ เด็กผู้หญิงผมแดง พละกำลังมหาศาล เพราะเธอมาจากดาวแห่งนักรบ
นี่คือเรื่องราวของ กินทามะ (Gintama) การ์ตูนญี่ปุ่นแนวตลก ผจญภัย และแฟนตาซี ฝีมือ โซราจิ ฮิเดอากิ (Sorachi Hideaki) ซึ่งเดิมทีเป็นมังงะรายสัปดาห์ ตีพิมพ์ครั้งแรกลงในนิตยสารโชเน็นจัมป์ (Shonen Jump)เมื่อ 8 ธันวาคม2003 ต่อมาจึงถูกหยิบมาทำเป็นการ์ตูนอนิเมะโดยบริษัทซันไรส์ สตูดิโอ (Sunrise Studios) และได้ฉายบนช่อง ทีวีโตเกียว (TV Tokyo) โดยอนิเมะตอนแรกออกกาศวันที่ 4 เมษายน 2006 หรือเมื่อ 20 ปีที่แล้ว
จากภาพตัวการ์ตูนแบนราบในมังงะ กลายเป็นอนิเมะที่เคลื่อนไหวได้ มีเสียงพากย์ มีชีวิตชีวา ยิ่งเพิ่มสนุกเป็นทวีคูณ อนิเมะกินทามะจึงได้รับความนิยมเป็นวงกว้างทั้งในญี่ปุ่นและไทย โดยเป็นอีกเรื่องหนึ่งที่ออกอากาศอย่างยาวนานจนถึงปี 2018 มีจำนวนตอนกว่า 367 ตอน และยังถูกสร้างเป็นภาพยนตร์แอนิเมชันภาคสปินออฟสำหรับฉายในโรงหนังหลายครั้ง รวมถึงภาพยนตร์ไลฟ์แอ็กชัน เวอร์ชันคนจริงๆ แสดงอีกด้วย
แม้วันนี้กินทามะจบลงไปแล้ว แต่เชื่อว่าหลายคนยังดูไม่จบ (เพราะจำนวนตอนมากมายเสียเหลือเกิน) หรือบางคนก็วนกลับไปดูซ้ำแล้วซ้ำเล่า และบ่อยครั้งก็เจอฉากตลกโปกฮาบางตอนถูกตัดมาลงในโซเชียลฯ หรือบนหน้าสื่อก็ถูกหยิบยกมาพูดถึงแทบทุกปี ถึงจะโตเป็นผู้ใหญ่แต่ คุณกิน ชินปาจิ และคางุระ ไม่เคยหายไปจากชีวิต ราวกับร้านรับจ้างสารพัดไม่เคยปิดกิจการ
อย่างไรก็ตาม เมื่ออนิเมะสุดเก๋าไปอยู่บนโซเชียลฯ แฟนกินทามะก็ได้อ่านความคิดเห็นคนจำนวนมากที่ถามว่า “ทำไมคนชอบกินทามะ”, “กินทามะสนุกตรงไหน” และ “กินทามะเป็นการ์ตูนแนวไหน” แน่นอนว่าทุกคำถามตอบยาก โดยเฉพาะคำถามสุดท้าย เพราะแม้จะมีนิยามกว้างๆ ว่าแนวตลก ผจญภัย แต่ความจริงกินทามะเป็นการ์ตูนกาวๆ ไม่มีสาระสำคัญ มีหลากหลายแนวในเรื่องเดียว ไปจนถึงล้อเลียนอนิเมะเรื่องอื่น ที่แฟนๆ ต่างบอกว่าสำหรับคนรุ่นใหม่ที่เกิดไม่ทันต้องลองดูเอง ซึ่งเมื่อคุณดูเรื่องนี้แล้ว อาจไม่ได้ถูกจริตเลยแม้แต่น้อย แต่อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่าสนใจคือมีคน Gen Z จำนวนไม่น้อยก็ชื่นชอบกินทามะ ไม่ต่างจากผู้ใหญ่ Gen Y
เนื่องในวาระครบรอบ 20 ปีที่อนิเมะกินทามะออกอากาศบนจอทีวี บทความนี้จึงขออนุญาตอาสาสรุปให้ว่า เสน่ห์ของกินทามะคืออะไร เพราะอะไรคนทั้ง 2 ช่วงวัย จึงหลงรักกินทามะการ์ตูนอมตะที่ไม่เคยตกยุค
เมื่อทุกตัวละครล้วนมีปัญหาชีวิต
ต้องเกริ่นว่าแม้จะเป็นการ์ตูนที่เล่าในแนวตลก แต่เนื้อหาของกินทามะนั้นเป็นการ์ตูนที่มีความเป็นผู้ใหญ่สูงมาก เพราะนอกเหนือจากความบันเทิง กินทามะได้สะท้อนภาพชีวิตตัวละครที่ตกเป็นเบี้ยล่างของชาวสวรรค์ ถูกลิดรอนสิทธิ จิตวิญญาณ และความฝัน มีคุณภาพชีวิตตกต่ำ อัตคัดขัดสน ซึ่งเห็นผ่านตัวละครหลายตัว
ตัวแรกที่เป็นศูนย์กลางของเรื่องคือ กินโทกิหรือคุณกิน เปรียบเหมือนอดีตฮีโร่ที่เลิกกู้โลกแล้ว เมื่อรู้ว่าสู้กับชาวสวรรค์ไม่ไหวก็ยอมจำนน แล้วหันเหไปทำงานอื่นเพื่อหาเลี้ยงชีพแทน เพราะเมื่อถึงจุดหนึ่งอุดมการณ์อาจไม่ได้สำคัญเท่าการรักษาชีวิต กับเงินที่เป็นปัจจัยเลี้ยงปากท้อง แต่ถึงกระนั้นก็มิอาจละทิ้งจิตวิญญาณเดิมได้ เพราะแม้จะเลิกต่อสู้ ไม่ต่อต้าน ยอมปฏิบัติตามคำสั่งที่ห้ามซามูไรจับดาบ ทว่าเขายังแสดงออกเชิงสัญลักษณ์ด้วยการพกดาบไม้ไปไหนมาไหนแทน
อย่างไรก็ตาม การดำเนินชีวิตของเขาใช่ว่าจะราบรื่น เพราะการทำธุรกิจนั้นไม่ง่ายเลย ต้องหาเงินมาจ่ายค่าเช่าบ้านทุกเดือน และแทบไม่พอกิน นี่ขนาดเขาไม่ได้ทำตามความฝันหรือแพสชัน แค่หาเลี้ยงชีพด้วยทักษะที่มีก็ยากเย็นแสนเข็ญเสียเหลือเกิน และจะว่าไปความตลกของเรื่องนี้คือพวกเขาแทบไม่เคยได้เงินจากการทำงานรับจ้างเลยด้วยซ้ำ
แม้กินโทกิจะมีผู้ช่วยอย่างคางุระ แต่เธอก็มีปัญหาตามประสาวัยรุ่นตอนต้น เดินทางมาจากดาวอื่นเพื่อมาใช้ชีวิตด้วยตัวเอง มีความโดดเดี่ยว ซึ่งบทบาทของคางุระได้เข้ามาเน้นย้ำถึงคำว่า ‘ครอบครัว’ ที่ไม่จำเป็นต้องมีสายเลือดเดียวกัน และเธอเป็นเด็กผู้หญิงที่มักเถียงกับชินปาจิอยู่เสมอ โดยชินปาจิมาทำงานร้านรับจ้างสารพัด เพราะอยากหาเงินไปฟื้นฟูโรงฝึกดาบที่เป็นมรดกของตระกูล ทว่าเขาเป็นเด็กหนุ่มที่ถูกมองว่าอ่อนแอและเป็นโอตะ ซึ่งมีที่พึ่งทางใจเป็นไอดอลหญิงชื่อดัง จุดนี้ก็อาจเป็นสิ่งที่ทำให้หลายคนชอบอนิเมะเรื่องนี้ โดยเฉพาะผู้ชายที่มักถูกสังคมคาดหวังให้เก่งกาจและเข้มแข็งอยู่เสมอ จนเกิดเป็นความกดดันในชีวิต
ชินปาจิยังมีพี่สาว ‘ชิมูระ ทาเอะ’ ซึ่งพี่น้องคู่นี้มีเป้าหมายเดียวกัน โดย ทาเอะ เป็นคนเข้มแข็งและเด็ดเดี่ยว ทำงานเป็นพนักงานเสิร์ฟในสถานบันเทิง เป็นงานที่ต้องรับมือกับลูกค้าทั้งคนเอโดะและชาวสวรรค์อย่างเลี่ยงไม่ได้ ทั้งนี้ ยังมี ‘มาดาโอะ’ ปัจจุบันเป็นโฮมเลสที่ทำงานรับจ้างรายวัน และ ‘คาซึระ’ เพื่อนที่เคยร่วมรบเคียงบ่าเคียงไหล่ของกินโทกิ แต่ยังมีอุดมการณ์เดิมและวางแผนโค่นล้มอำนาจโชกุนกับชาวสวรรค์ และต้องหนีการจับกุมของตำรวจ
นอกเหนือจากกลุ่มประชาชนธรรมดาในเอโดะ หากดูให้ดีจะเห็นภาพเกมการเมือง ความสัมพันธ์เชิงอำนาจในสังคมญี่ปุ่นซึ่งถูกจำลองเป็นการ์ตูนไร้สาระ ผ่านกลุ่มตำรวจหน่วยชินเซ็นกุมิ จากซามูไรบ้านนอกสู่ตำรวจที่ขึ้นตรงกับโชกุน เพื่อรักษาความสงบแห่งเอโดะ และแน่นอนว่าชินเซ็นกุมิแต่ละคนก็มีเรื่องราวเป็นของตัวเองเช่นกัน
ตัวละครหลักที่ยกตัวอย่างข้างต้น อาจมีบางส่วนเสี้ยวที่ไปตรงกับชีวิตคนดู บางสถานการณ์ที่เกี่ยวข้องกับครอบครัว และโลกของการทำงานจริงๆ รวมถึงบทพูดเสียดสีสังคมบางครั้งก็ไปสะกิดความรู้สึกของคนดู เหมือนได้เห็นความเป็นจริงของชีวิตผ่านการ์ตูน จึงทำให้ชื่นชอบกินทามะทั้งคนที่เติบโตมาพร้อมการ์ตูน หรือคน Gen Z ที่ทุกวันนี้โตเป็นผู้ใหญ่แล้ว
เมื่อเติบโตจึงเข้าใจปรัชญาแห่งความไร้สาระ
กินทามะมีฉากหลังเป็นเอโดะในโลกคู่ขนานที่สภาพสังคมไม่สู้ดีนัก การเมืองย่ำแย่ ตัวละครก็ถูกบีบคั้นให้ยอมจำนน ปลงตก และต้องก้มหน้าหาเลี้ยงชีพต่อไปอย่างยากลำบาก แต่การ์ตูนเรื่องนี้ไม่ได้มีแก่นสารอะไรมากนัก นอกจากสะท้อนภาพการใช้ชีวิตไปวันๆ เพราะสุดท้ายแล้วสิ่งที่ตัวละครแสดงออกคือ การยอมรับความเป็นจริงของชีวิตที่มีทั้งสุขเศร้า ต่อให้ทุกข์ก็มีอารมณ์ขันได้ และมองหาความสุขเล็กๆ น้อยๆ ในแต่ละวันจากคนใกล้ตัว และจากแต่ละภารกิจหรืองานที่ผ่านเข้ามา
ดังนั้นหากกล่าวว่า กินทามะเป็นการ์ตูนไร้สาระ จึงไม่ใช่คำหยาบคาบ และไม่ได้กล่าวในทำนองดูหมิ่นแต่อย่างใด เพราะความไร้สาระคือเครื่องมือในการเอาชีวิตรอด ช่วยคลี่คลายสภาวะทางจิตใจ ไม่ให้อารมณ์เศร้าโศกจากความทุกข์ยากมากัดกินหัวใจ จนไม่เป็นอันใช้ชีวิต
และเมื่อคนดูมองกลับมายังชีวิตจริงของตัวเอง อาจเข้าใจว่าความสุขในชีวิตเป็นสิ่งสำคัญ ซึ่งในขณะเดียวกัน การดูการ์ตูนที่ไม่มีแก่นสารอะไรเลยอย่างกินทามะแล้วเกิดความสนุกเพราะมันไร้สาระ ก็อาจช่วยเยียวยาจิตใจหลายคนอย่างคาดไม่ถึง กินทามะจึงเป็นเรื่องราวที่คนชื่นชอบมาจนถึงยุคปัจจุบัน
ภาพ: Bandai Namco Pictures