โลกผวาวิกฤตแห่สำรองอาหาร ไทยรับอานิสงส์ส่งออก แต่ติดกับดักค่าขนส่งพุ่ง 5 เท่า
กระแสความกังวลด้านความมั่นคงทางอาหารกำลังขยายวงไปทั่วโลก หลังมีมากกว่า 30 ประเทศออกคำเตือนหรือคำแนะนำให้ประชาชนเตรียมสำรองอาหารและของใช้จำเป็นรับมือความเสี่ยงจากสงคราม ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ และภัยพิบัติทางธรรมชาตินั้น
นายวิศิษฐ์ ลิ้มลือชา รองประธานกรรมการหอการค้าไทย และนายกสมาคมการค้าอาหารอนาคตไทย เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ” ว่า การที่กว่า 30 ประเทศเร่งเตรียมสำรองอาหารเกิดจากปัจจัยแตกต่างกัน ทั้งประเทศที่อยู่ใกล้พื้นที่สงคราม โดยเฉพาะยุโรปที่ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งรัสเซีย-ยูเครน ประเทศที่เผชิญภัยพิบัติทางธรรมชาติรุนแรงและเกิดถี่ขึ้น รวมถึงประเทศที่พึ่งพาการนำเข้าอาหารเป็นหลัก เช่น ญี่ปุ่นและหลายประเทศในยุโรป ซึ่งมีความเสี่ยงสูงหากห่วงโซ่อุปทานอาหารโลกสะดุด
ไทยไม่เสี่ยงขาดแคลนอาหาร เตือนอย่าตื่นตระหนกกักตุน
สำหรับประเทศไทยไม่จำเป็นต้องประกาศเตือนให้ประชาชนกักตุนอาหาร เพราะอาจสร้างความตื่นตระหนกจนเกิดการแย่งซื้อสินค้าและทำให้สินค้าขาดชั้นวางโดยไม่จำเป็น ประชาชนเพียงเตรียมอุปกรณ์ฉุกเฉินพื้นฐานประจำบ้าน เช่น ข้าวสาร อาหารแห้ง และไฟฉาย ก็เพียงพอในระดับหนึ่ง เนื่องจากไทยมีฐานการผลิตอาหารที่แข็งแกร่ง ความเสี่ยงสำคัญจึงไม่ใช่การขาดแคลนอาหาร แต่เป็นกรณีที่เส้นทางคมนาคมถูกตัดขาดจนไม่สามารถกระจายสินค้าได้ ดังเช่นเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ปี 2554
ขณะเดียวกัน ภาคธุรกิจต้องไม่ฉวยโอกาสสร้างกระแสสินค้าขาดแคลนเพื่อปรับขึ้นราคา เพราะจะกระทบผู้บริโภคและบั่นทอนความเชื่อมั่นของประเทศไทยในฐานะครัวของโลก โดยไทยมีจุดแข็งอีกด้านคือวัฒนธรรมการช่วยเหลือแบ่งปัน ซึ่งเห็นได้จากการแจกจ่ายอาหารและการจัดตั้งตู้กับข้าวในช่วงโควิด-19
ชี้วิกฤตอาหารโลกตลาดยุโรปเปิด ดันไก่-อาหารกระป๋องไทย
ในด้านโอกาสส่งออก วิกฤตความมั่นคงอาหารถือเป็นอานิสงส์ต่อไทย เพราะอาหารเป็นปัจจัยสี่ที่ยังมีความต้องการต่อเนื่อง แม้เศรษฐกิจโลกชะลอตัวและกำลังซื้ออ่อนแอ ผู้ซื้อในต่างประเทศยังต้องจัดหาอาหาร แต่จะให้ความสำคัญกับแหล่งผลิตที่สามารถแข่งขันด้านราคาและคุณภาพได้มากที่สุด
โดยตลาดยุโรปเป็นหนึ่งในตลาดที่น่าจับตา เนื่องจากเป็นผู้นำเข้าอาหารรายใหญ่และพึ่งพาการนำเข้าจากหลายแหล่ง ทั้งไทย จีน อาเซียน และสหรัฐฯ แม้ยุโรปมีฐานผลิตธัญพืชและข้าวสาลีสำหรับอุตสาหกรรมอาหารสัตว์ แต่การผลิตอาหารแปรรูปยังต้องพึ่งพาวัตถุดิบและส่วนผสมจากต่างประเทศ เมื่อเกิดปัญหาในบางพื้นที่อาจทำให้ส่วนผสมบางชนิดขาดแคลน และมีโอกาสที่ประเทศผู้นำเข้าจะผ่อนปรนมาตรการทางการค้า เพื่อให้สามารถนำเข้าสินค้าได้เพียงพอต่อความต้องการ
สินค้าที่ไทยมีโอกาส ได้แก่ เนื้อไก่ ซึ่งส่งออกไปยุโรปราว 10% ของการส่งออกเนื้อไก่ทั้งหมด อาหารแปรรูป ผักและผลไม้กระป๋อง รวมถึงทูน่ากระป๋อง ซึ่งมีจุดเด่นด้านการเก็บรักษาได้นานและเหมาะกับการสำรองอาหาร ส่วนอาหารแช่แข็งยังมีโอกาสเช่นกัน แต่ต้องรับภาระต้นทุนขนส่งและการรักษาอุณหภูมิที่สูงขึ้น นอกจากนี้ ผลไม้แปรรูปมีแนวโน้มกลับมาขยายตัวเป็นบวก ขณะที่น้ำตาลผ่านจุดต่ำสุดและมีโอกาสฟื้นตัวจากความต้องการนำไปใช้เป็นส่วนผสมในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม โดยเฉพาะช่วงเทศกาลปลายปี
ค่าระวางเรือพุ่ง 2-5 เท่า ฉุดเป้าส่งออกอาหาร 1.7 ล้านล้าน
อย่างไรก็ตาม ความกังวลสูงสุดของผู้ส่งออกไทยขณะนี้คือปัญหาโลจิสติกส์ทางเรือ ทั้งความเสี่ยงเส้นทางช่องแคบฮอร์มุซและทะเลแดง ส่งผลให้ค่าระวางเรือเพิ่มขึ้น 2-5 เท่า ค่าประกันภัยเรือสูงขึ้น และระยะเวลาขนส่งสินค้าไปยุโรปยาวนานถึง 30-45 วัน ทำให้ผู้ประกอบการแบกรับต้นทุนเพิ่มขึ้น แต่ไม่สามารถปรับราคาขายได้เต็มที่ เพราะต้องแข่งขันกับผู้ผลิตจากประเทศอื่น
นายวิศิษฐ์กล่าวว่า ภาพรวมการส่งออกอาหารไทยช่วง 8-9 เดือนแรกยังติดลบประมาณ 5-7% แต่คาดว่าไตรมาส 4 จะฟื้นตัว โดยตั้งเป้าให้กลับมาเสมอตัว หรือเติบโต 2-3% ทั้งนี้ มูลค่าส่งออกที่เพิ่มขึ้นส่วนหนึ่งมาจากราคาปลายทางที่สูงขึ้นตามต้นทุนขนส่ง ไม่ได้หมายความว่าปริมาณส่งออกเพิ่มขึ้นตามไปด้วย อีกทั้งเงินบาทที่แข็งค่าในช่วงต้นปียังกดดันมูลค่าเมื่อแปลงกลับเป็นเงินบาท
สำหรับมูลค่าส่งออกอาหาร ปีที่ผ่านมาอยู่ที่ 1.7 ล้านล้านบาท ขณะที่ปีนี้ตั้งเป้าเท่าเดิม แต่คาดการณ์ว่าจะทำได้ไม่ต่ำกว่า 1.5 ล้านล้านบาท ซึ่งเป็นมูลค่าที่ทำได้แล้วในช่วง 9 เดือนแรก โดยหากสามารถรักษาระดับ 1.7 ล้านล้านบาทได้จะถือว่าน่าพอใจ
ส่วนช่วง 2 เดือนสุดท้ายของปีไม่ใช่จังหวะเร่งหาตลาดใหม่ แต่เป็นช่วงเร่งส่งมอบสินค้า โดยออเดอร์สำหรับเทศกาลคริสต์มาสและปีใหม่ต้องจัดส่งลงเรือภายในเดือนพฤศจิกายน ส่วนสินค้าเดือนธันวาคมจะเป็นการเตรียมรองรับเทศกาลตรุษจีนในปีถัดไป ดังนั้น โจทย์สำคัญของอุตสาหกรรมอาหารไทยจึงอยู่ที่การรักษาความสามารถในการแข่งขัน ควบคุมต้นทุนขนส่ง และส่งมอบสินค้าให้ทันเวลา เพื่อเปลี่ยนความต้องการสำรองอาหารของโลกให้เป็นโอกาสทางการค้าของไทยอย่างแท้จริง